Co powoduje raka?

Ostrowska Magdalena
Słupecka Marlena
III rok Biotechnologii, gr. 
III

Literatura:

• Świat Nauki, „Co powoduje raka?”, 

listopad 1996

• Świat Nauki, „Zapalne ogniska raka”, 

sierpień 2007

Czynniki kancerogenne:

• Uszkadzają geny związane z kontrolą 

podziałów i migracji komórek

• Nie uszkadzają genów, lecz 

selektywnie przyspieszają rozrost 
guza lub ich prekursorów

Teorie:

• Wiele czynników środowiskowych 

oraz starzenie się i inne procesy 
życiowe przyspieszają powstawanie 
wolnych rodników

– reagując z DNA, wolne rodniki 

uszkadzają geny i powodują 
powstawanie mutacji

• Geny odziedziczone po rodzicach

Cechy fizjologiczne

• jasna karnacja-rak skóry

• wariant genu mało wydajnie 

eliminujący kancerogeny

Nowotwory:

• Płuc, piersi, prostaty, jelita grubego 

występują znacznie częściej w 
krajach, w których upowszechniły się 
takie czynniki jak:

• Palenie papierosów (60% zgonów w USA)
• Niezdrowe nawyki żywieniowe
• Obecność niebezpiecznych substancji 

chemicznych

Palenie

• Nowotwór płuc 
• Górnych dróg 

oddechowych 

• Przełyku
• Pęcherza 

moczowego

• Trzustki

Prawdopodobnie 

także:

• Żołądka
• Wątroby
• Nerek
• Okrężnicy i 

odbytnicy

Prawdopodobieństwo 

zachorowania:

• liczba wypalanych papierosów

• zawartość w nich smoły

• czas trwania nałogu

Palacze:

• Dwukrotnie bardziej narażeni na raka 

pęcherza niż niepalący

• Ośmiokrotnie na raka płuc

Zdrowo jedz będziesz żył 

dłużej!

• Tłuszcze zwierzęce –

 rak okrężnicy, 

odbytnicy, prostaty

• Sól-

 rak żołądka (dzieci karmione 

solonymi rybami-rak nosogardzieli)

• Niewystarczająca ilość owoców i warzyw-

 

różne nowotwory

• Kaloryczność diety

– Otyłość- rak endometrium, rak pierśi

• Napoje alkoholowe-

 nowotwory górnych 

dróg oddechowych i układu 
pokarmowego

Promieniowanie i Ty

• Słoneczne-UV- 

powodujące czerniaka 

• Emitowane przez linie 

wysokiego napięcia 

oraz urządzenia 

gospodarstwa 

domowego czy 

telefony komórkowe

• Radon

Epidemiolodzy ostrzegają

• Środowisko

• Styl życia

• Rakotwórcze mikroorganizmy

• Kancerogeny występujące w miejscu 

pracy

Rakotwórcze 

mikroorganizmy

• Wirus brodawczaka 

(przenoszony drogą 

płciową)

• Wirus zapalania 

wątroby typu B i C

• Wirus Epsteina-Barr 

( wywołujący 

mononukleozę)

• Wirus powodujący 

AIDS

• Helicobacter pylori 

(wrzody żołądka)

Czynnik 

chemiczny/fizyc

zny

Typ nowotworu 

lub 

umiejscowienie

Ekspozycja w 

całej populacji

Źródła 

ekspozycji lub 

przykłady 

zawodów 

podwyższonego 

ryzyka

Arsen

Płuco, skóra

Rzadka

Insektycydy i 

herbicydy; 

