Europejska
Polityka
Sąsiedztwa
Europejska
Polityka
Sąsiedztwa
• W marcu 2003 r. Komisja Europejska przedstawiła
komunikat „Szersza Europa - sąsiedztwo: nowe ramy
stosunków z naszymi wschodnimi i południowymi
sąsiadami"
• EPS adresowana jest do obecnych sąsiadów UE
• W Europie dotyczy to Rosji, Ukrainy, Białorusi i
Mołdawii. UE i Rosja zdecydowały się rozwijać
partnerstwo strategiczne poprzez stworzenie
czterech wspólnych przestrzeni, zgodnie z
ustaleniami szczytu w Sankt Petersburgu w 2003 r.
• W regionie Morza Śródziemnego EPS stosuje się do
nienależących do UE uczestników Partnerstwa Euro-
Śródziemnomorskiego (proces barceloński): Algeria,
Egipt, Izrael, Jordan, Liban, Libia, Maroko, Palestyna,
Syria i Tunezja. Z wyjątkiem Turcji, która stara się o
negocjacje z UE w ramach działań przedakcesyjnych.
• Komisja zaleciła również włączenie w zakres EPS
Armenii, Azerbejdżanu i Gruzji.
Białoruś
• W komunikacie Komisji z marca 2003 r. na temat poszerzonej
Europy zanotowano, że „UE powinna zmierzać do angażowania
Białorusi w stopniowy proces skoncentrowany na stwarzaniu
warunków do wolnych i uczciwych wyborów, a następnie
integracji Białorusi w ramach polityki sąsiedztwa, bez
poświęcania przez UE wspólnych i demokratycznych wartości".
• Poprzez EPS, UE wzmocni swoje trwałe zaangażowanie we
wspieraniu demokratycznego rozwoju na Białorusi. Po
przeprowadzeniu podstawowych politycznych i gospodarczych
reform Białoruś będzie miała możliwość pełnego wykorzystania
polityki EPS.
• Obecnie jednak na Białorusi obowiązuje system autorytarny. Od
1996 r. wybory nie osiągnęły międzynarodowych
demokratycznych standardów, nie ma także demokratycznych
struktur. W takich warunkach nie można zaproponować Białorusi,
aby w pełni mogła skorzystać z polityki EPS.
• Białoruś już teraz ma prawo uczestniczyć w trzech programach
sąsiedzkich (Program Morza Bałtyckiego, Łotwa-Litwa-Białoruś,
Polska-Ukraina-Białoruś), a także w nowym Europejskim
Instrumencie Sąsiedztwa (ENI).
Libia
• W komunikacie z marca 2003 r. Komisja stwierdziła, że UE
powinna rozważyć sposób włączenia Libii w politykę sąsiedztwa.
• W kwiet niu 1999 r., po zawieszeniu sankcji ONZ, Libia otrzymała
status obserwatora w procesie barcelońskim i została
zaproszona do pełnego członkostwa z chwilą ostatecznego
zniesienia sankcji przez Radę Bezpieczeństwa ONZ i
zaakceptowania przez Libię całego „dorobku" barcelońskiego.
• Libia ogłosiła ostatnio swoją gotowość do zwrócenia się w
kierunku pełnego członkostwa w procesie barcelońskim. Libia
powinna formalnie potwierdzić ten zamiar. Następnie muszą
zostać podjęte środki w celu zaakceptowania dorobku
barcelońskiego.
• Pełna integracja w procesie barcelońskim jest pierwszym etapem
zmierzającym do ustanowienia nowych stosunków z UE,
obejmującym negocjacje układu o stowarzyszeniu. Po jej
osiągnięciui po dokonaniu umownych ustaleń z UE udział w EPS
umożliwi dalszy rozwój stosunków UE z Libią, jak też z
pozostałymi krajami procesu barcelońskiego.
• Celem EPS jest dzielenie się korzyściami wynikającymi z rozszerzenia UE w 2004
r. z krajami sąsiedzkimi we wzmacnianiu stabilności, bezpieczeństwa oraz
dobrobytu wszystkich zainteresowanych.
