SWASTYKA
jako symbol międzynarodowy
mgr Beata Metryka
Swastyka
• znak zazwyczaj w kształcie równoramiennego
krzyża, o ramionach zagiętych pod kątem
prostym.
• Nazwa swastika pochodzi z sanskrytu i
oznacza "przynoszący szczęście" (swasti –
powodzenie, pomyślność i asti – "jest").
• Obecnie w krajach Europy i obu Ameryk
symbol ten kojarzony jest prawie wyłącznie z
Adolfem Hitlerem i nazizmem, natomiast
w Azji jest powszechnie stosowanym
symbolem szczęścia i pomyślności.
Formy i symbole
• Swastyka może mieć ramiona zgięte w
prawo albo w lewo. Postać
"prawoskrętna", naśladująca kształtem
ramion ruch
(widziany z półkuli
północnej Ziemi), kojarzona jest
najczęściej z kultami
, jako
(krąg promieni);
jest talizmanem przynoszącym szczęście;
bywała symbolem bogiń, a więc
płodności.
• Swastyka z ramionami skierowanymi
w lewo jest znakiem nocy i magii,
emblematem straszliwej bogini
,
żony
.
• Na skutek zaanektowania symbolu
swastyki przez
, symbol ten
czasami błędnie uważa się za znak
. Swastyka występuje na
całym świecie (poza
) od
pradawnych czasów.
• Jedno z najstarszych malowideł z
motywem swastyki pochodzi z
paleolitu – ma więc około 10 000 lat.
Swastykę odkrywano w znaleziskach z
późnego
na
,
w późniejszych w
i u
. W
,
,
, później w
,
,
. Znak ten
odkryto również na
sprzed 2 000 lat.
Swastyk
a
indyjska
Swastyka jako
symbol
buddyzmu w
Japonii
swastyka na
naczyniu z
Swastyka jako
jedna z form
swastyka na rzymskiej
mozaice w Afryce
Oznakowanie
lotnictwa
fińskiego
1918-1944
Symbol "Młot
Thora" używany
przez islandzką
firmę
Swastyki w
motywie
zdobniczym
zwanym
potocznie
,
pochodzącym z
popielnicy z
Białej k.
Podwójna swastyka na ścianie
kolegiaty z XII w. w Kruszwicy
Swastyka w Azji
• W
swastyka jest
uznawana za symbol
,
słoniogłowego bóstwa o ludzkim
ciele, ku któremu kierowana jest
początkowa
lub recytacja w
większości praktyk religijnych
. Podobnie, w nowożytnym
, znak swastyki pojawia
się na pierwszej karcie ksiąg.
• W Chinach znak swastyki pojawił się ok.
2 000 lat temu, wraz ze sprowadzeniem
z Indii. Za czasów
z
woli jedynego w historii Chin kobiety cesarza
znak ten trafił do
(dosł. dziesięć tysięcy). Dziesięć tysięcy to w
Chinach symbol pełni, kompletności, a
znaczenie znaku to "pomyślne zgromadzenie
dziesięciu tysięcy cnót„. Znaczenie swastyki
tłumaczono terminem cnota. Wraz z innymi
chińskimi znakami lewoskrętna postać
swastyki trafiła do Korei, gdzie jest
najbardziej znanym symbolem buddyjskim, a
potem także do Japonii.
Swastyka w Europie
• U plemion germańskich w I-IV w. n.e. pojawiła
się forma trójramienna (
). Do dziś wzór
ten przetrwał w herbach
i
.
• Jeszcze w 1918 roku, przed niemieckimi
nazistami, swastyka w kolorze niebieskim (jak
) została przyjęta jako znak
przynależności państwowej
wozów
bojowych. Miała ona zagięte ramiona krótsze od
ramion krzyża. Następnie stała się znakiem
rozpoznawczym fińskich samolotów, z
ramionami długości równej ramionom krzyża,
lecz w odróżnieniu od niemieckiej, malowana
jako krzyż prosty, a nie ukośny.
Na ziemiach polskich
• Znak swastyki znany był wśród
, również
na ziemiach polskich – zwana była też swargą.
• W okresie I Rzeczypospolitej symbol swastyki
widniał również na herbie szlacheckim
.
W swej starożytnej roli
przetrwała na
, gdzie nazywana jest "krzyżykiem
niespodzianym„- w różnych kształtach rzezana
lub malowana na belkach stropu i w innych
zakamarkach, miała – jako symbol Słońca –
płoszyć "złe", które by chciało się zagnieździć w
domu. Można ją zobaczyć m.in. w schronisku
Murowaniec na
, w barierce
.
• W
dwudziestoleciu międzywojennym
symbol swastyki pojawił się w Wojsku
Polskim jako część emblematu
noszonego na kołnierzu munduru
przez artylerzystów Piechoty Górskiej
oraz odznak Strzelców Podhalańskich
i 4 Pułku Piechoty Legionów.
Góralski krzyż na odznace oficerskiej
w Sanoku 1921-1939
herb Boreyko
XIV–XV w.
Odznaka 4 Pułku
Piechoty Legionów
1918
Odznaka 5 Batalionu
Strzelców Podhalańskich
Symbole nazizmu
• Niemieccy
, tworząc ideologię wyższości
"rasy aryjskiej", zaczerpnęli z tradycji
również ten starożytny symbol, czyniąc zeń w
1920 roku
, a następnie symbol
państwowy
• W odróżnieniu jednak od tradycyjnej swastyki,
rysowanej jako krzyż prosty, swastyka
hitlerowska rysowana była zazwyczaj ukośnie,
obrócona o 45°. Miała ona ramiona zagięte w
prawo, długości równej ramionom krzyża.
Swastyka III Rzeszy
• Skojarzona ze zbrodniami
niemieckiego systemu
nazistowskiego, swastyka obecnie
uważana jest za symbol nazistowski i
jest prawnie zabroniona w wielu
krajach (np. w Niemczech). Niektóre
organizacje
odwołują
się do symboliki swastyki, używając
zbliżonych symboli wpisanych w plan
koła, a nie kwadratu lub swastyk
trójramiennych (
).
