STUDIA PODYPLOMOWE:

NAUCZANIE BIOLOGII W GIMNAZJACH I SZKOŁACH

PONADGIMNAZJALNYCH

Katedra Anatomii Porównawczej

Temat:

Narządy zmysłów – oko.

Opracowanie: Krystyna

Sprada

Najważniejszym zmysłem człowieka jest wzrok. Dlatego

oko ludzkie jest bardzo skomplikowanym, precyzyjnym

narządem.

Narząd wzroku składa się z:



gałki ocznej,



narządów dodatkowych

oka.

Gałka oczna spoczywa w

oczodole na ciele

tłuszczowym oczodołu. Ma

kształt zbliżony do kuli o

promieniu około 12mm.

Objętość gałki wynosi

7,2cm

przyczep mięśnia

prostego

górnego,

ściana gałki

ocznej,

naczynia dna oka,

dołek centralny,

nerw wzrokowy,

siatkówka,

naczyniówka,

twardówka,

mięsień prosty

dolny,

10.

ciało rzęskowe,

11.

obwódka

rzęskowa,

12.

tęczówka,

13.

komora oka

przednia i źrenica,

14.

soczewka,

15.

rogówka.

Przekrój strzałkowy przez gałkę oczną:

Ściany gałki ocznej
stanowią trzy błony:

•błona włóknista,

•błona naczyniowa,

•błona wewnętrzna.

Błona włóknista składa się z:

- części przedniej, przezroczystej – rogówki,

- części tylnej, nieprzezroczystej – twardówki.

Rogówka ma kształt wycinka
kuli i przypomina szkiełko
zegarkowe wprawione w
twardówkę. Część centralna
rogówki, o średnicy 4 mm, jest
bardzo regularna i kulista.
Bierze udział w załamywaniu
promieni świetlnych.

Biały obszar oka to

struktura zwana

twardówką

Zbudowana jest z włókien

łącznotkankowych

stanowiąc zewnętrzną

warstwę ochronną gałki

ocznej.

W części tylnej, w miejscu

gdzie twardówka

przechodzi w pochewkę

nerwu wzrokowego,

grubość jej jest największa

i wynosi 1,3mm . W części

przedniej jest najcieńsza i

jej grubość równa się

0,3mm .

Błona naczyniowa składa się z:

- tęczówki,

- ciała rzęskowego,

- naczyniówki.

Tęczówka jest najbardziej ku przodowi wysuniętą częścią błony
naczyniowej, dobrze widoczną przez rogówkę. Tęczówka ma
średnicę około 12 mm, w środku niej znajduje się okrągły otwór o
zmiennej wielkości. Otwór ten nazwano źrenicą. Dzięki jej
zdolnościom zwężania i rozszerzania się może ona regulować ilość
światła wnikającego do wnętrza gałki ocznej.

Tęczówka oprócz barwnika, który decyduje o kolorze oczu, zawiera
również mięśnie gładkie (zwieracz i rozwieracz źrenicy).

Źrenica

reguluje ilość wpadającego do

oka światła.

Ku tyłowi tęczówka przechodzi w

ciało

rzęskowe

mające kształt pierścienia szerokości około 0,5 cm,

otaczającego soczewkę. W ciele rzęskowym znajdują

się liczne naczynia krwionośne włosowate oraz

mięsień rzęskowy.

Mięsień rzęskowy wpływa na stopień wypukłości soczewki w
procesie akomodacji.

Naczyniówka stanowi tylną część błony naczyniowej i jest
zbudowana głównie z naczyń krwionośnych i włókien
sprężystych.

Błona wewnętrzna gałki ocznej – siatkówka:

- warstwa barwnikowa,

- warstwa mózgowa (wzrokowa).

Siatkówka

to światłoczuła błona, ale

jedynie w części tylnej gałki –

wzrokowej. Ta część siatkówki jest

cienką (0,2 – 0,4mm)

przezroczystą błoną barwy różowej.

Barwę tę zawdzięcza ona obecności

rodopsyny zawartej w komórkach.

Warstwa barwnikowa znajduje się pomiędzy błoną
naczyniową a siatkówką. Pochłania ona światło i nadaje
czarne zabarwienie źrenicom.

Siatkówka zawiera bardzo liczne komórki receptorowe:
pręciki i czopki.

Pręciki są bardzo światłoczułe i zapewniają widzenie
peryferyjne i orientację przestrzenną.

Czopki odpowiadają za ostrość wzroku i postrzeganie
kolorów. Nie funkcjonują one dobrze w ciemności.

Plamka żółta – najbardziej czuła część siatkówki,
największe zagęszczenie komórek światłoczułych.

Tarcza nerwu wzrokowego

– miejsce wyjścia nerwu
wzrokowego, gdzie nie
ma komórek
światłoczułych.

Koncentryczne ułożenie warstw gałki ocznej.

Wnętrze gałki ocznej wypełnione jest:

- cieczą wodnistą,

- ciałem szklistym,

- jest tam również soczewka.

Ciecz

wodnista

to płyn znajdujący się w

dwóch komorach gałki ocznej –

przedniej i tylnej.

Przekazuje on tlen i substancje

odżywcze do otaczających go tkanek

oka.

Ciało szkliste to
przejrzysta substancja
w formie żelu, która
wypełnia wnętrze gałki
ocznej.

