1

Styl życia

Styl życia

2

Sześć dziedzin stylu życia 

warunkujących zdrowie:

  

papierosy

  
    
alkohol

dieta

seksualn
ość

       aktywność fizyczna

bezpieczeństwo  na 
drogach

3

Styl życia -

 wybór kultury

Styl życia

 – zachowanie lub 

zachowania charakterystyczne 
dla jednostki lub grupy

Styl życia

– element stratyfikacji 

społecznej

Styl  życia

  -  pozwala  na 

samoidentyfikację  jednostki 
lub identyfikację grupową

4

Zasady zdrowia

•wziąć odpowiedzialność za swoje 
zdrowie

•przestać palić papierosy

•jeść umiarkowanie (nie przejadać 
się)

•spać odpowiednia ilość godzin

•stresować się w miarę

•nie wojować z rodziną

•unikać wypadków

•pić alkohol umiarkowanie

•unikać nadmiaru leków

•pamiętać o bezpiecznym seksie

zdrowi
e

społeczeńst
wo

5

Teoria dysonansu poznawczego

• potrzeba ryzykownych zachowań,

• przeciwstawienie  się  informacjom 

mówiącym 
o 

zagrożeniach 

zdrowotnych 

wynikających 
z nieprawidłowych wzorów żywienia,

• selektywna 

ocena 

informacji 

- 

jedzenie 

daje 

przyjemność,  odpręża,  nie  jest  więc 
szkodliwe 

dla 

zdrowia,

• istnieją  bardziej  niebezpieczne  dla 

zdrowia 
zachowania (np.. palenie, picie, itd.),

6

Teoria dysonansu poznawczego cd.

• nieprzyjmowanie  do  wiadomosci 

mozliwości 

występowania 

konsekwencji 

nieprawidłowego 

odżywianie  się,  bagatelizowanie 
informacji 

mówiących 

o 

konsekwencjach zdrowotnych,

• przekonanie  o  panowaniu  nad 

jedzeniem (jeśli nie chcę nie jem 
- potrafię się ograniczać itd.)

7

Żywienie jako wartość:

instrumentalna  - 

zaspokajanie 

głodu

   zaspakajanie innych 

potrzeb

autoteliczna -- 

jedzenie jako 

wartość sama 
                         w sobie

8

Funkcje pożywienia

1. Fizjologiczne

2. Kulturowe
    a/ symboliczne
    b/ religijne

3. Społeczne - integrujące ludzi, 
forma zachowań towarzyskich

Zachowania związane z pożywieniem:

• ceremoniał spożywania posiłków,

• 

posiłki 

jako 

forma 

społecznej 

integracji,

• posiłki jako zachowania ceremonialne.

9

Determinanty zachowań

Indywidualne

Społeczne

Biologiczne

Socjalizacja
Instytucje
Rządy 

(polityka)
Ekonomia 

Postawy,
Wierzenia,
Motywacje

Genetyczn

e,
Hormonal

ne,
Wiek, Płeć

Źródła zmiany 
zachowań

Zewnętrzne

Wewnętrzne

Zmiana czynników
System edukacji
Instytucjonalne zasoby 

Świadomość, 

poziom 

wiedzy
procesy 

poznawcze 

dostrzeganie 

znaków 

dawanych 

przez 

organizm

10

Zachowania w chorobie

Sposoby  reakcji  jednostek  na 
symptomy  organiczne,  to  jak 
kontrolują 

one 

stany 

wewnętrzne,  jak  definiują  i 
interpretują 

symptomy 

chorobowe,  jakie  podejmują 
środki 

zaradcze, 

jak 

korzystają  z  nieformalnych 
źródeł opieki

11

Zachowania w chorobie

•Stopień tolerowania 
występujących 
  objawów chorobowych,

•Umiejętność obserwacji 
właściwego 
  organizmu rozpoznawania 
zmian 
  chorobowych

•Samoleczenie różnych 
objawów

•Decyzja szukania fachowej 
pomocy 
  lekarskiej

Doświadczenia osobiste

12

Zachowania w chorobie

•Stopień tolerowania występujących 
objawów 
  chorobowych,

•Umiejętność obserwacji właściwego 
organizmu 
  rozpoznawania zmian  chorobowych,

•Samoleczenie różnych objawów,

•Decyzja szukania fachowej pomocy 
lekarskiej,

a

/ fakt, że ktoś bliski zmarł z powodu 

podobnych objawów,
b/ zaburzenia relacji z otoczeniem,
c/ presja otoczenia, aby zgłosić się do 
lekarza,
d/ niemożność kontynuacji pełnionych ról 
(np. pracy),
e/”wyznaczenie czasu tolerowania objawów”  
         jeśli nie   
    przejdą np. do poniedziałku zgłaszam się 
do lekarza.

