DEPRESJA
DEPRESJA
mgr Agnieszka Firlej
mgr Agnieszka Firlej
DEPRESJA
DEPRESJA
mgr Agnieszka Firlej
mgr Agnieszka Firlej
Pierwsze opisy depresji,
Pierwsze opisy depresji,
odpowiadającej współczesnym opisom
odpowiadającej współczesnym opisom
depresji endogennej zawierają prace
depresji endogennej zawierają prace
Hipokratesa (twórcy pojęcia
Hipokratesa (twórcy pojęcia
melancholii).
melancholii).
Współczesny stan wiedzy o
Współczesny stan wiedzy o
przyczynach i leczeniu depresji jest
przyczynach i leczeniu depresji jest
sumą dorobku gromadzonego przez
sumą dorobku gromadzonego przez
2500 lat.
2500 lat.
Depresja należąca do grupy
Depresja należąca do grupy
zaburzeń afektywnych jest
zaburzeń afektywnych jest
potencjalnie zagrażającą życiu
potencjalnie zagrażającą życiu
chorobą, która dotyka setek
chorobą, która dotyka setek
milionów ludzi na całym świecie.
milionów ludzi na całym świecie.
Może pojawić się w każdym wieku
Może pojawić się w każdym wieku
powodując destrukcję życia
powodując destrukcję życia
prywatnego, utratę pracy, izolację
prywatnego, utratę pracy, izolację
społeczną oraz cierpienia fizyczne
społeczną oraz cierpienia fizyczne
jednostki.
jednostki.
Pozostawiona bez właściwego
Pozostawiona bez właściwego
leczenia może mieć bardzo poważne
leczenia może mieć bardzo poważne
skutki
skutki
W Międzynarodowej Klasyfikacji
W Międzynarodowej Klasyfikacji
Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń
Zaburzeń Psychicznych i Zaburzeń
Zachowania termin
Zachowania termin
zaburzenia
zaburzenia
afektywne
afektywne
jest stosowany w
jest stosowany w
odniesieniu do grupy zaburzeń
odniesieniu do grupy zaburzeń
psychicznych, w którym dominującym
psychicznych, w którym dominującym
objawem są zaburzenia nastroju
objawem są zaburzenia nastroju
Coraz więcej dowodów wskazuje na to ze
Coraz więcej dowodów wskazuje na to ze
stany emocjonalne o dużym nasileniu nie
stany emocjonalne o dużym nasileniu nie
tylko wiążą się ze zmianami
tylko wiążą się ze zmianami
neuoprzekaźnictwa w OUN lecz mogą
neuoprzekaźnictwa w OUN lecz mogą
także prowadzić za pośrednictwem
także prowadzić za pośrednictwem
mechanizmów neuroendokrynalnych oraz
mechanizmów neuroendokrynalnych oraz
immunologicznych do zmian
immunologicznych do zmian
strukturalnych w mózgu.
strukturalnych w mózgu.
Rozpowszechnienie chorób afektywnych
Rozpowszechnienie chorób afektywnych
Chorobowość jest oceniana na 1-4% w ciągu roku
Chorobowość jest oceniana na 1-4% w ciągu roku
(znacznie zwiększa się po 45 r.ż.)
(znacznie zwiększa się po 45 r.ż.)
