NIEDOKRWISTOŚĆ
SIERPOWATO -
KRWINKOWA
Niedokrwistość, anemia – zespół
objawów chorobowych, który polega na
stwierdzeniu niższych od normy wartości
hemoglobiny, erytrocytów i ich następstw.
Niedokrwistość rzekoma – względne
obniżenie Hb i hematokrytu poprzez
zwiększenie objętości osocza w przypadku
przewodnienia i u ciężarnych.
Anemia sierpowata,
niedokrwistość sierpowata
Rodzaj wrodzonej niedokrwistości spowodowanej
nieprawidłową budową
hemoglobiny,
Mutacja punktowa w genie łańcucha β (HBB) hemoglobiny
powoduje zmianę pojedynczego aminokwasu w sekwencji
białka,
Hemoglobinę z tak zmienioną, nieprawidłową strukturą I-
rzędową określa się jako hemoglobinę S (HbS) w
przeciwieństwie do normalnej, występującej u dorosłych
hemoglobiny A (HbA),
Hemoglobina S charakteryzuje się zmienionymi w
porównaniu z hemoglobiną A własnościami
fizykochemicznymi.
Chorobę dziedziczy się w sposób
autosomalny recesywny, z allelem
kodominującym,
Ten rodzaj dziedziczenia polega na
tym, że nosiciele tylko jednej kopii
wadliwego genu (heterozygoty), w
normalnych warunkach nie mają
objawów klinicznych, jednak ich
erytrocyty zawierają około 40% HbS,
Heterozygoty są również w dużym
stopniu odporne na malarię. Zjawisko
takie nazywa się przewagą heterozygot
lub naddominacją.
Objawy choroby
W zależności od tego, czy chory jest homozygotą czy heterozygotą
(czyli czy posiada jedną, czy dwie kopie zmutowanego genu), inny
jest przebieg choroby oraz nasilenie objawów klinicznych. W
przypadku tych pierwszych są one bardzo ciężkie, ujawniają się już
we wczesnym niemowlęctwie, natomiast u heterozygot przebieg
choroby może być nawet bezobjawowy.
Charakterystyczne są:
powtarzający się uporczywy ból dłoni i stóp pojawiający się już u
małych dzieci,
nawracające infekcje,
Żółtaczka,
powiększenie wątroby i śledziony,
owrzodzenia skóry w okolicy kostek.
Patomechanizm
Hemoglobina s ma niższe powinowactwo do tlenu, a
przy niskich stężeniach tlenu polimeryzuje,
Powoduje to, że erytrocyty (w tym przypadku
nazywane drepanocytami) przyjmują sierpowaty
kształt,
Następstwem takiej zmiany erytrocytów jest ich
skłonność do rozpadu, czyli do hemolizy (gdy rozpadowi
ulega więcej niż 50% i gdy jest to zjawisko chorobowe, o
hemolizie można także mówić wtedy, gdy erytrocyty w
próbce krwi ulegną rozpadowi).
Występowanie
Ten typ anemii występuje głównie w środkowej i
zachodniej Afryce, sporadycznie jest spotykany w
rejonie Morza Śródziemnego,
Choroba ta występuje najczęściej u Mulatów i
Murzynów, mutacja rzadko występuje u rasy białej
wynosi 1/600000.
Leczenie
Nie ma leczenia przyczynowego anemii sierpowatej. Stosuje
się różne metody leczenia objawowego:
leki przeciwbólowe,
zapobieganie i leczenie zakażeń,
przetaczanie krwi - zapobieganie niedokrwistości i
powikłaniom,
profilaktyczna antybiotykoterapia,
hydroksykarbamid (hydroksymocznik),
przeszczep szpiku kostnego.
Mukowiscydoza (zwłóknienie torbielowate) – wrodzona,
genetycznie uwarunkowana choroba, polegająca na zaburzeniu
wydzielania przez gruczoły zewnątrzwydzielnicze.
Schorzenie to najczęściej powoduje zmiany w:
układzie oddechowym - nawracające zakażenia, które prowadzą
do uszkodzenia płuc i niewydolności oddechowej,
przewodzie pokarmowym - przewlekły stan zapalny trzustki,
prowadzi do uszkodzenia tego narządu i jego niewydolności, a
niekiedy także wtórnej cukrzycy.