• Priorytety działania zawarte we wspólnie uzgodnionych planach działań,
obejmujących kilka podstawowych dziedzin z zakresu poszczególnych działań:
dialog polityczny i reformy; handel i środki przygotowujące partnerów do
stopniowego uzyskiwania udziału w rynku wewnętrznym UE; wymiar
sprawiedliwości i sprawy wewnętrzne; energia, transport, społeczeństwo
informacyjne, środowisko naturalne oraz badania i innowacyjność oraz polityka
społeczna i kontakty interpersonalne.
• Uprzywilejowane stosunki z sąsiadami zostaną oparte na wzajemnym
przestrzeganiu wspólnych wartości przede wszystkim w dziedzinie państwa
prawa, sprawności administracji, przestrzegania praw człowieka, w tym praw
mniejszości, wspierania stosunków dobrosąsiedzkich oraz zasad gospodarki
rynkowej i trwałego wzrostu.
• Stosunki między UE i większością krajów uczestniczących w EPS były już
wczeżniej bardzo rozwinięte. W Europie Wschodniej umowy o partnerstwie i
współpracy są podstawą stosunków umownych. W regionie Morza Śródziemnego
Partnerstwo Euro-Śródziemnomorskie (proces barceloński) zapewnia ramy
regionalne współpracy, uzupełnionej wieloma układami o stowarzyszeniu.
• EPS to oferta złożona przez UE partnerom, którzy odpowiedzieli na nią z dużym
zainteresowaniem i zaangażowaniem. Istotna jest wspólna odpowiedzialność za
proces, oparta na świadomości wspólnych wartości i interesów. UE nie zamierza
narzucać swoim partnerom priorytetów ani warunków. Sukces planów działania
zależy od jasnego określenia wzajemnych interesów w podejmowaniu
priorytetowych kwestii. Zostaną one zdefiniowane w drodze wspólnego
porozumienia i dlatego będą się różnić w zależności od kraju.
Korzyści dla partnerów EPS (EPS – Strategia –
Komunikat Komisji.
Bruksela, 12.05.2004
)
• EPS oferuje środki umożliwiające realizację rozszerzonego i bardziej
ukierunkowanego politycznego podejścia UE wobec jej sąsiadów,
stawiając do dyspozycji Unii i jej państw członkowskich podstawowe
instrumenty. Przyczyni się to do dalszego rozwoju i wspierania celów
polityki zagranicznej UE.
• Wdrożenie samej polityki EPS wraz z perspektywą wyjścia poza zakres
współpracy i osiągnięcia znacznego stopnia integracji, także poprzez
udział krajów partnerskich na rynku wewnętrznym UE. Pozwoli to także
na uniknięcie wszelkiego rodzaju wykluczenia, które w przeciwnym
wypadku mogłoby powstać w wyniku rozszerzenia, i zapewni możliwość
dzielenia się wynikającymi z niego korzyściami. W ten sposób zostaną
określone sposoby i środki, dzięki którym kraje partnerskie będą się
stopniowo włączały w uczestnictwo w najważniejszych działaniach
polityki i programów UE. EPS uaktualni zakres i zintensyfikuje polityczną
współpracę z krajami partnerskimi i uczyni ją bardziej efektywną.
• EPS zachęci do realizacji reform, które przyniosą korzyści w zakresie
rozwoju społeczno-ekonomicznego. Zbliżenie ustawodawstwa w
zakresie gospodarki, wzajemne otwarcie gospodarek partnerów oraz
ograniczanie barier celnych będzie stymulatorem inwestycji i wzrostu, a
także spowoduje zmniejszenie bezrobocia.
• EPS zapewni bodźce do rozwiązania dotychczas nieuregulowanych
kwestii, które pojawiły się w dwustronnych relacjach. Związane z tym
zagadnienia są różne, w zależności od kraju.
•
Plany działań zdefiniują priorytety i umożliwią skoncentrowanie się
na wprowadzeniu w życie dotychczas zawartych umów. Obejmą one
kwestie istotne dla UE i danego kraju w różnych dziedzinach, których
te porozumienia dotyczą.
•
Komisja zaproponuje wprowadzenie w 2007 r. nowego instrumentu
finansowego, Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, który będzie
dotyczył określonych obszarów współpracy, w szczególności
współpracy transgranicznej, oprócz obszarów, o których mówią
dotychczasowe dokumenty lub ich kolejne wersje. Wszyscy partnerzy
EPS będą uprawnieni do otrzymania wsparcia w ramach tego
instrumentu. Tymczasem w latach 2004-2006 programy sąsiedzkie
wzbogacą współpracę transgraniczną, transnarodową i regionalną.
•
Komisja zaproponowała, aby dotychczasowe fundusze lub systemy je
zastępujące zostały znacząco zwiększone w ramach nowych
perspektyw finansowych, tak by podtrzymać priorytetowy charakter
EPS nadany jej przez UE.
•
Komisja bada możliwości stopniowego otwierania się niektórych
programów wspólnotowych, promujących więzi kulturalne,
oświatowe, środowiskowe, techniczne i naukowe.
•
EPS zapewni wsparcie, włącznie z pomocą techniczną i bliźniaczą
współpracą, partnerom, którym zależy na spełnieniu norm i
standardów UE.
•
W formie europejskich umów sąsiedzkich powstają nowe
zobowiązania umowne, których zakres zostanie zdefiniowany w
kontekście dokonanej przez Komisję oceny postępów w zakresie
realizacji priorytetów określonych w planach działań.
Plan działań
• Plany działań obejmują dwie szerokie dziedziny:
- zobowiązania do podjęcia określonych działań, które potwierdzają lub
wzmacniają przestrzeganie wspólnych wartości, oraz do dążenia do
osiągnięcia określonych celów w obszarze polityki zagranicznej i
bezpieczeństwa.
- zobowiązania do podejmowania działań przyczyniających się do
zbliżenia krajów partnerskich do UE na wielu ważnych płaszczyznach.
• Plan działań zawierał liczne priorytety mające na celu wzmocnienie
zaangażowania w obszarze tych wartości. Obejmują one
- umacnianie demokracji i rządów prawa, reformę sądownictwa, walkę z
korupcją oraz przestępczością zorganizowaną;
- przestrzeganie praw człowieka i podstawowych swobód, włącznie z
wolnością mediów i wyrażania poglądów, praw mniejszości i dzieci,
równego traktowania mężczyzn i kobiet, praw do zrzeszania się w
związkach zawodowych i innych podstawowych standardów pracy,
- walkę z praktykami tortur i zapobieganie złemu traktowaniu,
- wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego, współpracę z
Międzynarodowym Trybunałem Karnym,
- walkę z terroryzmem i rozprzestrzenianiem broni masowej zagłady,
podporządkowanie prawu międzynarodowemu i wysiłki skierowane na
rozstrzyganie konfliktów.
Monitorowanie
• Monitorowanie dotyczy organów ustanowionych w ramach umów
o partnerstwie i współpracy lub układów o stowarzyszeniu. Mają
one tę zaletę, że jednoczą reprezentantów krajów partnerskich,
państwa członkowskie, Komisję Europejską i Sekretariat Rady.
• Monitorowanie w takiej konfiguracji powinno doprowadzić do
wzmocnienia wspólnej odpowiedzialności. Kraje partnerskie
zostaną proszone o dostarczenie szczegółowych informacji, jako
podstawy tego wspólnego przedsięwzięcia.
• Komisja sporządza okresowe raporty na temat postępu prac oraz
obszarów wymagających dalszych zmagań, z uwzględnieniem
ocen wystawionych przez kraj partnerski. Plany działań zostaną
poddane przeglądowi i w miarę potrzeb dostosowane w
kontekście postępu do zrealizowania ich priorytetów.
• Raporty są podstawą do podjęcia decyzji przez Radę o
poczynieniu kolejnego kroku w zakresie zakończenia umów z
każdym krajem partnerskim. Mogą one przybrać postać
europejskich umów sąsiedzkich, których zakres zostanie
określony w kontekście postępów w osiąganiu priorytetów
wymienionych w planach działań.
• Unia Europejska opiera się na określonych
wartościach, czyli przestrzeganiu ludzkiej
godności, wolności, demokracji, równości,
rządach prawa i poszanowaniu praw człowieka.
• Są to wartości wspólne dla państw
członkowskich w społeczeństwie pluralizmu,
tolerancji, sprawiedliwości, solidarności i braku
dyskryminacji.
• Celem Unii jest wspieranie pokoju,
wyznawanych wartości i dobrobytu jej
mieszkańców.
• W stosunkach z państwami trzecimi Unia
zmierza do popierania i promowania tych
wartości.
Polityka rozwoju społeczno-
gospodarczego
• Udział w rynku wewnętrznym UE oparty o zbliżone przepisy
ustawodawcze i wykonawcze, uczestnictwo w wielu programach UE,
a także lepsze wzajemne powiązania i materialne udziały.
• Bezpośrednio ograniczenie barier taryfowych i pozataryfowych w
handlu przyniesie poprawę korzyści w zakresie wydajności i
dobrobytu poprzez zwiększoną integrację rynku.
• Poprzez zbliżenie krajów sąsiadujących do gospodarczego modelu
UE, a także przyjęcie najlepszych międzynarodowych praktyk,
spowoduje poprawe klimatu inwestycyjnego w krajach partnerskich.
• Gospodarcze i społeczne komponenty planów działań zgodne ze
strategiami poszczególnych krajów. Istotnym było zapewnienie
odpowiedniej koordynacji działań z międzynarodowymi instytucjami
finansowymi. Te instytucje mają znaczący udział zarówno w
doradztwie dotyczącym polityki, jak i finansowaniu.
• Rozszerzony dialog i współpraca w wymiarze społecznym obejmie
rozwój spo-łeczno-ekonomiczny, zatrudnienie, politykę społeczną i
reformy strukturalne. UE zachęca rządy krajów partnerskich do
podejmowania wysiłków zmierzających do ograniczenia ubóstwa,
tworzenia miejsc pracy, wspierania podstawowych standardów
pracy i dialogu społecznego, zmniejszania zróżnicowania
regionalnego, poprawy warunków pracy, zwiększania skuteczności
pomocy społecznej i zreformowania krajowych systemów
społecznych.
Prawa człowieka
• Sąsiedzi UE zobowiązali się do przestrzegania podstawowych
praw i swobód człowieka, poprzez przestrzeganie postanowień
wielu wielostronnych traktatów, jak również poprzez
dwustronne umowy z UE.
• Wszyscy sąsiedzi UE są sygnatariuszami konwencji ONZ o
prawach człowieka. Niektórzy są członkami Rady Europy i
OBWE oraz ratyfikowali Europejską konwencję o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności, a także zobowiązali się do
przestrzegania odpowiednich konwencji i współpracy z
organami ustanawiającymi wysokie standardy demokracji oraz
ochrony praw człowieka, jak również przyjęcia mocnych i
prawnie wiążących mechanizmów w celu zapewnienia, że są
one zgodne z obowiązkami wynikającymi z ochrony praw
człowieka.
• Sygnatariusze Deklaracji barcelońskiej przyjęli deklarację
dotyczącą zasad, aby działać zgodnie z Kartą Narodów
Zjednoczonych i Powszechną Deklaracją Praw Człowieka, oraz
rozwijać rządy prawa i demokrację we własnych systemach
politycznych, przestrzegać praw człowieka i podstawowych
wolności, a także zagwarantować efektywną, prawnie
dozwoloną możliwość wykonywania takich praw i swobód.
Handel i rynek wewnętrzny
•
Zbliżanie przepisów prawnych i wykonawczych zgodnie ze wspólnie uzgodnionymi priorytetami
będzie kontynuowane z naciskiem na najistotniejsze elementy dorobku w zakresie stymulowania
handlu i integracji gospodarczej, przy uwzględnieniu struktury gospodarczej kraju partnerskiego
oraz jego bieżącego stopnia harmonizacji z prawodawstwem unijnym.
•
Zarówno umowy o partnerstwie i współpracy, jak i umowy o stowarzyszeniu zawierają przepisy w
sprawie zbliżenia ustawodawstw w szerokim zakresie. EPS przewiduje również większe otwarcie
rynku zgodnie z zasadami Światowej Organizacji Handlu (WTO). W kontekście procesu
barcelońskiego ustalona została strefa wolnego handlu towarami oraz rozpoczęto asymetryczny
proces liberalizacji.
•
Priorytetem dla wschodnich sąsiadów pozostaje pełniejsze wdrożenie postanowień dotyczących
handlu zawartych w umowach o partnerstwie i współpracy lub stowarzyszeniu, przystąpienie do
WTO, równocześnie z dalszą reformą gospodarki.
