Nadpotliwość

Dr Wacław Pawliszyn

Małopolska Wyższa Szkoła 

Zawodowa w Krakowie

 

 

Woda ustrojowa

• Woda stanowi ponad 50% masy ciała (do 70%)
• U kobiet jest to około 52% masy ciała
• U mężczyzn jest to około 63% masy ciała
• Istotny wpływ na udział wody w ogólnej masie 

ciała ma tkanka tłuszczowa (zawiera tylko 10% 

wody) – dlatego u ludzi otyłych procentowy udział 

wody w ogólnej masie ciała jest mniejszy

• Różne tkanki zawierają różne ilości wody
• Najmniej wody zawiera tkanka tłuszczowa i kostna
• Znacznie silniej uwodnione są tkanki miękkie i o 

dużym ukrwieniu

 

 

Woda ustrojowa

• Ilość wody ustrojowej zmienia się wraz z wiekiem
• W życiu płodowym jest to prawie 100%, w 

okresie niemowlęcym około 80%

• W starości zasoby wody zmniejszają się do około 

50%

 

 

Wiadomości podstawowe

• Pocenie to naturalny, prawidłowy proces 

organizmu

• Bez prawidłowego pocenia organizm 

ulegałby przegrzaniu

• Funkcje termoregulacyjne gruczołów 

potowych kontroluje współczulny 

(sympatyczny) układ nerwowy, 

zaopatrując gruczoły przez 

postsynaptyczne włókna cholinergiczne

• Cały proces stymulowany jest przez 

podwzgórze  

 

 

Stymulacja wydzielania potu

• Wydzielanie potu 

zależne jest od 

pracy podwzgórza 

(hypothalamus)

 

 

Wiadomości podstawowe

• Na ciele ludzkim jest ok. 2-3 mln gruczołów 

potowych, a na 1 cm

2

 przypada średnio 300 

gruczołów. Człowiek wydziela od kilku ml do 
kilku litrów potu dziennie.  

• Gruczoły potowe mogą występować 

samodzielnie lub uchodzić do mieszka 
włosowego

• Samodzielnie uchodzą gruczoły ekrynowe
• Do mieszków włosowych otwierają się gruczoły 

apokrynowe

• Granicą cieplną pocenia jest temperatura 

otoczenia 31

0

C

 

 

Praca 

gruczołów 

potowych

• Uchodzące do 

mieszka włosowego 

gruczoły apokrynowe 

są charakterystyczne 

dla zwierząt

• Uchodzące 

niezależnie od 

mieszków włosowych 

gruczoły ekrynowe 

są charakterystyczne 

dla człowieka

 

 

Gruczoły potowe ekrynowe

• Gruczoły potowe ekrynowe rozmieszczone 

są na całym ciele

• Nie występują na skórze uszu i przy 

granicach skóry i śluzówek

• Pot wydzielany przez te gruczoły jest 

bezwonny i składa się prawie całkowicie z 

wody

• W gruczołach tych w czasie produkcji potu 

może przebiegać ze zniszczeniem części 

komórek gruczołu

• Odpowiadają za pocenie termoregulacyjne 

(obniżanie ciepłoty ciała)

 

 

Gruczoły potowe 

apokrynowe

• Gruczoły apokrynowe są większe, niż 

gruczoły ekrynowe

• Nie biorą udziału w termoregulacji

• Zaczynają być aktywne od okresu pokwitania 

i zależne są od androgenów

• Obecność substancji tłuszczowych, łatwo 

rozkładających się, powoduje 

charakterystyczny ostry zapach potu

• Pot z tych gruczołów spełnia funkcje 

feromonów, odpowiedzialnych za nasze 

zachowania seksualne

 

 

Czynniki wyzwalające 

nadpotliwość

• Uważa się, że nadpotliwość jest problemem 

około 1% populacji

• Najczęstsze przyczyny nadmiernego pocenia:

– Wysiłek fizyczny

– Duże różnice temperatur

– Emocje, stresy i lęki

– Używki i posiłki (kawa, herbata, alkohol, tytoń)

– Czasami w pewnych porach rytmu dobowego

– Niektóre choroby i stany z gorączką

 

 