Mukowiscydoza
Jest jedną z najczęstszych chorób genetycznych u ludzi
(średnio 1 na 2 500 żywych urodzeń),
Dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny,
Przyczyną choroby jest mutacja genu odpowiedzialnego za
syntezę błonowego kanału chlorkowego CFTR , gen ten
umiejscowiony jest na długim ramieniu chromosomu 7.,
Są to mutacje najczęściej punktowe albo o charakterze
małych insercji,
Objawy kliniczne
Objawia się tym, że organizm chorego produkuje
nadmiernie lepki śluz, który powoduje zaburzenia we
wszystkich narządach posiadających gruczoły śluzowe (m.in.
w ukłądzie pokarmowym i oddechowym),
Jest chorobą ogólnoustrojową, objawiającą się przede
wszystkim przewlekłą chorobą oskrzelowo-płucną oraz
niewydolnością enzymatyczną trzustki z następowymi
zaburzeniami trawienia i wchłaniania. Gruczoły potowe
wydalają pot o podwyższonym stężeniu chloru i sodu (tzw.
„słony pot”).
Objawy ze strony układu
oddechowego
U ponad 90% chorych występują objawy ze strony układu
oddechowego:
przewlekły i napadowy kaszel,
nawracające i przewlekłe zapalenia płuc,
zapalenie oskrzelików,
obturacyjne zapalenia oskrzeli,
krwioplucie,
zmiany w płucach widoczne w rtg: nawracająca niedodma,
rozdęcie i rozstrzenie oskrzeli,
polipy nosa,
przewlekłe zapalenie zatok przynosowych.
Objawy ze strony przewodu
pokarmowego
Objawy ze strony przewodu pokarmowego występują u około
75% chorych:
występują obfite, nieuformowane, cuchnące, tłuszczowe stolce od
wczesnego dzieciństwa,
niedrożność smółkowa jelit w okresie noworodkowym, spowodowana
czopem gęstej smółki zatykającym jelito grube i jej ekwiwalenty: zespół
korka smółkowego, nawracające epizody bólu brzucha z objawami
niedrożności przepuszczającej określane jako dystalna niedrożność
jelit,
może wystąpić (4-5% przypadków) wtórna marskość żółciowa
wątroby z powodu niedrożności kanalików żółciowych,
nawracające zapalenia trzustki.
Inne objawy
Może powodować niepłodność,
W wyniku zmian płucnych i zwiększonego oporu krążenia
płucnego może dojść do powstania serca płucnego
Palce pałeczkowate,
Nawracający obrzęk ślinianek przyusznych,
Osteoporoza
Diagnostyka
Podejrzenie
1.
co najmniej jeden objaw kliniczny choroby lub
2.
obciążający wywiad rodzinny, lub
3.
dodatni wynik badania przesiewowego
Potwierdzenie rozpoznania
1.
dodatni wynik testu potowego (Cl
-
>60 mmol/l w co
najmniej dwóch badaniach, lub
2.
wykrycie mutacji w obu allelach CFTR, lub
3.
duża wartość przezbłonowej różnicy potencjałów
Powikłania i późne następstwa
niepłodność – prawie wszyscy mężczyźni są niepłodni wskutek
niedrożności nasieniowodów,
cukrzyca, zwykle dopiero u młodzieży, 10-25% pacjentów
powyżej 25 roku życia,
niewydolność serca – prawokomorowa, zaburzenia rytmu,
marskość wątroby u 5% chorych na mukowiscydozę.
Leczenie
Leczenie mukowiscydozy jest wyłącznie
objawowe.
Leczenie objawów ze strony układu pokarmowego:
substytucja enzymatyczna,
dieta wysokokaloryczna,
suplementacja witaminowa.
Leczenie objawów ze strony układu
oddechowego:
antybiotykoterapia
inhalacja beta-mimetykiem,
fizykoterapia
sport,
mukolityki,
inhalacje preparatu enzymatycznego - prowadzą do
hydrolizy endogennego DNA, uwalniającego się z
granulocytów w przebiegu reakcji zapalnej; przez to
zmniejsza lepkość wydzieliny oskrzelowej; niestosowana
dotychczas rutynowo, terapia jest kosztowna,
terapia tlenowa,
przeszczep płuc – przy całkowitej niewydolności płuc.
Leczenie choroby oskrzelowo-płucnej w przebiegu mukowiscydozy wymaga
usunięcia gęstej i lepkiej wydzieliny z dróg oddechowych oraz opanowania
zaostrzeń przewlekłego procesu zapalnego i spowolnienia nieodwracalnych
zmian oskrzelowo-płucnych antybiotykoterapią.
Podstawową zasadą jest korygowanie niedoboru enzymów
trzustkowych z zapewnieniem wysokoenergetycznej diety,
pokrywającej 120-150% dobowego zapotrzebowania kalorycznego.
Ponadto należy zwiększyć dawkę podawanych witamin, zwłaszcza
A, D, E, K.
Nie ma skutecznej metody leczenia mukowiscydozy. Wymienione
powyżej zabiegi i leki pozwalają jedynie na wydłużenie
przeżywalności i zwiększenie komfortu życia
Dziękujemy za uwagę
Rafał Szymański
Izabela Sztuczyńska