Choroby przysadki
Choroby przysadki
mózgowej i
mózgowej i
nadnerczy
nadnerczy
Dr med. Katarzyna Pawlaczyk-
Dr med. Katarzyna Pawlaczyk-
Gabriel
Gabriel
Choroby przysadki
Choroby przysadki
mózgowej i
mózgowej i
nadnerczy
nadnerczy
Dr med. Katarzyna Pawlaczyk-
Dr med. Katarzyna Pawlaczyk-
Gabriel
Gabriel
Przysadka mózgowa
Przysadka mózgowa
Przedni płat:
Przedni płat:
somatotropy (GH)
somatotropy (GH)
laktotropy (PRL)
laktotropy (PRL)
tyreotropy (TSH)
tyreotropy (TSH)
gonadotropy (LH i FSH)
gonadotropy (LH i FSH)
kortykotropy (ACTH)
kortykotropy (ACTH)
Tylny płat
Tylny płat
Przysadka mózgowa
Przysadka mózgowa
Przedni płat
Przedni płat
Tylny płat:
Tylny płat:
magazynuje wazopresynę i oksytocynę,
magazynuje wazopresynę i oksytocynę,
które są wytwarzane w jądrach
które są wytwarzane w jądrach
podwzgórza
podwzgórza
Choroby podwzgórza i
Choroby podwzgórza i
tylnego płata przysadki
tylnego płata przysadki
Moczówka prosta
Moczówka prosta
niedobór wazopresyny (centralna) lub
niedobór wazopresyny (centralna) lub
utrata wrażliwości kanalików nerkowych
utrata wrażliwości kanalików nerkowych
na wazopresynę (nerkowa)
na wazopresynę (nerkowa)
Objawy:
Objawy:
wzmożone pragnienie (polidypsja) i
wzmożone pragnienie (polidypsja) i
wielomocz (poliuria), mocz jest
wielomocz (poliuria), mocz jest
rozcieńczony (c.wł.< 1005)
rozcieńczony (c.wł.< 1005)
Leczenie:
Leczenie:
zabieg operacyjny, desmopresyna
zabieg operacyjny, desmopresyna
Niedoczynność przysadki
Niedoczynność przysadki
Zespół objawów związanych z niedoborem
Zespół objawów związanych z niedoborem
jednego lub kilku hormonów przysadkowych
jednego lub kilku hormonów przysadkowych
Obraz kliniczny zależy od wieku, w którym
Obraz kliniczny zależy od wieku, w którym
wystąpiła, czasu trwania choroby oraz
wystąpiła, czasu trwania choroby oraz
zakresu niedoborów hormonalnych
zakresu niedoborów hormonalnych
Niedobór TSH= wtórna niedoczynność
Niedobór TSH= wtórna niedoczynność
tarczycy
tarczycy
Niedobór gonadotropin= hipogonadyzm
Niedobór gonadotropin= hipogonadyzm
Niedobór prolaktyny= zahamowanie laktacji
Niedobór prolaktyny= zahamowanie laktacji
po porodzie (zesp. Sheehana)
po porodzie (zesp. Sheehana)
Zespół Sheehana
Zespół Sheehana
Poporodowa martwica przysadki
Poporodowa martwica przysadki
Przyczyna: wstrząs krwotoczny
Przyczyna: wstrząs krwotoczny
okołoporodowy
okołoporodowy
Objawy: brak laktacji, brak powrotu
Objawy: brak laktacji, brak powrotu
miesiączki po porodzie, objawy
miesiączki po porodzie, objawy
wtórnej niedoczynności nadnerczy i
wtórnej niedoczynności nadnerczy i
tarczycy
tarczycy
Guzy przysadki
Guzy przysadki
Guz prolaktynowy
Guz prolaktynowy
- najczęstszy gruczolak przysadki
- najczęstszy gruczolak przysadki
- uwalnia nadmierne ilości prolaktyny
- uwalnia nadmierne ilości prolaktyny
- objawy: hypogonadyzm
- objawy: hypogonadyzm
hyperprolaktynowy- u kobiet zespół
hyperprolaktynowy- u kobiet zespół
braku miesiączki i mlekotoku, u
braku miesiączki i mlekotoku, u
mężczyzn- impotencja, ginekomastia,
mężczyzn- impotencja, ginekomastia,
niepłodność
niepłodność
- leczenie: agoniści receptora
- leczenie: agoniści receptora
dopaminowego
dopaminowego
Guzy przysadki c.d.
Guzy przysadki c.d.
Guz wydzielający hormon wzrostu
Guz wydzielający hormon wzrostu
(akromegalia)
(akromegalia)
- powiększenie twarzoczaszki, rąk,
- powiększenie twarzoczaszki, rąk,
stóp, rozrost tkanek miękkich, kości
stóp, rozrost tkanek miękkich, kości
i narządów wewnętrznych w
i narządów wewnętrznych w
następstwie nadmiernego
następstwie nadmiernego
wydzielania hormonu wzrostu
wydzielania hormonu wzrostu
Guzy przysadki c.d.