•
Przepływ produktów przemysłowych może zostać ułatwiony poprzez zbliżanie do unijnych
przepisów prawnych i regulacji wykonawczych. Proces powinien zostać uzupełniony
sfinalizowaniem umów w sprawie oceny zgodności i akceptacji produktów przemysłowych
(UOZAP) między Wspólnotą i poszczególnymi partnerami zgodnie z doświadczeniami uzyskanymi
z inicjatyw skierowanych do sąsiedzkich państw basenu Morza Śródziemnego.
•
W zakresie produktów rolnych zbliżanie standardów kontroli sanitarnej i fitosanitarnej do unijnych
znacznie wzmocni wzajemną wymianę handlową między krajami partnerskimi a UE. Wymiana in
formacji oraz ścisła współpraca w ramach organizacji międzynarodowych odpowiedzialnych za
kontrolę chorób zwierząt i roślin oraz polepszenie warunków sanitarnych służących ochronie kon
sumentów mają priorytetowe znaczenie.
•
Wolny handel usługami z oraz między krajami partnerskimi, także wymaga dalszego zbliżenia
ustawodawstw w takich obszarach, jak: prawo spółek, rachunkowość oraz zasady audytu
księgowego. W połączeniu z powyższymi środkami dostęp do europejskich rynków finansowych
powinien, na dłuższą metę, przyczyniać się do stabilizacji rynków finansowych państw
partnerskich oraz wzmacniać ich główne dokonania gospodarcze. Dalsza liberalizacja przepływu
kapitału ukaże nowe możliwości.
•
Zachęcanie partnerów do egzekwowania dyscypliny konkurencji przez niezależne organy do
spraw konkurencji mające odpowiednie uprawnienia i środki, jak również odpowiednio
przeszkolone. Ostatecznie w dążeniu do zbliżenia z rynkiem wewnętrznym partnerom potrzebne
będzie zbliżenie zmierzające do stworzenia porównywalnych podejść i definicji, zbliżenie
ustawodawstwa antymonopolowego oraz uregulowań prawnych dotyczących pomocy rządowej.
Wymiar sprawiedliwości i sprawy
wewnętrzne
• EPS ma na celu uniknięcie wytyczania nowych
linii podziału wzdłuż granic poszerzonej Unii.
Poprawa skutecznego działania instytucji
publicznych, mająca zapewnić wysoką
sprawność admini stracyjną, leży we
wspólnym interesie UE i krajów partnerskich.
Partnerzy stoją wobec rosnących wyzwań w
obszarze wymiaru sprawiedliwości i spraw
wewnętrznych, takich jak presja migracyjna
państw trzecich, handel ludźmi i terroryzm.
• Zarządzanie granicami jest priorytetem w
większości planów działania, ponieważ tylko
poprzez współdziałanie UE i jej partnerzy
mogą zarządzać skuteczniej granicami w celu
ułatwienia zgodnego z prawem przepływu
osób.
Współpraca w zakresie energii
• Wzmocnienie partnerstwa w dziedzinie energii UE z państwami sąsiedzkimi to jeden z
głównych elementów Europejskiej Polityki Sąsiedztwa. W jego zakres wchodzi:
zaopatrzenie w energię oraz ochrona i bezpieczeństwo energetyczne.
• Unia Europejska największy na świecie importer energii (ropy i gazu) oraz drugi pod
względem wielkości ich odbiorca, ma w swoim otoczeniu najważniejsze światowe
zasoby ropy i gazu ziemnego (Rosja, basen Morza Kaspijskiego, Bliski Wschód i Afryka
Północna). Uzależnienie od importu, według bieżących prognoz, będzie rosło z
obecnego poziomu 50% do 70% w roku 2030.
• Kraje sąsiedzkie odgrywają istotną rolę w bezpieczeństwie zaopatrzenia Unii w energię.
Wiele państw poszukuje lepszego dostępu do unijnego rynku energii, jako obecni czy
też przyszli dostawcy (np. Rosja, Algieria, Egipt, Libia), bądź jako kraje tranzytowe
(Ukraina, Białoruś, Maroko, Tunezja).
• Kraje Kaukazu Południowego mają pod tym względem również ważne znaczenie w
kontekście nowych dostaw energii do UE z regionu Morza Kaspijskiego i Azji Centralnej.