Rozpowszechnienie 10-15%
Rozpowszechnienie 10-15%
Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u
Choroby afektywne występują 2-3 razy częściej u
kobiet
kobiet
Są często nierozpoznawalne i nieleczone
Są często nierozpoznawalne i nieleczone
Etiologia i patogeneza depresji
Etiologia i patogeneza depresji
Nie są w pełni poznane
Nie są w pełni poznane
Choroba występuje rodzinnie kilkanaście razy częściej co
Choroba występuje rodzinnie kilkanaście razy częściej co
sugeruje uwarunkowania genetyczne
sugeruje uwarunkowania genetyczne
Dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki
Dużą rolę w ujawnianiu choroby odgrywają czynniki
środowiskowe. U dużego odsetka chorych (30-60%)
środowiskowe. U dużego odsetka chorych (30-60%)
początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty
początek chorób afektywnych oraz kolejne nawroty
depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami
depresji i manii są poprzedzane różnorodnymi sytuacjami
stresowymi (typu somatycznego i psychicznego)
stresowymi (typu somatycznego i psychicznego)
Patogeneza depresji i manii jest związana z zaburzeniami
Patogeneza depresji i manii jest związana z zaburzeniami
czynności układu limbicznego, podwzgórza i układu
czynności układu limbicznego, podwzgórza i układu
siatkowatego, jako następstwa zakłóceń przekaźnictwa,
siatkowatego, jako następstwa zakłóceń przekaźnictwa,
m.in. w neuronach noradrenergicznych i
m.in. w neuronach noradrenergicznych i
serotoninergicznych
serotoninergicznych
Podstawowe grupy zaburzeń nastroju
Podstawowe grupy zaburzeń nastroju
według DSM-IV
według DSM-IV
1. Zaburzenia depresyjne
1. Zaburzenia depresyjne
- Duża depresja
- Duża depresja
- Dystymia
- Dystymia
2. Zaburzenia dwubiegunowe
2. Zaburzenia dwubiegunowe
(depresja i mania)
(depresja i mania)
3. Zaburzenia afektywne związane z chorobami
3. Zaburzenia afektywne związane z chorobami
somatycznymi, zaburzeniami OUN i
somatycznymi, zaburzeniami OUN i
uzależnieniami
uzależnieniami
Osiowe objawy depresji:
Osiowe objawy depresji:
1. Obniżenie podstawowego nastroju (depresja
1. Obniżenie podstawowego nastroju (depresja
jako objaw)
jako objaw)
2. Osłabienie tempa procesów psychicznych i
2. Osłabienie tempa procesów psychicznych i
ruchowych (zahamowanie psychoruchowe)
ruchowych (zahamowanie psychoruchowe)
3. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów
3. Objawy somatyczne i zaburzenia rytmów
biologicznych
biologicznych
4. Lęk
4. Lęk
Kryteria diagnostyczne depresji typu
Kryteria diagnostyczne depresji typu
melancholijnego (melancholii) wg DSM- IV
melancholijnego (melancholii) wg DSM- IV
Obecność co najmniej 5 z poniższych objawów
Obecność co najmniej 5 z poniższych objawów
1
1
.
.
Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności związane z
Utrata zainteresowań lub brak odczuwania przyjemności związane z
każdą lub prawie każdą czynnością
każdą lub prawie każdą czynnością
2. Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności
2. Brak reakcji na bodźce będące zwykle źródłem przyjemności
3. Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych
3. Regularne pogarszanie się objawów depresji w godzinach rannych
4. Wczesne budzenie się
4. Wczesne budzenie się
5. Zahamowanie lub podnieceni psychoruchowe
5. Zahamowanie lub podnieceni psychoruchowe
6. Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała (ponad 5%
6. Znaczna utrata łaknienia lub wyraźny spadek masy ciała (ponad 5%
masy ciała w miesiącu)
masy ciała w miesiącu)
7. Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem choroby
7. Brak wyraźniejszych zaburzeń osobowości przed wystąpieniem choroby
8. W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej
8. W przeszłości wystąpiła co najmniej jedna faza depresji endogennej
zakończona całkowitym powrotem do zdrowia
zakończona całkowitym powrotem do zdrowia
9. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty leczenia
9. W przeszłości stwierdzono korzystne efekty leczenia
przeciwdepresyjnego
przeciwdepresyjnego
Kryteria diagnostyczne dużej depresji według
Kryteria diagnostyczne dużej depresji według
DSM-IV
DSM-IV
Występowanie łączne co najmniej 5 z wymienionych objawów
Występowanie łączne co najmniej 5 z wymienionych objawów
przez 2
przez 2
tygodnie
tygodnie
1. Obniżenie nastroju
1. Obniżenie nastroju
2. Zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi
2. Zmniejszenie zainteresowań niemal wszystkimi
czynnościami (apatia)
czynnościami (apatia)
3. Znaczny spadek lub wzrost masy ciała
3. Znaczny spadek lub wzrost masy ciała
4. Bezsenność lub nadmierna senność
4. Bezsenność lub nadmierna senność
5. Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe
5. Podniecenie lub spowolnienie psychoruchowe
6. Uczucie zmęczenia lub utrata energii
6. Uczucie zmęczenia lub utrata energii
7. Poczucie własnej bezwartości lub nieuzasadnionej winy
7. Poczucie własnej bezwartości lub nieuzasadnionej winy
8. Zmniejszenie sprawności myślenia, zaburzenia skupienia
8. Zmniejszenie sprawności myślenia, zaburzenia skupienia
uwagi, niemożność podjęcia decyzji
uwagi, niemożność podjęcia decyzji
9. Nawracające myśli o śmierci - podejmowanie prób
9. Nawracające myśli o śmierci - podejmowanie prób
samobójczych
samobójczych
Charakterystyka zespołu
Charakterystyka zespołu
depresyjnego
depresyjnego
(nie wszystkie objawy występują u każdego
(nie wszystkie objawy występują u każdego
pacjenta)
pacjenta)
1. Zmiany nastroju
1. Zmiany nastroju
smutek, anhedonia, poczucie winy,
smutek, anhedonia, poczucie winy,
bezradność, utrata nadziei, niska
bezradność, utrata nadziei, niska
samoocena, myśli samobójcze i
samoocena, myśli samobójcze i
rezygnacyjne
rezygnacyjne
2. Zmiany w ekspresji werbalnej
2. Zmiany w ekspresji werbalnej
Udzielanie odpowiedzi z opóźnieniem,
Udzielanie odpowiedzi z opóźnieniem,
skrócenie długości wypowiedzi,
skrócenie długości wypowiedzi,
spowolnienie mowy, obniżenie
spowolnienie mowy, obniżenie
zdolności do inicjowania rozmowy,
zdolności do inicjowania rozmowy,
hipofonia, brak zabarwienia
hipofonia, brak zabarwienia
emocjonalnego, stereotypowe
emocjonalnego, stereotypowe
poruszanie smutnych tematów
poruszanie smutnych tematów
3. Zaburzenia afektu
3. Zaburzenia afektu
Wyrażanie smutku, płacz, unikanie
Wyrażanie smutku, płacz, unikanie
kontaktu wzrokowego, marszczenie
kontaktu wzrokowego, marszczenie
brwi, twarz hipomimiczna
brwi, twarz hipomimiczna
4. Zmiany napędu ruchowego
4. Zmiany napędu ruchowego
Głowa spuszczona pochylona do
Głowa spuszczona pochylona do
przodu, opadające ramiona,
przodu, opadające ramiona,
zmniejszona gestykulacja,
zmniejszona gestykulacja,
spowolnienie chodu i ruchów ciała,
spowolnienie chodu i ruchów ciała,
katatonia
katatonia
5. Upośledzenie czynności
5. Upośledzenie czynności
poznawczych
poznawczych
Obniżona zdolność kojarzenia,
Obniżona zdolność kojarzenia,
depresyjne rozmyślania, upośledzenie
depresyjne rozmyślania, upośledzenie
czynności wykonawczych i czynności
czynności wykonawczych i czynności
wzrokowo-przestrzennych
wzrokowo-przestrzennych
6. Zaburzenia motywacji
6. Zaburzenia motywacji
Spadek zainteresowań i obniżenie
Spadek zainteresowań i obniżenie
zdolności do podejmowania nowych
zdolności do podejmowania nowych
aktywności
aktywności
7. Zaburzenia neurowegetatywne
7. Zaburzenia neurowegetatywne
Zmiany łaknienia, zaburzenia snu,
Zmiany łaknienia, zaburzenia snu,
dobowe wahania nastroju, utrata
dobowe wahania nastroju, utrata
libido.
libido.
8. Zmiany neuroendokrynne
8. Zmiany neuroendokrynne
Nieprawidłowy wynik w teście hamowania
Nieprawidłowy wynik w teście hamowania
deksametazonu i teście z hormonem
deksametazonu i teście z hormonem
uwalniającym tyreotropinę
uwalniającym tyreotropinę
9. Zmiany w badaniach
9. Zmiany w badaniach
neuroobrazowych
neuroobrazowych
Poszerzenie okołokomorowej substancji
Poszerzenie okołokomorowej substancji
białej, zmniejszenie przepływu krwi i
białej, zmniejszenie przepływu krwi i
metabolizmu w płatach czołowych
metabolizmu w płatach czołowych
Dystymia
Dystymia
Przewlekły utrzymujący się ponad dwa lata
Przewlekły utrzymujący się ponad dwa lata
stan subdepresyjny.
stan subdepresyjny.
Złe samopoczucie, przygnębienie wykazuje
Złe samopoczucie, przygnębienie wykazuje
dużą zmienność i jest zależne od
dużą zmienność i jest zależne od
bieżących wydarzeń.
bieżących wydarzeń.
Osobowość chorych z depresją
Osobowość chorych z depresją
nawracającą
nawracającą
Introwersja
Introwersja
Perfekcjonizm
Perfekcjonizm
Wysoki poziom neurotyzmu
Wysoki poziom neurotyzmu
(typus melancholicus)
(typus melancholicus)
Schorzenia somatyczne w których depresja
Schorzenia somatyczne w których depresja
występuje jako powikłanie
występuje jako powikłanie
1.
