ZAPALENIA WYTWÓRCZE

Zapalenie wytwórcze ostre

(inflammatio acuta

productiva)

Zawierają się tu trzy przykłady:

Rozrost odczynowy węzłów

chłonnych (hyperplasia

lymphonodularum reactiva) –

reakcja wtórna do zakażenia

toczącego się gdzie indziej

(zazwyczaj w sąsiedztwie)



Mnożenie się ośrodków reaktywnych grudek



Rozplem wyściółki zatok (nieżyt zatok)

Zapalenie wytwórcze ostre

c.d.

II.

Ostre rozplemowe zapalenie nerek –

intentsywne namnażanie komórek

mezangium. Kłębuszek się

powiększa

III.

Składnik pozawłośniczkowy

kłębuszkowego zapalenia nerek

Rozplem nabłonka listka ściennego torebki.

Namnożone komórki wypełniają przestrzeń

moczową i układają się w twory

półksiężycowate

Ta zmiana znacznie pogarsza rokowanie

Zapalenie wytwórcze

przewlekłe wytwórcze

(inflammatio chronica

productiva)

Wyraża się:



Rozplemem tkanki łącznej zrębu narządów



Rozrostami w postaci uszypułowanych

tworów (

polipy

) zwykle w śluzówkach



Tworzeniem ziarniny nieswoistej (jej obraz

nie daje żadnych podstaw do wnioskowaniu

o przyczynie zapalenia)



Tworzeniem ziarniniaków –mimo iż są to

pochodne monocytów, to nie zalicza się ich

do zapalenia naciekowego! Ich obraz

morfologiczny daje podstawę do określenia

przyczyny zapalenia (zapalenie swoiste)

ziarniniaki

Powstają z różnych przyczyn:

Nierozpuszczalne ciała obce

makrofagi się zlewają w komórki olbrzymie z

jądrami rozmieszczonymi w całej cytoplazmie (typu

około ciała obcego).

Identycznie niezależnie od rodzaju ciała obcego

(zapalenie półswoiste)

Ziarniniaki gruźlicze (gruzełki)

Z komórek nabłonkowatych, komórek olbrzymich

Langhansa i limfocytów na obwodzie

Nie mają naczyń

Kiedyś nazwano je „swoistymi” i ta nazwa

przetrwała (choć okazało się, że podobne ziarniniaki

powstają z wielu przyczyn)

Ziarniniaki c.d.

Ziarniniaki gruźliczopodobne

W sarkoidozie

W brucellozie

W tularemii

W chorobie kociego pazura

W berylozie

W chorobie Crohna

Czasem w węzłach chłonnych w pobliżu raka

Ziarniniaki rzeczywiście swoiste

Guzek Ashoffa w chorobie reumatycznej

Ziarnina w twardzieli z komórkami Mikulicza

(makrofagi o cechach zwyrodnienia

wodniczkowego obładowane pałeczkami

twardzieli)

Gruźlica

Mycobacterium tuberculosis

Drogą oddechową (kropelkowo, najczęściej), układ

pokarmowy, łożysko i skórę

Zjawisko Kocha (zakażenie świnki morskiej)



Wstrzyknięcie prątków zdrowej śwince ► faza I

(odczyn wysiękowy z martwicą) –rozległe

owrzodzenia skóry gojące się z trudem i powoli ►

śmierć, albo wyzdrowienie



Wstrzyknięcie prątków ozdrowiałej śwince ► faza

II (odpowiedź typu opóźnionego, uwrażliwione

makrofagi i limfocyty układajęce się w gruzełki) –

mniej rozległe ubytki skóry, szybciej gojące się.

Próba tuberkulinowa wypada dodatnio.

Szczepienie słabym szczepem Calmette’a

i Guerina (Bacillus Calmette-Guerin – BCG)

Odpowiedź odpornościowa typu KOMÓRKOWEGO!

Gruźlica u człowieka

Typy reakcji na zakażenie:

Tkanka nie reaguje –powstaję tylko ogniska

martwicy, zwykle prosowate (gruźlica

Landouzy o bardzo ciężkim przebiegu)

Wysięk surowiczo-włóknikowy z małym

udziałem granulocytów i większym

komórek wysiękowych (makrofagi) oraz

limfocytów

Wytworzenie gruzełków

Gruźlica c.d.

Zapalenie jest zapaleniem wysiękowo-wytwórczym!

Uszkodzenie jest opisane wzorem Richa:

Opornosc –mała wrażliwość na prątki, jest wyrazem zdolności

uwrażliwionych makrofagów do walki, zależy od:

Gatunku (szczur jest oporny)

Rasy (biali są bardziej oporni niż Murzyni)

Narządów (niemal nie dotyczy tarczycy, trzustki, jąder,

jajników, a często dotyczy płuc, nadnerczy, najądrzy,

jajowodów i nerek)

Odżywiania i warunków bytowych

Odczyn wysiękowy jest mniej korzystny niż wytwórczy

Serowacenie jest mniej korzystne niż wapnienie, lub włóknienie

)

(

)

(

)

(

)

(

)

