Dział- Światłolecznictwo

Fotodynamika

dr n med. Renata Gałuszka

specjalista Fizjoterapii

specjalista Zdrowia Publicznego

Lasery wykorzystują szeroki zakres 

promieniowania od światła niebieskiego do 

dalekiej podczerwieni, jak w przypadku w 

dalszym ciągu używanego lasera CO2. 

Wieloletnie doświadczenia ze światłem 
laserowym, spowodowały poznanie specyfiki 
oddziaływania światła na organizm ludzki. 

Stwierdzono, że tylko 

niektóre długości 

fal świetlnych

 są w stanie wniknąć 

głębiej niż poziom naskórka, czy skóry 

właściwej i wywoływać efekt 

ogólnoustrojowy.

Ten obszar długości fal, nosi 

nazwę „okna optycznego 

skóry” 

Okno optyczne skóry, to przedział        

    

od 600 nm

 (światło czerwone) do 

około 

1200 nm 

(światło 

podczerwone).

Odkrycie tej cechy umożliwiło rozwój 

nowych dyscyplin światłolecznictwa, 

do których należą: 

biostymulacja światłem 

niskoenergetycznym  oraz

 
medycyna fotodynamiczna 

Medycyna fotodynamiczna

 umożliwia 

m.in. wczesną diagnostykę w sposób 

praktycznie bezinwazyjny stanów 

przednowotworowych i nowotworów 

skóry i błon śluzowych jamy ustnej , 

oskrzeli, przełyku, jelita grubego, 

pęcherza moczowego oraz żeńskiego 

narządu rodnego 

Medycyna fotodynamiczna 

obejmuje 

również terapię fotodynamiczną 

umożliwiającą selektywne niszczenie 

tkanek zmienionych zapalnie i 

nowotworowo zlokalizowanych na 

skórze i błonach śluzowych jamy ustnej, 

w oskrzelach , w górnym i dolnym 

odcinku przewodu pokarmowego, w 

pęcherzu moczowym, oraz na sromie i 

szyjce macicy 

Podstawą działania 

terapii fotodynamicznej

 

(PhotodynamicTherapy – PDT) jest 
selektywne wchłanianie substancji 
fotouczulającej w tkanki neoplastyczne. W 
wyniku wzbudzenia tego związku światłem o 
odpowiedniej długości fali i po dostarczeniu 
odpowiednio dużej dawki światła, 
zapoczątkowana zostaje reakcja 
fotochemiczna prowadząca do 
zlokalizowanego niszczenia tkanek 
dysplastycznych.

Terapia fotodynamiczna

 polega na 

wprowadzeniu do tkanek (miejscowym 
lub ogólnoustrojowym) substancji 
fotouczulających, tzw. 

fotosensybilizatorów

, a następnie 

zadziałaniu silnym promieniowaniem 
świetlnym, celem zniszczenia zmiany 
chorobowej

W wyniku przyspieszonej proliferacji 

komórkowej i angiogenezy substancje 
fotouczulające gromadzone są 
wybiórczo w obrębie tkanek 
patologicznych (np. guzów 
nowotworowych), a w mniejszym 
stopniu  przez tkanki otaczające, 
umożliwiając tym samym 

selektywne 

niszczenie 

zmian chorobowych.

W trakcie naświetlenia substancje te 
podlegają przemianom chemicznym 
(najczęściej rozpadowi) z powstaniem 
cytotoksycznych produktów. 

Zniszczenie zmian chorobowych

dokonuje się za pośrednictwem aktywnych 

rodników nadtlenkowych i hydroksylowych 

bądź wzbudzonego tlenu w stanie 

singletowym.

Proces destrukcji rozpoczyna się od błon 
komórkowych,w których dochodzi do 
utleniania cholesterolu i nienasyconych 
kwasów tłuszczowych, siarczków oraz 
aminokwasów

aromatycznych i tryptofanu. 

Efektem reakcji fotodynamicznego 
utleniania jest zniszczenie białek, kwasów 
nukleinowych oraz lipidowych struktur błon 
komórkowych w tkankach patologicznych.

Ponieważ ze względu na nadwrażliwość 

skóry i narządu wzroku chorych na 

działanie światła słonecznego po 

podaniu w trakcie procedury terapii 

fotodynamicznej fotouczulacza, po 

wykonaniu zabiegu wymagane jest 

zwykle przez kilka dni przebywanie 

pacjentów w odosobnieniu w 

zacienionych pomieszczeniach 

Skuteczność terapii fotodynamicznej 
zależy zarówno od ilości nagromadzonych 
w tkankach substancji fotouczulających,jak 
i od odpowiedniej ilości przenikającego do 
nich światła.

Jako 

źródło światła do terapii PDT

 stosuje 

się lampy z filtrem, oświetlacze 
(superjasne

diody, Super Bright Light Emitting Diodes) 

LED

 oraz 

lasery emitujące światła w 

zakresie czerwonym widma

, 

dopasowanym do

pasm absorpcji związku fotouczulającego.

