Podstawowe kategorie gospodarki rynkowej

Podstawowe

kategorie gospodarki

rynkowej

Anna Zachorowska-

Mazurkiewicz

Gospodarka rynkowa

To taka forma organizacji społeczno-

ekonomicznej, w której sterowanie

procesem gospodarczym odbywa się

poprzez rynek jako koordynowanie

funkcjonowania podmiotów

gospodarczych. Funkcjonowanie to

możliwe jest dzięki wolności i

własności prywatnej.

Rynek

Jest formą nawiązywania kontaktów między

kupującymi i sprzedającymi w celu ustalenia

warunków transakcji: sposobu, miejsca, czasu oraz

ilości ekwiwalentu nabywanego towaru.

rynku

możemy mówić w dwóch znaczeniach:

ogólnym, gdzie rynkiem jest ogół transakcji kupna

i sprzedaży towarów, dokonujących się w sposób

wolny i ciągły, w wyniku których określone zostają

ceny nominalne oraz ilość nabywanych i

sprzedawanych towarów.

Konkretnym, w którym rynki są zróżnicowane.

Możemy je podzielić ze względu na rodzaj

towarów, zakres wymiany i legalność przedmiotu

transakcji.

Pieniądz

jest to pewien powszechnie

zaakceptowany towar, za pomocą

którego dokonywane są płatności za

dostarczone dobra lub wywiązywanie

się ze zobowiązań. Pieniądz jest to

ogólny ekwiwalent, powszechnie i

trwale wyrażający wartość

wszystkich towarów i bezpośrednio

na nie wymieniany.

Funkcje pieniądza

miernik wartości (jednostka

rozrachunkowa),

środek cyrkulacji (środek wymiany),

środek tezauryzacji (środek

przechowywania wartości),

środek płatniczy.

Cena

to pieniężny ekwiwalent jednostki towaru.

Funkcje ceny:

informacyjna,

równoważąca,

alokacyjna,

redystrybucyjna,

agregacyjna,

bodźcowa (motywacyjna).

Popyt

jest to relacja zachodząca pomiędzy

ceną danego dobra lub usługi a

jego/jej ilością, jaką konsumenci są

skłonni (i są w stanie) nabyć w

określonym czasie (

ceteris paribus

Graficznie relację tę przedstawia się

za pomocą krzywej popytu.

Prawo popytu

stwierdza, że wzrost (spadek) ceny

danego dobra lub usługi powoduje

spadek (wzrost) ilości nabytej tego

dobra lub usługi (

ceteris paribus

Graficznym wyrazem działania prawa

popytu jest ruch wzdłuż krzywej

popytu.

Zmiana popytu

to zmiana zapotrzebowanej ilości określonego

dobra lub usługi przy każdej cenie, spowodowana

działaniem innych czynników (determinant) niż

zmiana jego / jej ceny.

Determinanty popytu:

gusta i preferencje,

dochód,

ceny dóbr komplementarnych i substytucyjnych,

ilość konsumentów na rynku,

oczekiwania względem przyszłych dochodów i

cen.

Podaż

jest to relacja zachodząca pomiędzy

ceną danego dobra lub usługi a

jego/jej ilością, jaką skłonni są

zaoferować do sprzedaży producenci

w określonym czasie (

ceteris paribus

Graficznie relację tę przedstawia się

za pomocą krzywej podaży.

Prawo podaży

stanowi, że wraz ze wzrostem

(spadkiem) ceny danego dobra lub

usługi rośnie (spada) oferowana ilość

tego dobra lub usługi (

ceteris

paribus

). Graficznym wyrazem

działania prawa podaży jest ruch

wzdłuż krzywej podaży.

Zmiana podaży

to zmiana oferowanej ilości określonego dobra lub

usługi przy każdej cenie, spowodowana

działaniem innych czynników niż zmiana jego

ceny.

Determinanty podaży:

koszty produkcji,

technologia,

polityka podatkowa

-----------------------

ceny innych dóbr i usług (koszty alternatywne),

liczba producentów na rynku,

oczekiwana przyszła cena dobra.

Cena równowagi

to cena, przy której wielkość popytu na

dane dobro lub usługę zrównuje się z

wielkością jego/jej podaży. Graficznie

ilustruje ją punkt przecięcia się

krzywej popytu z krzywą podaży.

Nadwyżka

to sytuacja, w której, przy danej cenie,

ilość dobra lub usługi oferowana na

sprzedaż przekracza jego/jej ilość,

jaką nabywcy są skłonni kupić.

Występuje wówczas, gdy cena jest

wyższa od ceny równowagi.

Niedobór

to sytuacja, w której, przy danej cenie,

wielkość popytu na dane dobro lub

usługę przewyższa rozmiary jego/jej

podaży. Występuje wówczas, gdy

cena jest niższa od ceny równowagi

rynkowej.

Mechanizm rynkowy

to proces wzajemnego oddziaływania

na siebie elementów rynku (popytu i

podaży) w dążeniu do równowagi

rynkowej.