Czynniki wyzwalające 

nadpotliwość



 czynniki objawowe:



 zaburzenia hormonalne (nadczynność tarczycy,     

cukrzyca)



 choroby neurologiczne

 infekcje przebiegające z wysoką gorączką



 menopauza u kobiet i andropauza u mężczyzn

 niektóre nowotwory



 samoistne - ok. 60% 

•przyczyny fizjologiczne:

•gorący klimat, duża wilgotność powietrza

•wysiłek fizyczny

•emocje, stres

•spożywanie niektórych przypraw, mocnej kawy, herbaty, 

czekolady

•otyłość 

 

 

Przyczyny nadpotliwości

• Objawowa w chorobach lub pewnych 

stanach:

• zaburzenia hormonalne (nadczynność tarczycy, 

cukrzyca)

• choroby neurologiczne (np. zespół Rossa, zespół 

uszno-skroniowy, neuropatie)

• infekcje przebiegające z wysoką gorączką, gruźlica

• menopauza u kobiet i andropauza u mężczyzn

• niektóre nowotwory (np. guz nadnerczy – 

pheochromocytoma) przebiegające ze 

zwiększonym uwalnianiem katecholamin

• idiopatyczne (samoistne) – ok. 60% 

 

 

Lokalizacja nadpotliwości

• Rozróżnia się dwa rodzaje 

nadpotliwości:

– Uogólnioną

– Miejscową

• Miejscowa najczęściej dotyczy 

twarzy, pach, rąk i stóp

• Nadpotliwość miejscowa jest 

głównie związana z czynnikami 

emocjonalnymi, często 

występuje rodzinnie i czasami 

ustępuje samoistnie (zwykle 

powyżej 25 roku życia)

 

 

Spocone dłonie

• Wydzielanie potu często ma charakter napadowy

• Często towarzyszą temu zjawisku nadmiernie 

zimne i sine dłonie

• Praca zawodowa z częstym używaniem rąk sprzyja 

nadmiernej potliwości (na przykład fryzjerzy, 

kosmetyczki...)

• Czynniki emocjonalne zwiększają potliwość dłoni

 

 

Spocone dłonie

• Potliwość dłoni może przybierać różne formy 

nasilenia od dłoni suchych, przez łagodną potliwość 

do bardzo silnej nadpotliwości

• Zwykle przyjmuje się sześć stopni potliwości dłoni:

 

 

Potliwość dołu pachowego

• Potliwość dołu 

pachowego, 

podobnie jak dłoni 

często ma 

charakter 

emocjonalny

• Często wiąże się z 

nadpobudliwością 

układu 

wegetatywnego

• Zwykle przyjmuje 

się cztery stopnie 

potliwości pachy:

 

 

Problemy psychiczne

• Z nadpotliwością wiąże się poczucie wstydu, 

zażenowania, co prowadzi w efekcie do 

ograniczeń w kontaktach z innymi ludźmi, a 

czasem utrudnia lub uniemożliwia 

wykonywanie pewnych zawodów (np. w 

laboratorium przy pracy z odczynnikami 

chemicznymi)

• Osoby cierpiące na nadpotliwość wiedzą jak 

dolegliwość ta jest uciążliwa w codziennym 

życiu, zwłaszcza, że często towarzyszy jej 

nieprzyjemny zapach, powstający w wyniku 

rozkładu potu przez bakterie. 

• Umycie skóry i użycie dezodorantu tylko na 

chwilę usuwa problem. 

 

 

Rozpoznanie nadpotliwości

• Istnieje kilka metod pomiarów nadmiernego 

wydzielania potu (m.in. grawimetryczna, 

hydrometryczna, kolorymetryczna), jednak w 

praktyce najczęściej wykonuje się tzw. test 

Minora, czyli próbę jodowo-skrobiową. 

• W większości przypadków całkowicie wystarcza 

zebranie wywiadu i dobra obserwacja pacjenta, 

bez wspomagania rozpoznania badaniami 

dodatkowymi 

• W próbie tej miejsca o ograniczonej, nadmiernej 

potliwości posmarowane jodyną i zasypane 

skrobią (mąka kartoflana) zabarwiają się na 

ciemniejszy kolor, potwierdzając rozpoznanie

 

 

Leczenie nadpotliwości

• Zalecenia ogólne:

• higiena, kąpiele ziołowe dłoni i stóp (kora 

dębu, mięta, liście orzecha włoskiego, 

szałwia, rumianek, kora brzozy) – 2 razy w 

tygodniu moczyć przez ok. 30 min.