• Plany działań zawierają konkretne kroki służące wzrostowi dialogu i współpracy w
dziedzinie energii oraz sprzyjające dalszemu stopniowemu zbliżaniu polityk
energetycznych oraz regulacji prawnych i administracyjnych. Obejmuje to polityki
wspierające wzrost energowydajności i energooszczędności, jak również wykorzystanie
odnawialnych źródeł energii i współpracę w dziedzinie technologii energetycznych,
takich jak czysty węgiel.
• Wzmacnianie sieci i wzajemnych powiązań będzie konieczne do zapewnienia ochrony i
bezpieczeństwa dostaw energii oraz dla rozszerzenia na kraje partnerskie istniejącego
wewnętrznego rynku energii. Plany działań będą wykorzystywać istniejące dwustronne
lub regionalne inicjatywy, takie jak: Dialog Energetyczny UE - Rosja, finansowany przez
Tacis program Inogate dotyczący basenu Morza Kaspijskiego (systemy rurociągów do
transportu ropy i gazu), współpraca energetyczna w kontekście partnerstwa
śródziemnomorskiego (szczególnie w tworzeniu euro-maghrebskiego rynku energii
elektrycznej, wzrost współpracy w dziedzinie gazu w regionie Mashrek (wszystkie w
kontekście eurośródziemnomorskim).
Współpraca w zakresie transportu
• Generowanie wzrostu w wymianie handlowej i turystycznej
między Unią i jej partnerami wymaga wydajnego,
wielobranżowego i trwałego systemu transportu.
• Zasadnicze znaczenie ma poprawa fizycznego stanu sieci
transportowych łączących Unię z krajami sąsiedzkimi. Biorąc
pod uwagę konieczne koszty, jakie w związku z tym trzeba by
ponieść, niezwykle istotna jest ścisła współpraca na etapie
tworzenia planów inwestycyjnych dla tych sieci. Istniejące
inicjatywy, takie jak koncepcja paneuropejskiej sieci
transportowej, różnego rodzaju ogólnoeuropejskie konferencje
transportowe czy propozycja Komisji z czerwca 2003 r.
dotycząca europejsko-śródziemnomorskiej sieci transportowej
dostarczają solidnych podstaw do dalszych działań.
Finansowanie projektu ze środków Europejskiego Banku
Inwestycyjnego będzie ważne w aspekcie głównie
średniookresowych działań przyjętych w planach działań.
• Plany działań zawierają przepisy szczególne odnoszące się do
podatności sieci i usług transportowych na ataki terrorystyczne.
Z najwyższą uwagą potraktowane zostanie wzmocnienie
bezpieczeństwa transportu powietrznego i morskiego.
Współpraca w zakresie ochrony
środowiska
• Wzmocnienie ochrony środowiska naturalnego
przyniesie korzyści obywatelom i gospodarkom
zarówno w Unii, jak i w krajach partnerskich.
• Plany działań wspierają dobre zarządzanie polityką
dotyczącą środowiska w krajach partnerskich
mającą na celu uniknięcie degradacji środowiska i
zanieczyszczenia środowiska naturalnego, ochronę
zdrowia ludzkiego i dążenie do bardziej racjonalnego
wykorzystania zasobów naturalnych.
• W podstawowych obszarach, takich jak jakość wody,
zarządzanie odpadami, zanieczyszczenie powietrza
oraz walka z pustynnieniem, określone priorytety.
Kontakty międzyludzkie, programy i
agencje
• Skutecznym środkiem osiągnięcia głównych
celów EPS jest łączność między mieszkańcami
Unii i ich sąsiadami, wzmacnianie wzajemnego
zrozumienia kultur, historii, postaw i wartości
oraz eliminacja zniekształconego postrzegania.
• Europejska Polityka Sąsiedztwa przewiduje
stopniowe otwieranie programów
wspólnotowych opartych na wspólnocie
interesów i dostępnych zasobów: Youth, Tempus
i Erasmus Mundus.
• Obszary obejmują: edukację, kształcenie
zawodowe i młodzież, badania, ochronę
środowiska naturalnego, jak również kulturę i
sektor audiowizualny.
Uczestnictwo w agencjach UE
• Umożliwienie udziału krajom objętym EPS albo przyznania im statusu
obserwatora w określonych agencjach lub innych organach wspólnotowych
uczestniczących w zarządzaniu strategiami politycznymi Wspólnoty bądź
umożliwienie im nawiązania współpracy z takimi agencjami bądź
organami.