Guzy przysadki c.d.
Akromegalia c.d.
Akromegalia c.d.
- inne objawy ogólne: > masy ciała,
- inne objawy ogólne: > masy ciała,
> potliwość, nadmierne owłosienie,
> potliwość, nadmierne owłosienie,
zmiana barwy głosu
zmiana barwy głosu
- obj. z ukł.serc.-nacz.: nadciśnienie,
- obj. z ukł.serc.-nacz.: nadciśnienie,
powiększenie serca, niewydolność
powiększenie serca, niewydolność
krążenia
krążenia
- obj. z ukł. oddechowego: senny
- obj. z ukł. oddechowego: senny
bezdech obturacyjny
bezdech obturacyjny
Guzy przysadki c.d.
Guzy przysadki c.d.
Akromegalia c.d.
Akromegalia c.d.
- obj. endokrynologiczne:
- obj. endokrynologiczne:
upośledzona tolerancja glukozy lub
upośledzona tolerancja glukozy lub
cukrzyca, wole, nadczynność
cukrzyca, wole, nadczynność
tarczycy
tarczycy
- obj.ze str.ukł.pokarmowego:
- obj.ze str.ukł.pokarmowego:
zaparcia, polipy jelita grubego (>
zaparcia, polipy jelita grubego (>
ryzyko rozwoju raka)
ryzyko rozwoju raka)
Guzy przysadki c.d.
Guzy przysadki c.d.
Akromegalia c.d.
Akromegalia c.d.
- objawy z ukł.mocz.-płc.: zaburz
- objawy z ukł.mocz.-płc.: zaburz
miesiączkowania, mlekotok, obniżenie
miesiączkowania, mlekotok, obniżenie
libido, impotencja, kamica nerkowa
libido, impotencja, kamica nerkowa
- objawy z ukł.nerwowego: ból głowy,
- objawy z ukł.nerwowego: ból głowy,
zespół cieśni nadgarstka, niedowłady
zespół cieśni nadgarstka, niedowłady
- objawy kostno-stawowe: bóle kości i
- objawy kostno-stawowe: bóle kości i
stawów, zmiany zwyrodnieniowo-
stawów, zmiany zwyrodnieniowo-
wytwórcze
wytwórcze
Guzy przysadki c.d
Guzy przysadki c.d
Guz wydzielający ACTH (choroba
Guz wydzielający ACTH (choroba
Cushinga)
Cushinga)
- stan hyperkortyzolemii
- stan hyperkortyzolemii
spowodowany guzem przysadki
spowodowany guzem przysadki
wydzielającym w nadmiarze ACTH i
wydzielającym w nadmiarze ACTH i
związany z nim zespół objawów
związany z nim zespół objawów
(zespół Cushinga)
(zespół Cushinga)
Guzy przysadki c.d.
Guzy przysadki c.d.
Choroba Cushinga c.d.
Choroba Cushinga c.d.
- objawy podmiotowe: osłabienie
- objawy podmiotowe: osłabienie
mięśni, zła tolerancja wysiłku,
mięśni, zła tolerancja wysiłku,
podatność skóry na urazy, polidypsja
podatność skóry na urazy, polidypsja
i poliuria (cukrzyca), nadmierny
i poliuria (cukrzyca), nadmierny
apetyt, bóle i zawroty głowy (NT),
apetyt, bóle i zawroty głowy (NT),
chwiejność emocjonalna, bóle kostne
chwiejność emocjonalna, bóle kostne
(osteoporoza+złamania
(osteoporoza+złamania
patologiczne), skłonność do zakażeń
patologiczne), skłonność do zakażeń
Guzy przysadki c.d.
Guzy przysadki c.d.
Choroba Cushinga c.d.
Choroba Cushinga c.d.
- osłabienie potencji u mężczyzn,
- osłabienie potencji u mężczyzn,
skąpe miesiączki lub brak miesiączki
skąpe miesiączki lub brak miesiączki
u kobiet, wtórna niedoczynność
u kobiet, wtórna niedoczynność
tarczycy, zaburzenia widzenia
tarczycy, zaburzenia widzenia
(jaskra lub zaćma), choroba
(jaskra lub zaćma), choroba
niedokrwienna serca, choroba
niedokrwienna serca, choroba
wrzodowa żołądka i dwunastnicy
wrzodowa żołądka i dwunastnicy
Guzy przysadki c.d.
Guzy przysadki c.d.
Choroba Cushinga c.d.
Choroba Cushinga c.d.