Najczęściej stosowanym w praktyce 
fotouczulaczem jest 

kwas 5-

aminolewulinowy

 (ALA). Po usunięciu 

warstwy rogowej

preparat zawierający 20% ALA (sztyft, 

krem, np. Levulan Kerastick® ) nanoszony 

jest grubą warstwą na zmianę skórną na 4-

5 godz.

Po tym czasie stosowane jest naświetlanie, 
najczęściej czerwonym lub niebieskim 
źródłem światła, o zróżnicowanej mocy i 
uwalnianej energii, co przekłada się na 
zróżnicowanie dawek. Procedurę wykonuje 
się zwykle jednorazowo, choć w razie 
niepełnego efektu można ją powtarzać. 

Nowszym preparatem używanym w terapii 
fotodynamicznej (PDT) jest kwas 

metyloaminolewulinowy (MAL)

,

produkowany w postaci 16% kremu 

(Metvix®). Jest on fotosensybilizatorem o 

większej wybiórczości akumulacji w 

zmianie patologicznej oraz o krótszym 

okresie wywoływania nadwrażliwości na 

światło

Metoda fotodynamiczna ma co najmniej 
kilka zalet w porównaniu z tradycyjnymi 
metodami terapeutycznymi, tzn. związki 
stosowane jako fotouczulacze wykazują 
wyraźną fluorescencję

pod wpływem światła z zakresu ultrafioletu. 

Jest to tzw. 

diagnostyka  

fotodynamiczna

 (Photodynamic 

Diagnostics – PDD).

Ze względu na selektywne gromadzenie się 
tych związków w obrębie zmian 
patologicznych możliwa jest lokalizacja 
zmiany i dokładne ustalenie jej granic oraz 
określenie obecności satelitów zmian 
nowotworowych. 

Większość   fotouczulaczy tetrapirolowych 
oraz inne fotouczulacze stosowane w 
metodzie fotodynamicznej wykazują 
obecność dwóch grup pasm absorpcji, tzn. 

pasmo Soreta oraz grupę pasm Q.

Pasmo Soreta 

zlokalizowane w zakresie 

(ultra)fioletowym widma (∼400 nm) jest 
znacznie

silniejsze niż pasma Q i służy głównie do 

wzbudzenia czerwonej fluorescencji 

fotouczulacza.

Pasma Q

 zlokalizowane w zakresie

czerwonym i bliskiej podczerwieni, z racji 

głębszej penetracji światła o tej długości 

fali, służą do inicjowania fotochemicznej

reakcji prowadzącej do wytworzenia 

rodników i/lub tlenu singletowego.

Porównanie obrazów zmiany zlokalizowanej na 
nosie przy oświetleniu światłem białym i 
fioletowym.

Fotodynamiczna diagnostyka nowotworów skóry za pomocą kwasu δ-
aminolewulinowego oraz cyfrowej rejestracji i obróbki obrazu.Artur 

Bednarkiewicz,Piotr Ziółkowski, Beata J. Osiecka, Paweł Gacek, Jarosław 
Jaroński,Andrzej Bronowicz, Wiesław Stręk.Dermatologia Kliniczna 2006, 8 
(1): 27-32

Porównanie obrazów zmiany raka 
kolczystokomórkowego ucha przy oświetleniu 
światłem białym i fioletowym.

Fotodynamiczna diagnostyka nowotworów skóry za pomocą kwasu δ-
aminolewulinowego oraz cyfrowej rejestracji i obróbki obrazu.Artur 
Bednarkiewicz,Piotr Ziółkowski, Beata J. Osiecka, Paweł Gacek, Jarosław 
Jaroński,Andrzej Bronowicz, Wiesław Stręk.Dermatologia Kliniczna 2006, 8 (1): 27-
32

Jest wiele możliwych zastosowań PDD w 
praktyce klinicznej:

• PDD pozwala zarówno określić położenie 

zmiany, obecność zmian satelitarnych i 

naciekających, jak też wyznaczyć granice

zmiany precyzyjniej niż jest to możliwe w 

trakcie oględzin w świetle białym,

Zastosowanie PDD cd.

PDD może służyć jako narzędzie do 

monitorowania skuteczności dowolnej 

metody terapeutycznej (np. 

chemioterapii,radioterapii, PDT, 

interwencji chirurgicznej),

 PDD może wspomagać określenie miejsca 

pobierania biopsji,szczególnie w przypadku 

zmian w jamach ciała,

Zastosowanie PDD cd.

• PDD, podobnie jak PDT może być w 

przeciwieństwie do innych metod 

onkologicznych powtarzana wielokrotnie 

bez

istotnych skutków ubocznych.

Sukces metody PDD silnie zależy od 
rodzaju fotouczulacza. Dobry fotouczulacz 
powinien wykazywać:
• wysoki kontrast retencji w tkance 
nieprawidłowej w porównaniu z tkanką 
zdrową,
• brak ciemnej toksyczności, brak lub 
znikome efekty uboczne,
• szybką akumulację (do 3-4 godz.) i 
szybki czas wypłukiwania (24-48 godz.),
• silną fluorescencję,
• relatywnie niskie koszty.

Dziekuje za uwage