Psychologiczna reakcja na 

katastrofy

Dotknięci katastrofą

• Ofiary             ( mimowolni 

uczestnicy, kata

• Świadkowie     strofa to zaskoczenie) 
• Ratownicy ( świadomi uczestnicy)
Czas trwania psychologicznych 

skutków katastrofy jest wielokrotnie 
dłuższy niż czas prowadzenia samej 
akcji!

Każdy uczestnik katastrofy 

narażony jest na wpływ kilku 

czynników, które determinuja 

jego reakcję

• Doznane obrażenia ciała
• Strach przed dalszym rozwojem 

zagrożenia

• Śmierć i urazy u innych 

uczestników

• Brak pomocy
• Chaos

Reakcje występujące u 

uczestników zdarzenia

• Oszołomienie ( poczucie 

nierealności sytuacji)

• Dezorientacja ( poczucia czasu i 

ocena otaczającej przestrzeni)

• Panika ( szczególnie w 

pomieszczeniach zamkniętych)

Ostra reakcja na stres 

( ORS)

• Pojawia się u 70% uczestników

• Często u ofiar wypadków komunikacyjnych

• Czas trwania objawów od kilku godzin do 2-

3 dni

• Objawy – osłabienie kontaktu z otoczeniem, 

zawężenie pola świadomości, 

hiperaktywność lub osłupienie, objawy 

wegetatywne. Zazwyczaj ustępują 

samoistnie, bez środków farmakologicznych

• Problematyczni pacjenci dla ratowników = 

rozważanie podania benzodiazepin

Charakterystyka katastrof ze 

względu na stan zdrowia 

psychicznego

• Znikome lub żadne ostrzeżenie ( uczucie 

bezsilności, słabości, nierównowagi)

• Poważne zagrożenie dla ludzkiego bezpieczeństwa 

( ryzyko utraty własnego zdrowia)

• Potencjalnie nieznane skutki dotyczące zdrowia    ( 

obawa przed długotrwałymi skutkami 

zdrowotnymi dotyczącymi nawet przyszłych 

pokoleń)

• Nieokreślony czas trwania katastrofy ( powolne 

powodzie)

• Ludzkie błędy i złe zamiary( zdarzenia 

spowodowane przez ludzi przyczyniają się do 

bardziej nasilonych reakcji)

• Symbolizm celów terrorystycznych  

Czynniki zwiększające 

indywidualną 

reakcje na 

katastrofę

• Fizyczna i psychiczna bliskość względem 

wydarzenia 

• Narażenie na drastyczne i dziwne 

sytuacje ( i poszkodowani i ratownicy)

• Ograniczony stan zdrowia ( długotrwałe 

leczenie i rehabilitacja; osoby z kiepskim 

zdrowiem jeszcze przed katastrofą) 

• Rozmiary strat
• Historia urazu

Czynniki wpływające na 

zbiorową

 

reakcję na katastrofę

• Stopień zakłócenia społeczności          

         ( naruszenie infrastruktury 

społecznej)

• Stabilność rodzin i społeczności 

sprzed katastrofy ( dążenie do 

lepszego bytu po katastrofie)

• Przywództwo w społeczności 
• Wrażliwość na wysiłek dotyczący 

przywrócenia stanu sprzed katastrofy

Zasady postępowania 

przedszpitalnego

• Aktywność  i zdecydowanie  w 

stosunku do uczestników zdarzenia

• Wydawania jasnych i zwięzłych 

poleceń

• Zrozumienie ofiar zdarzenia
• Opanowanie reakcji paniki lub agresji
• Wykorzystanie lżej poszkodowanych 

do konkretnych zajęć

Pourazowe zaburzenia 

stresowe

( u ofiar katastrofy, i u 

ratowników

)

• Przedłużająca się w czasie reakcja na stres 

( nawet latami)

• Stałe powracanie w myślach lub snach do 

zdarzenia

• Postępujące przytłumienie emocjonalne
• Zanik zainteresowania otoczeniem
• Nawracające lęki
• Depresja
   
Może prowadzić do stałych zmian osobowości

Problemy psychologiczne 

ratowników

• Przez wiele lat tabu
Czynniki wpływające na psychikę 

ratowników:

• Obserwowane skutki wypadków – śmierć, 

cierpienie

• Występujące zagrożenie, w którym muszą 

pracować

• Działania pod presja otoczenia
• Czas trwania akcji
• Zmęczenie i wyczerpanie ratowników

Debriefing 

• Metoda znana z okresów II wojny 

światowej

• Polega na spotkaniu wszystkich 

uczestników działania bezpośrednio 
po jego zakończeniu

(Dyskusja na temat każdego etapu 

działań,każdy wyraża własne 
zdanie)