LEKSYKALNE ŚRODKI STYLISTYCZNE
Oryginalność wypowiedzi uzyskuje się przez
wprowadzenie słów:
oficjalnych lub potocznych
ekspresywnych lub emocjonalnie neutralnych
częstych lub rzadkich
nowych, modnych- starych, przestarzałych
dosadnych (wulgarnych), eufemizmów
rodzimych lub zapożyczonych
użytych dosłownie lub metaforycznie
neologizmów, wyrazów poetyckich i innych.
Przy tworzeniu tekstów ważne jest
Poprawność oraz precyzja używanych słów
Znajomość znaczenia słów
Używanie w poprawny sposób
synonimów (wyrazów bliskoznacznych)
hiperonimów (wyrazy o zakresie znaczeniowym
szerszym od danego wyrazu np. mebel jako fotel)
hiponimów (wyrazy o zakresie znaczeniowym
węższym od danego wyrazu np. kot w odniesieniu
do ssaka)
Używanie wyrazów bliskoznacznych
Pomaga uniknąć powtórzeń w tekście
Jest wykładnikiem sprawności językowej
Może być błędne np.
synonimy o znaczeniu lekko odbiegającym od
siebie
inne nacechowanie stylistyczne lub ekspresywne
rozbieżność łączliwości z innymi wyrazami
Peryfraza
Wyrażenie o charakterze opisowym, zastępującym
pojedyncze wyrazy np. (coś) barwy niebieskiej- (coś)
niebieskiego.
Przykłady tworzenia konstrukcji peryfrastycznych
dokonać- oceny, otwarcia, podsumowania, zamknięcia
(ocenić, otworzyć, dokonać, podsumować, zamknąć).
Większość peryfraz ma charakter oficjalny, ale zdarzają
się peryfrazy o charakterze ornamentacyjnym i
nacechowanie książkowe lub publicystyczne (należy
zachować umiar w ich używaniu oraz liczyć z ich
wartością stylistyczną).
Jednoznaczność i wieloznaczność
Jednoznaczność pozwala na interpretowanie
powszechnie używanych określeń, czytelnik nie
ma wątpliwości co do znaczenia danego słowa.
Wieloznaczność pozwala odczytywać sens
wypowiedzi na różne sposoby, czasami w sposób
ironiczny
Przykłady wyrazów modnych
Filozofia (np.. filozofia zarządzania
przedsiębiorstwem)
Formuła (np..nowa formuła audycji)
Generacja (np.. nowa generacja opon)
Kompleksowy (np. kompleksowa przebudowa
stadionu)
Przykłady wyrazów zapożyczonych
Aparycja- powierzchowność
Atrofia- zanik
Inklinacja- skłonność
Konkluzja- wniosek
Redundancja- nadmiar
Rudymenty- podstawy
Sanacja- uzdrowienie
Porównanie
Wyrażenie, w którym orzeka się o podobieństwie
zdarzenia, osoby, rzeczy do innej.
Służą obrazowej sugestywnej charakterystyce.
Metafora
Czyli przenośnia, to wyrażenie, w którym
dochodzi do zamierzonej zmiany znaczenia
składających się na nie słów pod wpływem
kontekstu, w którym zostały użyte.
Metafory skonwencjonalizowane
Zamknięte w przenośnych znaczeniach słów np. oczko
(w pierścionku), ucho (filiżanki)
Utrwalone w wyrazach pochodnych np. najeżyć się od
słowa jeż, zbaranieć od baran
Zawarte w stałych związkach frazeologicznych np.
kaczy chód, łabędzi śpiew
Wśród konwencjonalnych metafor można znaleźć:
Animizacje (nadające przedmiotom, zwierzętom,
zjawiskom natury cechy istot żywych np. ciśnienie
skacze, kolory gryzą)
Antropomorfizacje (nadające przedmiotom, zwierzętom
cech ludzkich np. los się do kogoś uśmiechnął)
Hiperbole (wyolbrzymienia np.. pękać ze śmiechu)
Paronimy
Wyrazy brzmiące podobnie, mające jednak różne
znaczenie i pochodzenie. np.
Formułować- formować
Konwersatorium- konserwatorium
Pośledni- pośredni
Zaadoptować- zaadaptować
Idiomy
Są stałymi połączeniami wyrazowymi.
Mają ustalony szyk oraz skład leksykalny