1.
Choroby układu krążenia
Choroby układu krążenia
(nadciśnienie tętnicze, choroba
(nadciśnienie tętnicze, choroba
niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, stany poudarowe,
niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, stany poudarowe,
niewydolność krążenia mózgowego)
niewydolność krążenia mózgowego)
2.
2.
Zaburzenia hormonalne
Zaburzenia hormonalne
(nadczynność i niedoczynność
(nadczynność i niedoczynność
tarczycy, przytarczyc, niewydolność przysadki, cukrzyca, okres
tarczycy, przytarczyc, niewydolność przysadki, cukrzyca, okres
przekwitania, okołoporodowy, okres po przerwaniu ciąży)
przekwitania, okołoporodowy, okres po przerwaniu ciąży)
3.
3.
Nowotwory
Nowotwory
4.
4.
Zabiegi chirurgiczne
Zabiegi chirurgiczne
(przeszczepy narządów i zabiegi na
(przeszczepy narządów i zabiegi na
otwartym sercu)
otwartym sercu)
5.
5.
Choroby narządów miąższowych
Choroby narządów miąższowych
(niewydolność wątroby i
(niewydolność wątroby i
nerek)
nerek)
6.
6.
Choroby układowe
Choroby układowe
(reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń
(reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń
rumieniowaty, łuszczyca)
rumieniowaty, łuszczyca)
7.
7.
Infekcje przewlekłe
Infekcje przewlekłe
(gruźlica, kiła, malaria)
(gruźlica, kiła, malaria)
8.
8.
Infekcje wirusowe
Infekcje wirusowe
(AIDS, grypa, WZW)
(AIDS, grypa, WZW)
9.
9.
Niedobory witamin
Niedobory witamin
(B12, B1, kwas foliowy)
(B12, B1, kwas foliowy)
10.
10.
Zatrucia przewlekłe
Zatrucia przewlekłe
(tal i ołów)
(tal i ołów)
Schorzenie
Schorzenie
OUN jako przyczyna
OUN jako przyczyna
depresji
depresji
1.
1.
Procesy zwyrodnieniowo - zanikowe mózgu
Procesy zwyrodnieniowo - zanikowe mózgu
Choroba Alzheimera, Parkinsona, stwardnienie
Choroba Alzheimera, Parkinsona, stwardnienie
rozsiane
rozsiane
2.
2.
Guzy mózgu
Guzy mózgu
- zwłaszcza płata czołowego
- zwłaszcza płata czołowego
3.
3.
Choroby naczyniowe mózgu
Choroby naczyniowe mózgu
-miażdżyca,
-miażdżyca,
stany poudarowe
stany poudarowe
4.
4.
Padaczka
Padaczka
-ognisko w płacie skroniowym
-ognisko w płacie skroniowym
5.
5.
Urazy
Urazy
- zwłaszcza płata skroniowego i płatów
- zwłaszcza płata skroniowego i płatów
czołowych
czołowych
6.
6.
Inne schorzenia
Inne schorzenia
(wodogłowie, defekty
(wodogłowie, defekty
genetyczne)
genetyczne)
Leki i inne substancje mogące przyczynić się do
Leki i inne substancje mogące przyczynić się do
wystąpienia depresji
wystąpienia depresji
Leki hipotensyjne
Leki hipotensyjne
Leki antyarytmiczne
Leki antyarytmiczne
Leki przeciwparkinsonowskie
Leki przeciwparkinsonowskie
Analgetyki
Analgetyki
Przeciwdrgawkowe
Przeciwdrgawkowe
Nasenne i uspokajające
Nasenne i uspokajające
Neuroleptyki
Neuroleptyki
Antybiotyki
Antybiotyki
Antynowotworowe
Antynowotworowe
Substancje hormonalnie czynne( np.doustne środki
Substancje hormonalnie czynne( np.doustne środki
antykoncepcyjne)
antykoncepcyjne)
Psychostymulanty
Psychostymulanty
Zespoły odstawienne np. alkohol, amfetamina
Zespoły odstawienne np. alkohol, amfetamina
Wydarzenia życiowe jako czynniki
Wydarzenia życiowe jako czynniki
wyzwalające depresję
wyzwalające depresję
Około 50% pierwszych w życiu epizodów depresji
Około 50% pierwszych w życiu epizodów depresji
poprzedzają różnorodne wydarzenia życiowe zwykle o
poprzedzają różnorodne wydarzenia życiowe zwykle o
ujemnym znaczeniu emocjonalnym.
ujemnym znaczeniu emocjonalnym.