pracownicy rafinerii 

oraz garbarni

Azbest

Mezothelioma, 

płuco

Niezbyt częsta

Okładziny 

hamulcowe, 

materiały 

izolacyjne, 

stoczniowcy, 

pracujący przy 

rozbiórce budynków

Benzen

Białaczka 

szpikowa

Częsta

Malarze, 

pracownicy rafinerii 

i zakładów 

petrochemicznych 

oraz fabryk gumy, 

użytkownicy farb i 

lakierów stolarskich

Spaliny z silnika 

diesla

Płuco

Częsta

Pracownicy zajezdni 

autobusowych i 

kolei, kierowcy 

ciężarowej, górnicy

Formaldehyd

Nos, 

nosogardziel

Rzadka

Pracownicy szpitali 

i laboratoriów, 

przemysłu 

drzewnego,papierni

czegotekstylnego 

odzieżowego oraz 

metalowego

Syntetyczne 

włókna 

mineralne

Płuco

Niezbyt częsta

Zatrudnieni przy 

uszczelnieniu 

ścian i rur, 

izolowaniu 

przewodów i 

kablów

Farby do 

włosów

Pęcherz 

moczowy

Niezbyt częsta

Fryzjerzy

Promieniowanie 

jonizujące

Szpik kostny i 

inne

Częsta

Materiały 

radioaktywne, 

preparaty i 

zabiegi medyczne

Oleje mineralne

skóra

Częsta

Maszynowa 

obróbka metali

Pestycydy 

niezawierające 

arsenu

Płuco

Częsta

Środki do 

spryskiwania 

roślin, rolnicy

Farby

Płuco

Niezbyt częsta

Zawodowi 

malarze

Polichlorki 

bifenylu

Wątroba, skóra

Niezbyt częsta

Płyny 

hydrauliczne, 

smary, atramenty, 

kleje, 

insektycydy, 

pracownicy 

ciepłownictwa

Radon(cząstki 

α)

Płuco

Niezbyt częsta

Górnicy i 

pracujący w 

pomieszczeniach 

podziemnych

Sadza

Skóra

Niezbyt częsta

Kamieniarze, 

murarze, 

strażacy, 

pracownicy 

ciepłowni i 

wykonujący prace 

izolacyjne

Leki

• Przyczyna około 1% zachorowań na raka

• Przykłady:

 Leki w ziarnicy złośliwej mogą powodować 

białaczkę

 Leki immunosupresyjne podawane m.in. osobom, 

które przechodzą zabiegi transplantacji szpiku i 

innych narządów wywołują chłoniaki

 Estrogeny  przyczyną raka endometrium lub 

piersi

 Hormon wzrostu zwiększa ryzyko białaczki

 Diuretyki przyczyna raka nerek

 Leki obniżające poziom cholesterolu- rak 

okrężnicy lub odbytnicy

Skażenie środowiska

• Przyczyna ok. 2% śmiertelnych 

przypadków raka, głównie płuc i 
pęcherza

• Częstość zachorowań na raka płuc w 

miastach silnie zanieczyszczonych jest 
większa niż na terenach rolniczych

• Spaliny z silników Diesla
• Związki organiczne o budowie 

pierścieniowej zawierające chlor

Czynniki związane z 

prokreacją

• Ryzyko raka piersi jest większe u kobiet, 

które:

–  później zachodzą w ciążę i później wchodzą w 

okres menopauzy 

– pierwsza miesiączka wystąpiła wcześniej

• Decydującym czynnikiem jest wydłużony 

okres ekspozycji na organizmu na własne 
hormony płciowe

• Ciąża w młodym wieku-kom. sutka mogą 

wcześniej ulegać różnicowaniu

Różnice społeczne

Ludzie mniej zamożni

• Nowotwory: 

jamy ustnej, 

żołądka, płuca , szyjki macicy 
i wątroby, przełyku

• Przyczyny:

  nałogowe 

palenie, nadmierne ilości 
alkoholu, niedożywienie

Ludzie o wyższym 

statusie społeczno –
ekonomicznym

• Nowotwory:

 piersi, gruczołu 

krokowego

• Przyczyny

: nadmiar 

pożywienia, niedostateczna 
aktywność fizyczna

Podsumowanie

Liczba potencjalnych czynników podejrzanych 

o potęgowanie ryzyka chorób nowotworowych 

rośnie

Środowisko i styl życia odgrywają zasadniczą 

rolę w większości przypadków

¼ nowotworów to czyste 

przypadki( rozwinęłyby się nawet w organizmie 

wolnym od wpływów z zewnątrz wyłącznie w 

wyniku powstawania w nim własnych 

kancerogenów oraz wskutek nienaprawiania 

pojawiających się błędów genetycznych)

Dziękujemy za uwagę