WYKŁAD  III

TEORETYCZNE  POPDSTAWY  

DIAGNOZY  PSYCHOLOGICZNEJ

 

 

1. Dwa podejścia do badań psychologicznych: 

- nomotetyczne 

- idiograficzne

Wilhelm Windelband (niemiecki filozof – 1894/1984)
Przyjmując za kryterium zadania i cele badawcze 

rozróżnił nauki:

- nomotetyczne: skupione na odkrywaniu praw ogólnych

- idiograficzne: skupione na wyjaśnieniu zjawisk 

jednostkowych

Gordon Allport rozpoznał oba te rodzaje nauki w 

badaniach 

psychologicznych   

 

 

• Podejście nomotetyczne oznacza działalność 

badawczą, ukierunkowaną na odkrycie i 

wyjaśnienie ogólnych prawidłowości 

rządzących zachowaniami jednostek, czyli 

poznanie procesów i zjawisk o charakterze 

uniwersalnym (wspólnym wielu ludziom)

• Podejście idiograficzne skupia się na 

rozumieniu i opisaniu jednostki jako 

niepowtarzalnej indywidualności, czyli 

poznanie procesów i zjawisk o charakterze 

partykularnym (specyficznym dla 

konkretnej osoby)

 

 

Indywidualna diagnoza psychologiczna:

Podejście nomotetyczne – to porównanie 
badanej osoby z innymi osobami i wskazaniu 
na ile typowe i nietypowe  są jej cechy i 
właściwości na tle populacji

Procedura diagnostyczna musi być:

• Wystandaryzowana – stanowi taką samą sytuację 

bodźcową  dla wszystkich osób badanych

• Zobiektywizowana – każdy diagnosta w ten sam 

sposób uzyskuje wyniki badań

• Znormalizowana – musi być znany rozkład mierzonej 

właściwości w populacji

 

 

•

Podejście idiograficzne – rozumienie 
obiektywnej i subiektywnej rzeczywistości 
badanej osoby, oraz jej historii życia

Procedura diagnostyczna obejmuje: studium
indywidualnego przypadku (studium osoby), 
pogłębiony wywiad (narracyjny lub
autobiograficzny), obserwacja, analiza 
wytworów i/lub dokumentów

 

 

• Podejście idiotetyczne : łączenie 

procedur badawczych z podejścia 
nomotetycznego i podejścia 
idiograficznego

 

 

2. Podejście ilościowe i jakościowe 

(kryterium wyróżnienia to 

stosowane strategie badawcze). 

John W. Creswell (2003) wyróżnia:

• ilościowe: pomiar liczbowy
• jakościowe: opis w kategoriach 

jakościowych subiektywnego 

doświadczenia osoby

• mieszane

 

 

Strategie badawcze:

• Podejście ilościowe: procedury eksperymentalne i quasi-

eksperymentalne, ankieta (wyniki poddane są analizie 

statystycznej)

• Podejście jakościowe:

- Metoda etnograficzna: obserwacja uczestnicząca – 

wielogodzinny udział w codziennym życiu grup i jednostek

- Studium przypadków: opis i analiza złożonych systemów, 

celem pełnego zrozumienia jak on działa (OTTR – observe, 

think, test, revise)

- Metoda fenomenologiczna: odkrycie, zrozumienie istoty 

doświadczeń badanych osób

- Metoda narracyjna: badanie tego jak sobie ludzie radzą z 

własnym doświadczeniem za pomocą tworzenia osobistych 

narracji 

 

 

Istotna cecha badań jakościowych to 
triangulacja, czyli różnorodność. Istnieją 

cztery rodzaje triangulacji:

• Różnorodność źródeł danych
• Wielość badaczy (reguła kompensacji)
• Rozmaitość teorii
• Różnorodność stosowanych metodologii

 

 

• Podejście mieszane – trzy strategie:
- Strategia sekwencyjna w wersji 

eksploracyjnej (zaczynamy od 

zbierania danych jakościowych i 

jakościowej analizy, a potem 

zbieramy i analizujemy dane 

ilościowe) i w wersji eksplanacyjnej 

(zaczynamy od zbierania danych 

ilościowych, a potem zbieramy i 

analizujemy dane jakościowe)

 

 

- Strategia równoczesna w wersji 

triangulacyjnej: równolegle zbiera się i 
analizuje dane ilościowe i jakościowe i 
porównuje się rezultaty analizy oraz w wersji 
zagnieżdżonej: w sposób komplementarny 
zbiera się dane jakościowe i ilościowe odnośnie 
każdego

   elementu diagnozy
- Strategia transformatywna:  badacz odwołuje 

się  do określonej teorii i ustala priorytet badań 

 

 

3. Diagnoza kliniczna lub statystyczna 
Definicje Williama Grove`a (2000)

Diagnoza kliniczna (osąd kliniczny, diagnoza nieformalna 

lub 

nieustrukturalizowana)
To procedura używana od dawna przez lekarzy i 
psychologów praktyków, w której diagnosta zestawia 

razem 

różne dane i wyciąga wnioski, stosując metody 

nieformalne, 

subiektywne. Klinicyści robią to w różny sposób, a natura 
tego procesu wymyka się próbom precyzyjnego opisu

 

 

Diagnoza statystyczna (formalna,
algorytmiczna, aktuarialna, mechaniczna) – rozróżnienie to 
wprowadził Theodore R. Sarbin (lata czterdzieste), jego 

znaczenie dla 

Psychologii określił Paul E. Meehl (lata pięćdziesiąte)

To każda dokładnie określona procedura, w której
wnioski diagnostyczne wyprowadza się z danych  za 
pomocą ścisłego algorytmu. W diagnozie 
statystycznej funkcję tę spełnia równanie 
matematyczne, w diagnozie aktuarialnej może to być 
tabela, podobna do tych używanych przez 
towarzystwa ubezpieczeniowe, w diagnozie algorytmicznej 
wnioski generuje komputerowy system ekspercki.

 

 

W praktyce prostym algorytmem jest określenie
wartości granicznej wyniku testowego, powyżej 
którego, uznaje się że osoba badana ma określoną 
cechę np. 
- wynik równy lub powyżej 22 punktów na 
skali depresji Becka pozwala przyjąć, że osoba 
badana wykazuje objawy depresji

-

dowiedziony w badaniach empirycznych związek 

korelacyjny wyników w tej skali ze skłonnością do 

zachowań

samobójczych skłania do liczenia się z ryzykiem 

wystąpienia 

takich zachowań u badanej osoby

 

 

Współcześnie dąży się do nadawania 
struktury wnioskowaniu diagnostycznemu 

Podstawę stanowi  diagnoza oparta na 
dowodach empirycznych (Evidence-Based 
Assessment – EBA) 

Jest elementem EBPP (Evidence-Based Practice in 
Psychology  -  Praktyki Psychologicznej opartej na 
dowodach empirycznych) – oficjalna polityka APA 

od 2005/6

roku

 

 

Definicja
Praktyka psychologiczna oparta na 

dowodach 

empirycznych (EBPP) to integrowanie 
najlepszych dostępnych dowodów 
empirycznych (wyników badań naukowych) z
biegłością praktyczną  (kliniczną) w 
kontekście indywidualnych właściwości 
klienta (pacjenta), jego preferencji i kultury 

z której 

pochodzi

 

 

Najlepsze dostępne badania – różnorodne 
dane pochodzące z badań laboratoryjnych i 
terenowych , o charakterze podstawowym i 
aplikacyjnym, uzyskane metodami 
ilościowymi i jakościowymi

• Badania eksperymentalne pozwalają poznać 

mechanizm i uwarunkowania zjawiska

• Metaanalizy ich wyników informują o wielkości 

efektów

• Badania jakościowe pozwalają poznać rzeczywistość 

doświadczaną przez klientów (pacjentów)

• Studia przypadków umożliwiają porównania 

jednostkowych przypadków w różnych kontekstach

 

 

Biegłość praktyczna
Obejmuje kompetencje, dzięki którym 
psycholog osiąga pozytywne wyniki swoich 
interwencji:
• Umiejętność przeprowadzania badań i 

formułowania sądów diagnostycznych, 

konceptualizacja przypadku

• Umiejętności interpersonalne
• Umiejętności oceny wyników badań i wdrożenia 

ich w praktyce

• Umiejętności znajdywania źródeł wiedzy 

(literatura, konsultacja, diagnozowanie 

zespołowe)

 

 

Właściwości indywidualne, kultura i kontekst

• Efektywność usług psychologicznych zależy 
od dopasowania stosowanych procedur do 
konkretnej sytuacji, i do indywidualności 
klienta – zmienne demograficzne, społeczno-
kulturowe i psychospołeczne: wiek, płeć, 
przynależność etniczna, stan rodzinny, status 
społeczno-ekonomiczny, orientacja seksualna, wartości 
osobiste oraz normy i przekonania obowiązujące w 
środowisku klienta

• Klientowi należy pozostawić jak największy zakres 

osobistego wyboru 

• i decyzje podejmować we współpracy z nim