1.
1.
Strata ważnej osoby
Strata ważnej osoby
2.
2.
Utarta zdrowia, części ciała, atrakcyjności fizycznej,
Utarta zdrowia, części ciała, atrakcyjności fizycznej,
zdolności do pracy umysłowej, dyspozycji
zdolności do pracy umysłowej, dyspozycji
intelektualnych
intelektualnych
3.
3.
Utarta prestiżu społecznego
Utarta prestiżu społecznego
4.
4.
Utrata poczucia własnej wartości
Utrata poczucia własnej wartości
5.
5.
Utrata poczucia bezpieczeństwa materialnego
Utrata poczucia bezpieczeństwa materialnego
6.
6.
Paradoksalnie - sukces lub osiągnięcie np. zmiana
Paradoksalnie - sukces lub osiągnięcie np. zmiana
miejsca zamieszkania, awans na odpowiedzialne
miejsca zamieszkania, awans na odpowiedzialne
stanowisko
stanowisko
Tak zwane maski depresji
Tak zwane maski depresji
1. Maski psychopatologiczne
1. Maski psychopatologiczne
a)
a)
Lęk przewlekły
Lęk przewlekły
b)
b)
Natręctwa
Natręctwa
c)
c)
Zespół agorafobii
Zespół agorafobii
d)
d)
Jadłowstręt
Jadłowstręt
2. Zaburzenia rytmów biologicznych
2. Zaburzenia rytmów biologicznych
a)
a)
Bezsenność
Bezsenność
b)
b)
Hipersomnia
Hipersomnia
3. Maski „wegetatywne” i psychosomatyczne
3. Maski „wegetatywne” i psychosomatyczne
a)
a)
Zespół dławicy piersiowej
Zespół dławicy piersiowej
b)
b)
Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego
Zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego
c)
c)
Stany spastyczne dróg żółciowych
Stany spastyczne dróg żółciowych
d)
d)
Zespół niespokojnych nóg
Zespół niespokojnych nóg
e)
e)
Świąd skóry
Świąd skóry
4. Maski bólowe
4. Maski bólowe
a)
a)
Bóle głowy
Bóle głowy
b)
b)
Bóle grzbietu
Bóle grzbietu
5. Maski behawioralne
5. Maski behawioralne
Okresowe nadużywanie alkoholu i leków
Okresowe nadużywanie alkoholu i leków
Zejście chorób afektywnych
Zejście chorób afektywnych
1.
1.
Całkowite ustąpienie nawrotów i powrót do
Całkowite ustąpienie nawrotów i powrót do
zdrowia
zdrowia
2.
2.
Nawrót nawet po długiej remisji
Nawrót nawet po długiej remisji
3.
3.
Przewlekle utrzymujący się stan subdepresji, w
Przewlekle utrzymujący się stan subdepresji, w
którym leki przeciwdepresyjne są mało skuteczne
którym leki przeciwdepresyjne są mało skuteczne
(15-20% chorych najczęściej po 50 r.ż.)
(15-20% chorych najczęściej po 50 r.ż.)
4.
4.
Nadużywanie alkoholu (20-65% populacji chorych)
Nadużywanie alkoholu (20-65% populacji chorych)
5.
5.
Zgon związany z zamachem samobójczym (15-
Zgon związany z zamachem samobójczym (15-
25% chorych )
25% chorych )
Leczenie depresji
Leczenie depresji
1.
1.
Leki przeciwdepresyjne
Leki przeciwdepresyjne
(skuteczność 70%)-w
(skuteczność 70%)-w
Polsce zarejestrowanych 25 leków
Polsce zarejestrowanych 25 leków
2.
2.
Neuroleptyki
Neuroleptyki
- w przypadkach depresji z dużym
- w przypadkach depresji z dużym
lękiem, podnieceniem lub z urojeniami
lękiem, podnieceniem lub z urojeniami
3.
3.
Elektrowstrząsy
Elektrowstrząsy
- w ciężkich zespołach z
- w ciężkich zespołach z
tendencjami samobójczymi
tendencjami samobójczymi
4.
4.
Ukierunkowana psychoterapia
Ukierunkowana psychoterapia
(głównie
(głównie
indywidualna-przydatność ograniczona)
indywidualna-przydatność ograniczona)
5.
5.
Fototerapia
Fototerapia
6.
6.
Deprywacja snu
Deprywacja snu