(

immunitas

resistenti

virulentia

numerous

laesio





odpornosc

ustroju

opornosc

zjadliwosc

pratkow

ilosc

uszkodzeni





Gruźlica pierwotna

Po pierwszym wtargnięciu powstaje

ognisko pierwotne (w płucu nazywane

ogniskiem Ghona)

Najpierw wysięk surowiczo-włóknikowy z niewielką

ilością komórek (faza wysiękowa)

Potem powstają gruzełki (faza wytwórcza)

Zarówno wysięk jak i gruzełki mogą serowacieć –

zagrożenie rozsiewu prątków

Zapalenia naczyń chłonnych i węzłów

(zespół pierwotny – complexus

primarius)

Zmiany w ognisku

pierwotnym i zespole

pierwotnym

W krajach o wysokim poziomie życia

zwykle dochodzi do wapnienia, lub

włóknienia

Czasem zdarza się że powstaje

rozległe zapalenie wysiękowe, które

obejmuje cały płat płuca i

serowacieje razem z nim. Jest to

zjawisko bardzo groźne.

Odrębności w zależności od

drogi zakażenia:

Droga oddechowa:



Ognisko Ghona o średnicy 5-10 mm, pod

opłucną w dolnej części płata górnego, bądź

górnej części płata dolnego



Zajęte węzły we wnęce płuca i w rozwidleniu

tchawicy

Droga pokarmowa:



Ognisko pierwotne w ścianie jelita, szybko się

wygaja, trudne do odnalezienia



Zajęte węzły krezki serowacieją i wapnieją.

Ewentualny ich rozpad grozi zakażeniem i

zapaleniem otrzewnej.

Odrębności w zależności od

drogi zakażenia (c.d.):

Przez łożysko (drogą krwi):



Gruźlica prosowata płodu

Czasem ognisko umiejscawia się w

obrębie jamy ustnej:



Zwykle w migdałku



Zajęte są węzły szyjne



Rozmiękanie mas serowatych powoduje

przebicie skóry i przetoki

Gruźlica popierwotna

Po przebyciu zespołu pierwotnego

Prątki pochodzą z zewnątrz (reinfectio

exogenes), lub ze zmian już

istniejących

Zazwyczaj zajęty jest jeden narząd

(gruźlica izolowana)

Zwykle dotyczy płuc, kory nadnerczy,

najądrza, jajowodów, nerek, kości,

stawów, skóry, jelita

Gruźlica popierwotna płuc

Zaczyna się:



W szczytach płuc (większe tendencje do

włóknienia)



Na wysokości obojczyka (naciek Assmana) –

łatwiej serowacieje, łatwiej powstaję jamy

gruźlicze połączone z oskrzelem, które są

źródłem zakażenia reszty płata lub płuca

Zmiany posuwają się oskrzelami z góry

na dół (najświeższe zmiany na dole,

najstarsze na górze)

Gruźlica popierwotna płuc

W niższych partiach płuc gruźlica przybiera

postać:

Groniasta, lub groniasto-guzkowa –gruzełki na

poziomie gronek w kształcie listków koniczyny,

albo większe konglomeraty (guzki). Zejściem

jest często włóknienie (gruźlica włóknista)

Zapalenie zrazikowe wysiękowe z serowaceniem

Zapalenie płatowe wysiękowe –często kończy

się serowaceniem i niszczeniem całego płata

płuca („suchoty galopujące”). Takie cechy

miewa także ognisko pierwotne!

Gruźlica popierwotna układu

kostnego

Nasady kości długich

Kręgi –zniszczone często ulegają

zgnieceniu (uszkodzenie rdzenia).

Masy serowate rozpływają się i

ściekają po przedniej powierzchni

kręgosłupa między mięśnie miednicy

mniejszej. Przypomina to ropę i jest

zwane „ropniem opadowym”, lub

„zimnym” (abscessus frigidus)

Gruźlica prosowata

W przebiegu pierwotnej lub

popierwotnej

Rozległy rozsiew prątków za

pośrednictwem krwi

Liczne gruzełki w wielu narządach

Zwykle nie wpływa na czynność wątroby

i nerek (tu zwykle jest mało gruzełków)

Jeśli jest obfity rozsiew w płucach –

niewydolność oddechowa

Gruźlica prosowata opon

miękkich

Najniebezieczniejsza postać

Gruzełki (zapalenie wytwórcze) powstają

wzdłuż naczyń, lub w ich ścianie (mogą

prowadzić do zamknięcia naczyń i w

następstwie do ogniskowego rozmiękania

mózgu)

Wysięk surowiczo-włóknikowy (zapalenie

wysiękowe) blokuje przepływ płynu mózgowo-

rdzeniowego do komory IV przez podstawę do

bruzdy bocznej (Sylwiusza) i na sklepistości.

Rozwija się wodogłowie wewnętrzne, trudne do

opanowania.

Gruźlica prosowata opon

miękkich (c.d.)

Leczenie przeciwprątkowe grozi

zarośnięciem przestrzeni

podpajęczynówkowej i pogłębieniem

wodogłowia.

Zarastanie można hamować podawaniem

steroidów, co jednak ułatwia dalszy

rozsiew prątków

Dobranie leków przeciwprątkowych i

przeciwzapalnych w odpowiedniej proporcji

jest sprawą bardzo trudną.

Document Outline