Dostrzeganie korzyści i straty wejścia w rolę osoby chorej

13

Zachowania 

w 

chorobie

•Motywacja zdrowotna -

 

umiejętność 

  rozwiązywania problemów,

•Postrzeganie względnego 
niebezpieczeństwa 
  z związanego objawami,

•Percepcja potencjalnej ciężkości - 
(powagi) 
  choroby,

•Wierzenia na temat możliwości 
medycyny - 
   leczenia  danych objawów i innych 
metod ich 
   usunięcia,

•Wierzenia na temat fizycznych, 
psychicznych 
  i społecznych konsekwencji choroby,

•Reakcja na różne krytyczne 
wydarzenia, 
  związane z występującymi objawami.

14

Zachowania w chorobie

•Obserwacja stanu 
zdrowia,

•pojawienie się 
objawów,

•ocena stopnia 
zagrożenia,

•dysfunkcje, 
zakłócenia 

•w pełnieniu ról,

•szukanie pomocy 

•u 
nieprofesjonalistów

•Rodzaj 
instytucji   
  medycznej,

•dostępność,
•ilość i rodzaj  
  lekarzy,

•rodzaje 
badań,

•diagnoza,
•prowadzone 
  leczenie,

•rodzaj 
informacji 
  o chorobie,

•zalecenia

Decyzja 

szukania

konsulta

cji

lekarski

ej

15

Czynniki decydujące o 

podjęciu decyzji szukania 

fachowej pomocy

•widoczność, rozpoznawalność objawów, tzw. 

„rzucanie się 
w oczy”, objawów  lub dewiacyjnych 
zachowań,

•stopień, w jakim występujące objawy 

chorobowe zakłócają 
życie rodzinne, pracę zawodową i inne formy 
aktywności  
społecznej osób chorych,

•stopień, 

w 

jakim 

występujące 

objawy 

postrzegane  są  jako  poważne  tzn.  w  jakim 
stopniu  chory  ocenia  obecne  i  przyszłe 
niebezpieczeństwo, 

związane 

z 

tymi 

objawami,

•częstość  pojawiania  się  nieprawidłowych 

(patologicznych)  objawów  lub  sygnałów,  ich 
trwanie, powtarzalność,

•tolerancję  okazywana  osobom,  u  których 

wystąpiły określone objawy, sposób oceniania 
tych objawów przez otoczenie.

16

Czynniki decydujące o podjęciu 

decyzji szukania fachowej 

pomocy

•właściwa informacja, wiedza o 

występujących objawach;kulturowo 
ukształtowane wyobrażenia o przyczynach 
tych objawów i sposób ich rozumienia,

•rodzaj potrzeb, których realizacja zmusza 

do opanowania objawów (dokonania 
zmian),

•potrzeby zdrowotne chorego,

•właściwą interpretację występujących 

symptomów, gdy zostaną one prawidłowo 
rozpoznane,

•zasoby medyczne, przewidywane koszty 

leczenia, dostępność do instytucji 
medycznych (odległość), psychospołeczne 
koszty decyzji zgłoszenia się do lekarza 
(stigma, izolacja upokorzenia).