- objawy przedmiotowe: otyłość typu
- objawy przedmiotowe: otyłość typu
centralnego, szerokie czerwone lub
centralnego, szerokie czerwone lub
czerwonosine rozstepy (brzuch,
czerwonosine rozstepy (brzuch,
biodra, sutki, uda, doły pachowe i
biodra, sutki, uda, doły pachowe i
łokciowe), ścieńczenie skóry, łatwe
łokciowe), ścieńczenie skóry, łatwe
siniaczenie się, zanik mięśni kończyn
siniaczenie się, zanik mięśni kończyn
i tułowia, nadciśnienie tętnicze
i tułowia, nadciśnienie tętnicze
Choroby nadnerczy
Choroby nadnerczy
Kora nadnerczy: 3 warstwy (kłębkowata,
Kora nadnerczy: 3 warstwy (kłębkowata,
pasmowata i siatkowata)-
pasmowata i siatkowata)-
glikokortykosteroidy (kortyzon i kortyzol),
glikokortykosteroidy (kortyzon i kortyzol),
mineralokortykosteroidy (aldosteron i
mineralokortykosteroidy (aldosteron i
deoksykortykosteron),
deoksykortykosteron),
androgeny (dehydroepiandrosteron,
androgeny (dehydroepiandrosteron,
androstendion i testosteron)
androstendion i testosteron)
Rdzeń nadnerczy: katecholaminy
Rdzeń nadnerczy: katecholaminy
(noradrenalina, adrenalina i dopamina)
(noradrenalina, adrenalina i dopamina)
Choroby nadnerczy c.d.
Choroby nadnerczy c.d.
Niedoczynnośc kory nadnerczy
Niedoczynnośc kory nadnerczy
- zespól objawów klinicznych
- zespól objawów klinicznych
wywołanych długotrwałym niedoborem
wywołanych długotrwałym niedoborem
hormonów KN, przede wszystkim
hormonów KN, przede wszystkim
kortyzolu, wskutek bezpośredniego
kortyzolu, wskutek bezpośredniego
uszkodzenia nadnerczy
uszkodzenia nadnerczy
- objawy podmiotowe: stałe osłabienie,
- objawy podmiotowe: stałe osłabienie,
zła tolerancja wysiłku, brak apetytu,
zła tolerancja wysiłku, brak apetytu,
chudnięcie, bóle mięśniowo-stawowe
chudnięcie, bóle mięśniowo-stawowe
Choroby nadnerczy c.d.
Choroby nadnerczy c.d.
Niedoczynność kory nadnerczy c.d.
Niedoczynność kory nadnerczy c.d.
- objawy przedmiotowe: ciemnienie
- objawy przedmiotowe: ciemnienie
skóry (szczególnie w okolicach
skóry (szczególnie w okolicach
eksponowanych na światło
eksponowanych na światło
słoneczne), brunatne przebarwienia
słoneczne), brunatne przebarwienia
łokci, linii zgięć na dłoniach i
łokci, linii zgięć na dłoniach i
grzbiecie rąk, niskie ciśnienie
grzbiecie rąk, niskie ciśnienie
tętnicze i hipotonia ortostatyczna
tętnicze i hipotonia ortostatyczna
Choroby przebiegające z
Choroby przebiegające z
nadmiarem
nadmiarem
glikokortykostaroidów
glikokortykostaroidów
Zespół Cushinga
Zespół Cushinga
- endogenny: pierwotna
- endogenny: pierwotna
nadczynność nadnerczy lub
nadczynność nadnerczy lub
autonomiczny guz (mnogie guzy)KN
autonomiczny guz (mnogie guzy)KN
- egzogenny: spowodowany
- egzogenny: spowodowany
pobieraniem preparatów
pobieraniem preparatów
glikokortykosteroidowych
glikokortykosteroidowych
- objawy jak w chorobie Cushinga
- objawy jak w chorobie Cushinga
Choroby przebiegające z
Choroby przebiegające z
zaburzeniami wydzielania
zaburzeniami wydzielania
mineralokortykosteroidów
mineralokortykosteroidów
Hiperaldosteronizm pierwotny (Zespół
Hiperaldosteronizm pierwotny (Zespół
Conna)
Conna)
- hormonalnie uwarunkowane
- hormonalnie uwarunkowane
nadciśnienie tętnicze zależne od
nadciśnienie tętnicze zależne od
autonomicznego wydzielania
autonomicznego wydzielania
aldosteronu
aldosteronu
- przyczyny: gruczolak nadnercza,
- przyczyny: gruczolak nadnercza,
hiperaldosteronizm rodzinny, rak KN
hiperaldosteronizm rodzinny, rak KN
wydzialający aldosteron
wydzialający aldosteron
Zaburzenia wydzielania
Zaburzenia wydzielania
mineralokortykosteroidów
mineralokortykosteroidów
c.d.
c.d.
Zespół Conna c.d.
Zespół Conna c.d.