Cena minimalna

to cena ustalana przez rząd, poniżej

której dany towar nie może być

sprzedawany. Jest ona zawsze wyższa

od ceny równowagi rynkowej.

Cena maksymalna

to cena ustalana przez rząd, powyżej

której dany towar nie może być

sprzedawany. Jest ona zawsze niższa

od ceny równowagi rynkowej.

Elastyczność funkcji y = f(x,z,

…,n)

Jest to miara zależności między

względną zmianą zmiennej y a

względną zmianą jednej ze

zmiennych niezależnych x,z,…,n.

Współczynnik elastyczności

cenowej popytu

Jest miarą względnej (wyrażonej w

procentach) zmiany wielkości popytu

na dane dobro w stosunku do

względnej zmiany jego/jej ceny.

Informuje o stopniu rynkowej reakcji

konsumenta na zmianę ceny dobra.

Popyt na dobro może być:

Elastyczny, gdy /E

/ > 1; wówczas

względna zmiana wielkości popytu na dane

dobro jest większa od względnej zmiany

jego ceny

Nieelastycznym, gdy /E

/ < 1; wówczas

względna zmiana wielkości popytu na dane

dobro jest mniejsza od względnej zmiany

jego ceny

Proporcjonalny (wzorcowy), gdy /E

/ = 1,

wówczas względna zmiana wielkości popytu

na dane dobro jest równa względnej

zmianie jego ceny

Sztywny (doskonale nieelastyczny),

gdy /E

/ = 0, wówczas zmiana ceny

nie wywołuje zmiany wielkości

popytu;

Doskonale elastyczny, gdy /E

/ ∞;

wówczas zmiana ceny wywołuje

zmianę wielkości popytu w przedziale

od 0 do ∞

Czynniki określające

elastyczność

dostępność substytutów

Udział w wydatkach

‘

ważkość’ produktu

Okres czasu

Elastyczność punktowa

Elastyczność punktowa ustalamy – gdy

znana jest krzywa popytu – metoda

geometryczną. Elastyczność

punktowa dotyczy poszczególnych

punktów krzywej popytu

Elastyczność łukowa

Elastyczność łukową odnoszącą się do

pewnego odcinka krzywej popytu

obliczamy, gdy mamy niewiele

obserwacji o zmianach cen i wielkości

popytu.

Elastyczność dochodowa

popytu

Jest miara reakcji ilości nabywanej

danego dobra, spowodowanej zmianą

dochodów konsumentów.

W zależności od wartości, jakie przyjmuje,

dzieli się dobra na:

podrzędne

, gdy E

€ (-∞,0); popyt na

nie maleje wraz ze wzrostem dochodu

realnego;

Normalne

, gdy E

€ (0, ∞); popyt na

nie rośnie wraz ze wzrostem dochodu

realnego.

W ramach grupy dóbr normalnych

wyróżnia się ponadto dobra:

podstawowe

, gdy E

€ (0, 1);

popyt na nie zmienia się relatywnie

wolniej od zmian dochodu realnego;

Luksusowe

, gdy E

€ (1,∞); popyt

na nie zmienia się relatywnie szybciej

od zmiany dochodu realnego.

Krzywa Engla

Ilustruje jak zmienia się ilość nabywana dobra

wraz ze zmianą dochodu konsumenta,

ceteris

paribus

Prawo Engla

Stwierdza, iż w miarę realnego wzrostu dochodów

gospodarstwa domowego zmniejsza się – w

ogólnej sumie wydatków tego gospodarstwa –

procentowy udział wydatków na żywność oraz

inne dobra niższego rzędu, a udział wydatków na

dobra wyższego rzędu rośnie.

Współczynnik elastyczności

mieszanej popytu

Mierzy reakcję popytu na określone

dobro na zmianę ceny innego dobra.

Jeśli współczynnik tej elastyczności

przyjmuje wartości dodatnie,

wówczas dobra są substytutami, jeśli

zaś ujemne – to dobra są wobec

siebie komplementarne.

Współczynnik elastyczności

podaży

Jest miara względnej zmiany wielkości podaży

danego dobra w stosunku do względnej zmiany

jego ceny. Informuje o stopniu rynkowej reakcji

producenta na zmianę ceny dobra. W

zależności od wartości, jakie przyjmuje mówi

się o:

Podaży elastycznej

Podaży nieelastycznej

Podaży proporcjonalnej

Podaży sztywnej, oraz

Podaży doskonale elastycznej.

Wielkość współczynnika

elastyczności podaży zależy

od:

Mobilności czynników produkcji

Stopień wykorzystania mocy

wytwórczych

Stan zapasów

Model pajęczyny

Wyjaśnia zaobserwowane na rynku

wahania cen i podaży. Przyjmuje się

w nim, że nabywcy reagują w tym

samym okresie, sprzedawcy zaś z

opóźnieniem.

Document Outline