• Konkretne postanowienia dotyczące udziału poszczególnych krajów
partnerskich objętych EPS w określonych agencjach stanowią przedmiot
negocjacji, w toku których należy określić i wyważyć interesy Wspólnoty i
poszczególnych partnerów objętych EPS.
• Pod pojęciem europejskiej agencji regulacyjnej należy rozumieć niezależną
jednostkę prawną, utworzoną przez prawodawcę i mającą za zadanie
wspieranie procesu regulacyjnego w danym sektorze na poziomie
europejskim, jak również procesu wdrażania polityki wspólnotowej w danej
dziedzinie. Realizując powierzone jej zadania, agencja taka przyczynia się
do poprawy stosowania uregulowań prawnych na obszarze całej UE.
• W wielu przypadkach rozporządzenia ustanawiające takie agencje
zawierają standardowe przepisy określające, że „agencja jest otwarta na
udział w swojej działalności państw trzecich, które zawarły ze Wspólnotą
Europejską porozumienia przewidujące przyjęcie i stosowanie przez nie
prawa wspólnotowego w dziedzinie objętej aktem założycielskim".
Oznacza to też udział bez prawa głosu w organach decyzyjnych, udział w
pracach danej agencji nie prowadzi automatycznie do uzyskania
członkostwa w tej agencji.
Komisja zaproponowała następujące agencje wspólnotowe:
• Udział w pracach Europejskiej Agencji ds. Bezpieczeństwa Sieci i
Informacji (ENISA) będzie wymagać przyjęcia i stosowania
wspólnotowych przepisów w obszarze bezpieczeństwa sieci i
informacji, jednak otwarty będzie dla wszystkich zainteresowanych
partnerów.
• Uczestnictwo w pracach Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa
Transportu Lotniczego (EASA).
• Udział w Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego (ang.
European Maritime Safety Agency - EMSA) oraz europejskich partnerów
objętych EPS w Europejskiej Agencji Kolejowej (ang. European Railway
Agency - ERA) mógłby być możliwy pod warunkiem zawarcia przez
odnośne kraje porozumień ze UE w sprawie przyjęcia i stosowania
przepisów prawa wspólnotowego.
• Udział w działaniach Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa
Żywności uzależniony jest od przyjęcia i stosowania
prawodawstwa UE dotyczącego bezpieczeństwa żywności i pasz.
• Europejska Agencja Ochrony Środowiska (ang. European
Environment Agency - EEA) - agencja wspólnotowa, która po
przystąpieniu do niej Szwajcarii liczy 32 członków, proponuje możliwości
udziału wybranych krajów objętych EPS w niektórych swoich działaniach.
• Organy takie jak Europejski Urząd Policji (Europol), Europejska Jednostka
Współpracy Sądowej (Eurojust) oraz Europejska Agencja Zarządzania
Współpracą Operacyjną na Zewnętrznych Granicach Państw
Członkowskich UE (Frontex) nie są otwarte na członkostwo krajów
partnerskich objętych EPS, oferują im jednak interesujące możliwości
współpracy.
Uczestnictwo w programach UE
• Włączenie partnerów objętych EPS w realizację
strategii politycznych UE (w takich obszarach jak
np. badania i rozwój, ochrona konsumentów,
społeczeństwo informacyjne, konkurencyjność i
innowacje itp.), przy czym dla każdego programu
z osobna konieczne będzie podjęcie decyzji co do
tego, czy uczestnictwo krajów objętych EPS
finansowane będzie przez nie same (jak ma to
miejsce w przypadku członków Europejskiego
Obszaru Gospodarczego) czy z budżetu UE (z
finansowych zasobów własnych danego programu,
o ile jest to przewidziane w odnośnej podstawie
prawnej, albo z przeznaczonych na ten cel
funduszy w ramach Europejskiego Instrumentu
Sąsiedztwa i Partnerstwa (ang. European
Neighbourhood and Partnership Instrument -
ENPI).
Określenie spójnych założeń polityki w
zakresie włączenia do programów
partnerów objętych EPS
•
Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji (CIP), obejmujący komponenty związane z
przedsiębiorczością i innowacyjnością. Udział krajów partnerskich objętych EPS będzie
możliwy i będzie stanowił przedmiot umów dwustronnych.