- Objawy podmiotowe i
- Objawy podmiotowe i
przedmiotowe: nadciśnienie tętnicze
przedmiotowe: nadciśnienie tętnicze
często o ciężkim przebiegu, oporne
często o ciężkim przebiegu, oporne
na leczenie, osłabienie mięśniowe,
na leczenie, osłabienie mięśniowe,
wielomocz, wzmożone pragnienie,
wielomocz, wzmożone pragnienie,
parestezje, kurcze mięśni, zaburzenia
parestezje, kurcze mięśni, zaburzenia
gospodarki węglowodanowej
gospodarki węglowodanowej
Zaburzenia wydzielania
Zaburzenia wydzielania
mineralokortykosteroidów
mineralokortykosteroidów
c.d.
c.d.
Zespół Conna c.d.
Zespół Conna c.d.
- badania laboratoryjne:
- badania laboratoryjne:
hypokaliemia, > wydalanie K z
hypokaliemia, > wydalanie K z
moczem, hypernatremia,
moczem, hypernatremia,
hypomagnezemia, zasadowica
hypomagnezemia, zasadowica
metaboliczna
metaboliczna
Rak nadnercza
Rak nadnercza
Rzadki nowotwór złośliwy pochodzenia
Rzadki nowotwór złośliwy pochodzenia
nabłonkowego, wywodzący się z KN, o
nabłonkowego, wywodzący się z KN, o
dużej skłonności do inwazji miejscowej i
dużej skłonności do inwazji miejscowej i
przerzutów odległych
przerzutów odległych
Objawy przedmiotowe i podmiotowe-
Objawy przedmiotowe i podmiotowe-
zależne od tego czy guz jest czynny czy
zależne od tego czy guz jest czynny czy
nieczynny hormonalnie
nieczynny hormonalnie
Rak czynny hormonalnie- najczęściej
Rak czynny hormonalnie- najczęściej
objawy ZC, przy nadmiarze estrogenów-
objawy ZC, przy nadmiarze estrogenów-
ginekomastia i inne objawy feminizacji u
ginekomastia i inne objawy feminizacji u
mężczyzn
mężczyzn
Rak nadnercza c.d.
Rak nadnercza c.d.
Objawy c.d.
Objawy c.d.
- rak nieczynny hormonalnie-
- rak nieczynny hormonalnie-
ogólnoustrojowe objawy choroby
ogólnoustrojowe objawy choroby
ogólnoustrojowej (utrata masy ciała,
ogólnoustrojowej (utrata masy ciała,
stany podgorączkowe, przerzuty do
stany podgorączkowe, przerzuty do
ww.chłonnych, płuc, wątroby i kości
ww.chłonnych, płuc, wątroby i kości
Choroby rdzenia
Choroby rdzenia
nadnerczy
nadnerczy
Guz chromochłonny
Guz chromochłonny
- nowotwór rozwijający się z
- nowotwór rozwijający się z
komórek chromochłonnych,
komórek chromochłonnych,
zlokalizowany najczęściej w
zlokalizowany najczęściej w
nadnerczach, którego objawy są
nadnerczach, którego objawy są
związane z nadmiernym
związane z nadmiernym
wytwarzaniem i uwalnianiem
wytwarzaniem i uwalnianiem
katecholamin
katecholamin
Choroby rdzenia
Choroby rdzenia
nadnerczy c.d.
nadnerczy c.d.
Guz chromochłonny c.d.
Guz chromochłonny c.d.
- Objawy przedmiotowe i
- Objawy przedmiotowe i
podmiotowe: nadciśnienie tętnicze
podmiotowe: nadciśnienie tętnicze
napadowe lub chwiejne utrwalone,
napadowe lub chwiejne utrwalone,
bóle głowy, nadpotliwość, kołatanie
bóle głowy, nadpotliwość, kołatanie
serca, bladość skóry, drżenie
serca, bladość skóry, drżenie
mięśniowe, uczucie niepokoju,
mięśniowe, uczucie niepokoju,
hypotonia ortostatyczna
hypotonia ortostatyczna
Choroby rdzenia
Choroby rdzenia
nadnerczy c.d.
nadnerczy c.d.
Guz chromochłonny c.d.
Guz chromochłonny c.d.
- podstawowym kryterium rozpoznania
- podstawowym kryterium rozpoznania
klinicznego jest stwierdzenie
klinicznego jest stwierdzenie
zwiększonego stężenia katecholamin
zwiększonego stężenia katecholamin
lub ich metabolitów w moczu lub
lub ich metabolitów w moczu lub
surowicy oraz zlokalizowanie guza w
surowicy oraz zlokalizowanie guza w
badaniach obrazowych
badaniach obrazowych
- leczenie: metoda z wyboru=
- leczenie: metoda z wyboru=
adrenalektomia
adrenalektomia