17

Demograficzne 
cechy:

•wiek,

•płeć,

•stan cywilny

Medyczne 

(kliniczne 

aspekty)

•diagnoza,

•leczenie,

•przeżycie

•etap choroby,

•inne choroby

Symptomy stress

Psychospołeczne aspekty:

•orientacja na życie,

•wsparcie emocjonalne,

•satysfakcja  z życia 
  rodzinnego,

•ogólna satysfakcja

Sposób postrzegania opieki:

•liczba lekarzy,

•satysfakcja z informacji 
  o leczeniu,

•ocena indywidualnych 
  potrzeb

18

Emocje towarzyszące chorobie 

nowotworowej

•Groźba utraty życia,

•Obniżenie sprawności funkcjonalnej,

•Zmiany w nastroju, objawy depresji,

•Groźba zmiany „image”,

•Groźba niemożności pełnienia ról 
społecznych 
  (w rodzinie, pracy),

•Groźba konsekwencji ekonomicznych,

•Groźba utraty kontaktów międzyludzkich,

•Wysiłek niezbędny do osiągnięcia adaptacji,

•Groźba Stigmy,

•Groźba chronicznego bólu, cierpienia,

•Nieakceptowana terapia,

•Konsekwencje terapii (chirurgicznej, 
chemioterapii itd.)

19

•Napięcia związane z:

•przeszłość - czuję się winny, że 
zachorowałem,

•teraźniejszość - postrzeganie 
ograniczeń,

•przyszłość - niepewność co do 
rokowań

20

Znaczenie  choroby  w  życiu 
chorego

•Na  ile  zaburza  codzienną 
aktywność 
  życiową,

•Na  ile  staje  się  sytuacja 
kryzysową

•Na  ile  wyzwala  w  chorym 
postawę 
    przezwyciężenia  tej  sytuacji 
kryzysowej

21

Helath Belief Model zaadaptowany do wyjaśnienia 

zachowań w roli chorego

Uwarunkowania 

demograficzne

Strukturalne:

 koszty, 

czas trwania, 
poczucie 
bezpieczeństwa, 
gotowość poddania 
się zaleceniom, 
potrzeba nowych 
wzorów zachowań

Postawy:

 satysfakcje 

z konsultacji 
medycznych, relacje 
ze służbą zdrowia, 
postępowanie 
medyczne

Interakcje:

 rodzaj 

oczekiwań, jakość i 
typ relacji lekarz-
pacjent, empatia 
okazywana przez 
lekarza,

Możliwości:

 

doświadczenia w 
podejmowaniu 
stosownych działań z 
chorobą, leczeniem, 
źródła porady i 
samoleczenie

Wartość zdrowia- 

ograniczenia groźby 

choroby

subiektywna ocena: 
przekonanie o podatności 
na chorobę (oraz 
przekonanie o 
diagnozie,podatność na 
choroby (ogólna), 
oszacowanie możliwości 
zmian w rolach 
społecznych,obecne lub 
uprzednie

 

doświadczenia

Prawdopo
dobieństw
o 
zastosowa
nia się do 
zaleceń 
medyczny
ch 
(lekarstw
a, dieta) 
wzory 
zachowań 
np. w 
pracy, 
kontynuo-
wanie 
zaleceń

Motywacje

•dotyczące zdrowia 
  (ogólnie)

•gotowość szukania i 
akceptowania zaleceń 
lekarskich,

•pozytywne zachowania 
zdrowotne

Prawdopodobieństwo, że 
zachow.
w chorobie zredukuje  
zagrożenia chorobą,

Subiektywna ocena:

 

akcept. proponowanego 
leczenia, szansa 
odzyskania zdrowia

22

Helath Belief Model zaadaptowany do wyjaśnienia 

zachowań w roli chorego

Liczba 
Umiejscowienie
Widoczność
Poziom stresu

Ograniczenia w 
stanie 
fizycznym, 
psychicznym, 
społecznym

Sposób 
definiowania 
symptomu 
przez:
a/ 
zainteresowane
go
b/ inne osoby

Uporczywość,
trwałość 
symptomów

•Postrzeganie 
zagrożenia 
  wynikające z objawów,

•Prawdopodobieństwo 
  określonej choroby,

•Negatywne oceniane 
  konsekwencje

•Postrzeg
ane   
  wartości 
  
wynikając
e 
  z 
działania,

•Korzyści,

•Bariery

•Zmienne 
demograficzno-
  społeczne

•motywacja społeczna

•wiedza medyczna

•Zwykle stosowane 
mechanizmy  radzenia 
sobie

•system 
nieformalnego 
doradztwa   i leczenia

•wsparcie społeczne

•doświadczenia

•inne wskazówki do 
działania

Prawdopodo-
bieństwo 
zaangażowan
ia się w 
działania 
związane z 
leczeniem 
choroby

Czynniki modyfikujące

Zachowan
ia

Symptomy