•
Program Marco Polo oferuje w dziedzinie transportu udział krajom sąsiadującym na podstawie
dodatkowych środków zgodnie z procedurami, jakie zostaną uzgodnione z odnośnymi krajami.
•
Program SESAR, stanowiący element technologiczny Jednolitej Europejskiej Przestrzeni
Powietrznej. Kraje trzecie są uprawnione do członkostwa we wspólnym przedsiębiorstwie SESAR
pod warunkiem uprzedniego podpisania umowy horyzontalnej w sprawie transportu lotniczego,
przy czym spośród krajów partnerskich objętych EPS Azerbejdżan, Gruzja, Liban, Mołdowa,
Maroko i Ukraina podpisały wspomniane umowy.
•
Program w dziedzinie zdrowia publicznego na lata 2007-2013
•
Programy Customs 2013 i Fiscalis 2013 przewidują udział w nich tych krajów partnerskich
objętych EPS, które osiągnęły satysfakcjonujący poziom dostosowania swoich odnośnych
przepisów prawnych oraz procedur administracyjnych do tych obowiązujących we Wspólnocie,
pod warunkiem zawarcia umowy ramowej.
•
Perykles, wspólnotowy program wymiany, pomocy i szkoleń dla ochrony euro przed fałszowaniem,
jest również otwarty dla krajów niebędących członkami UE stosownie do dostępności środków w
budżecie wspólnotowym oraz na warunkach i zasadach uzgodnionych z tymi krajami.
•
Program interoperatywnego świadczenia ogólnoeuropejskich usług eGovernment dla
administracji publicznej, przedsiębiorstw i obywateli (program IADBC)
•
Program Kultura na rzecz wspierania współpracy w dziedzinie kultury pomiędzy twórcami,
uczestnikami życia kulturalnego i instytucjami kulturalnymi.
•
Program Młodzież w Działaniu na lata 2007-2013.
•
Projekty objęte różnymi programami w obszarze sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa
finansowane w ramach programu ramowego „Prawa podstawowe i sprawiedliwość" mogą
stowarzyszać kraje trzecie, takie jak partnerzy objęci EPS, o ile ich udział służy osiąganiu celów
programów.
•
Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR) może finansować pewne działania poza
terytorium Wspólnoty Europejskiej w ramach współpracy transgranicznej, ponadnarodowej czy
międzyregionalnej.
Metody i zasady udziału partnerów
objętych EPS w programach i agencjach
UE
• Udział partnerów objętych EPS w agencjach wymaga sporządzenia
indywidualnych umów dwustronnych oddzielnie dla każdego kraju partnerskiego
objętego EPS i dla każdej agencji.
• Umowy o takim charakterze będą regulowały m.in. takie kwestie, jak: spełnienie
legislacyjnych i administracyjnych warunków uczestnictwa (tj. pełne powiązanie
swojego prawodawstwa z odnośnymi przepisami dorobku wspólnotowego),
przywileje i immunitety należne urzędnikom agencji podczas ich misji do krajów
partnerskich EPS, pozwolenia na pracę oraz warunki ubezpieczenia społecznego,
a także inne zagadnienia związane ze statusem oddelegowanych do pracy w
agencjach obywateli krajów partnerskich objętych EPS, przeniesienie praw
suwerennych powiązanych z odnośnymi agencjami, uprawnienie agencji do
stosowania prawa wspólnotowego w ich stosunkach z krajami partnerskimi
objętymi EPS, a także zasady dotyczące kontroli finansowej.
• Z każdym z partnerów objętych EPS ustanowiony dodatkowy protokół do umowy
ramowej określający ogólne zasady ich udziału w programach. Omawiane
protokoły określają zasady udziału w danym programie, w szczególności
wymagane możliwości administracyjne i wkład finansowy, mechanizmy
uczestnictwa w zarządzaniu programem, a także przepisy dotyczące kontroli
finansowej.
• Partnerzy objęci EPS zainteresowani udziałem w pracach agencji wspólnotowych
oraz w programach wspólnotowych będą poproszeni o wniesienie wkładu
finansowego. Kryteria obliczania opłat członkowskich różnią się w zależności od
agencji i programu. W niektórych przypadkach podstawą ich obliczenia jest PKB,
w innych natomiast zadania danej agencji czy cele programu. Wpływ na
obliczenia mogą również mieć szczególne uwarunkowania danego partnera
objętego EPS.