Ciało szkliste i ciecz
wodnista utrzymują
kształt gałki ocznej i
nadają jej odpowiednią
sprężystość.

W części przedniej oka, pomiędzy
tęczówka a ciałem szklistym,
znajduje się soczewka. Jest to
przezroczysty, dwuwypukły twór,
silnie załamujący światło. Kształt
soczewki może się zmieniać w
zależności od odległości, z której
oglądamy dany obiekt. Zmiana ta
jest możliwa dzięki temu, że
warstwy zewnętrzne soczewki są
miękkie, a jedynie jądro leżące w
głębi jest znacznie twardsze.

U osobników młodych jądro jest małe i miękkie, z upływem lat
powiększa się, aby w wieku starczym objąć całą soczewkę. W
wieku starczym zachodzi zmętnienie soczewki zwane zaćmą.

Aparat ruchowy gałki
ocznej stanowią mięśnie
poprzecznie prążkowane, w
pełni zależne od naszej
woli.

Są to cztery mięśnie proste
i dwa skośne.

Aparat ochronny oka stanowią:



oczodół,



brwi,



powieki – górna i dolna,



spojówka,



narząd łzowy.

Oko w oczodole wraz z narządami

pomocniczymi.

1. brew,

2. powieka górna z

widocznymi rzęskami,

3. spojówka powiekowa,

4. gruczoł łzowy,

5. źrenica,

6. tęczówka,

7. kanał nosowo – łzowy,

8. punkt łzowy, mięsko

łzowe i przewód łzowy
dolny,

9. mięsień okrężny oka.

Brwi stanowią górną granicę powieki górnej. Zbudowane są z
grubej owłosionej skóry. Skóra brwi jest bogato zaopatrzona w
gruczoły potowe i łojowe, a włosy jej są mocne, różnie
zabarwione – wraz z wiekiem osobnika stają się coraz dłuższe i
grubsze. Dzięki obecności mięśni wyrazowych są ruchome.

Powieki są to cienkie elastyczne fałdy skórne, dla których
rusztowanie stanowią tarczki zbudowane z tkanki łącznej i
chrząstki włóknistej. Od strony gałki ocznej są pokryte
spojówką powiekową. Brzeg wolny powieki zaopatrzony jest w
gruczoły łojowe, których wydzielina natłuszcza brzeg, na
którym wyrastają krótkie, sztywne włosy – są to rzęsy.

Szpara powieki to przestrzeń pomiędzy brzegami wolnymi obu
powiek (długość około 3 cm, szerokość 1 cm).

Spojówka to cienka błona śluzowa. Wyróżnia się
spojówkę powiekową i gałkową. W miejscu przejścia
spojówki powiekowej w gałkową powstają sklepienia
(załamki ) spojówki – górne i dolne; w załamki te
dostają się często ciała obce.

Worek spojówkowy – włosowata szczelina między spojówką
gałkową a powiekową. W przestrzeni tej znajduje się zawsze
płyn – łzy.

W przyśrodkowym kącie oka brzegi powiek ograniczają
niewielkie zagłębienie zwane jeziorkiem łzowym, w którym
jest mięsko łzowe.

Narząd łzowy to gruczoł łzowy
i drogi łzowe. Gruczoł łzowy
leży w boczno – górnej części
oczodołu, w dole gruczołu
łzowego. Wytwarza on ciecz –
łzy, która jest odprowadzana
przewodzikami łzowymi do
worka spojówkowego w
okolicy jej sklepienia górno –
bocznego.

Łzy częściowo wyparowują z powierzchni rogówki, a
częściowo dostają się do jeziorka łzowego i przez
punkty łzowe znajdujące się na przyśrodkowych
brzegach obu powiek, spływają kanalikami łzowymi do
woreczka łzowego i dalej przewodem nosowo –
łzowym do jamy nosowej.

Czy wiesz, że…



Ludzie co 10 sekund mrugają 1 – 2 razy.

Każde mrugnięcie trwa mniej więcej 1/3

sekundy. Oznacza to, że podczas 12 –

godzinnego dnia mrugasz łącznie około 25

minut! Nowo narodzone dzieci wcale nie

mrugają – zaczynają około 6 miesiąca życia.



Płaczemy, kiedy jest nam smutno, ale nikt

nie wie naprawdę dlaczego. Wydmuchujemy

nos podczas płaczu, gdyż łzy spływają tam

przewodem nosowo – łzowym.



Jedzenie marchewki poprawia widzenie w

ciemności. Dzieje się tak dlatego, że

witamina A , zawarta w marchewce,

pobudza pręciki do efektywniejszej pracy.

Kapusta i inne zielone warzywa dzięki

witaminom pomagają zwalczać choroby

oczu.



Oko ludzkie może widzieć do 10 milionów

różnych odcieni barw. Niestety, istoty

ludzkie, w przeciwieństwie do owadów, nie

widzą ultrafioletu.

Bibliografia:

1. „Mały Atlas Anatomiczny” Ryszard Aleksandrowicz,

Wydawnictwo Lekarskie PZWL

2. „Rodzinna Encyklopedia Zdrowia” Tom II, Wydawnictwo

Lekarskie PZWL, 1998

3. „Anatomia i Fizjologia Człowieka” Bogusław Gołąb,

Władysław Z. Traczyk, PZWL, 1981

4. www.zdrowie.med.pl

Document Outline