• noszenie ubrań z włókien naturalnych, o 

luźnym fasonie

• częsta zmiana ubrań/obuwia

• unikanie kawy, alkoholu i ostrych przypraw

• redukcja stresu, napięcia i lęku

• częste wietrzenie miejsca pracy 

 

 

Leczenie nadpotliwości

• W leczeniu nadpotliwości stosuje się bardzo 

wiele metod, znacznie różniących się 

poziomem ingerencji i stopniem inwazyjności:

 

 

Leczenie nadpotliwości

• Antyperspiranty:

• antyperspiranty zawierające chlorek 

aluminium czasowo zamykają przewody potowe

• Stosuje się je na dzień, początkowo codziennie, 

następnie aplikacje zmniejsza się do 1 na 2-3 

tygodnie

• Skuteczność wynosi do 90%

• Z czasem mogą powodować podrażnienia skóry 

• Jontoforeza:

• Jontoforeza to zabieg elektromedyczny (prąd stały, 

katoda elektrodą czynną) w trakcie którego 

rozrywane są kanały jonowe w gruczołach potowych

• Stosuje się 2 rodzaje jontoforezy: wodną i z 

dodatkiem środków cholinergicznych  

 

 

Leczenie nadpotliwości

• Leczenie ogólne (internistyczne):
• leki uspokajające

• leki antycholinergiczne (np. Sormodrem, Bellergot)

• napary z ziół np. herbatka z szałwi, krople ziołowe

• leki homeopatyczne (np. Dr Reckeweg R32)
• Aromatoterapia:
• Zwykle zaleca się mieszankę złożoną z 3 kropli olejku 

bergamotowego, 2 kropli olejku cyprysowego i olejków 

uzupełniających

• Olejki uzupełniające do wyboru: olejek cedrowy, 

cytrynowy, drzewa herbacianego, geraniowy, hyzopowy, 

jałowcowy, lawendowy, paczulowy, tymiankowy, slangowy

• Mieszanka może być zastosowana do kąpieli, do okładów 

lub do masażu (w tym ostatnim przypadku musi być 

dodana do oleju przeznaczonego do masażu).

 

 

Leczenie nadpotliwości

• Ziołolecznictwo:

• Pocenie się może mieć źródło emocjonalne

• Na problemy emocjonalne należy zastosować 

zioła, które mają działanie uspakajające: 

rumianek, chmiel, sasanka, męczennica, 

werbena, do picia polecamy napary z rumianku, 

lipy, werbeny (zamiast kawy i herbaty)

• Leczenie inwazyjne (chirurgiczne):

• Usunięcie wszystkich gruczołów potowych pod 

pachami, czasem również z wycięciem skóry tej 

okolicy i tkanki tłuszczowej podskórnej

• Pomyślny rezultat zabiegu sięga 90%, ale wiąże 

się z powstaniem blizn mogących prowadzić do 

ograniczenia zakresu ruchu ramion

 

 

Leczenie nadpotliwości

• Leczenie inwazyjne                              

    (chirurgiczne):

• Sympatectomia czyli operacja usunięcia 

zwoju nerwowego - obecnie sporadycznie 

wykonywana

• Liposukcja w okolicy pach (patrz wykłady 

poprzednie). Jeśli w czasie liposukcji 

pozostały nie usunięte gruczoły potowe, 

to powstanie blizny pozbawi je możliwości 

wydzielania potu

 

 

Botoks 

przeciwwskazania

• Bezwzględne:

• zaburzenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego 

(miastenia gravis, zespół Lamberta Eatona)

• nadwrażliwość na składniki preparatu (albuminy 

ludzkie)

• stosowanie antybiotyków (dość długa lista) lub 

okres do 1 tygodnia od ich odstawienia

• miejscowe infekcje skóry

• ciąża, okres laktacji 

• Względne:

• zaburzenia krzepnięcia

• stosowanie leków antykoagulacyjnych (np. 

aspiryna) 

 

 

Leczenie nadpotliwości

zasady doboru metody

• Obowiązuje zasada stopniowania doboru 

metody zależnie od stopnia i okolicy 

występowania nadpotliwości: