Osobowość społeczna

Każdy człowiek ma swój własny sposób

reagowania ruchowego i emocjonalnego;
także określoną wyobraźnię i pamięć. Ma też
właściwe sobie postawy, motywacje, dążenia i
zainteresowania.

Właściwy

danemu

człowiekowi  sposób  postrzegania  samego
siebie i tego, co go otacza, jego pragnienia, a
także  konflikty,  jakie  go  dręczą,  jego  życie
osobiste  i  wewnętrzne  oraz  jego  zachowania
społeczne  –  wszystko  to  razem  składa  się  na
jego osobowość.

Osobowość

społeczna

zespół

trwałych

cech

jednostki,

wpływających

jej

postępowanie,

a wyrastających  na  podbudowie  cech
biologicznych i psychicznych pochodzących
z wpływu  kultury  i struktury  zbiorowości
ludzkich,  w których  jednostka  została
wychowana i w których uczestniczy.
Osobowość  nie  jest  cechą  gatunkową,  lecz
cechą  kulturową,  gdyż  o  tym  jak  impulsy
biopsychiczne  zostaną  zorganizowane  z
zinternalizowanymi  wartościami  i  normami
społecznymi  decyduje  kultura  grupy,  w
której jednostka się wychowała.

W socjologii wyróżnia się pojęcia takie jak:

osobowość podstawowa i modalna.

Osobowość

podstawowa

część

powiązanych

sobą

elementów

osobowości występujących u przedstawicieli

danej kultury i zharmonizowanych z jej

instytucjami. Jest ona podłożem postaw

uczuciowych i systemów wartości wspólnych

dla członków danej zbiorowości. Stanowi

rodzaj kanwy, na której tworzą się

zindywidualizowane formy osobowości.

Osobowość modalna to typ osobowości

występujący najczęściej w danej populacji i

odnosi

się

wartości

najczęściej

wyznawanych przez zbiorowości.

Osobowość

jednostki

stanowi

strukturę

trzech

rodzajów

czynników:



Biogennych,



Psychogennych,



Socjogennych.

Czynniki psychogenne



Inteligencja,



Pamięć,



Wyobraźnia,



Spostrzegawczość,



Temperament

Czynniki socjogenne

Pochodzą

wpływów

społeczeństwa

kultury.

Są

nabywane w procesie socjalizacji,
wychowania, w toku rozwoju
jednostki jako członka różnych
zbiorowości społecznych.

Elementy

osobowości



Kulturowy ideał osobowości narzucany

przez społeczeństwo w toku socjalizacji, a

zwłaszcza w toku wychowania.



Role społeczne spełniane w grupach

społecznych a polegające na

wykonywaniu pewnych układów

czynności w sposób formalnie lub

nieformalnie ustalony przez te grupy.



Jaźń subiektywna, czyli wyobrażenie o

własnej osobie wytworzone pod wpływem

innych ludzi.



Jaźń odzwierciedlona, czyli zespół

wyobrażeń o sobie „odczytanych” z

wyobrażeń innych ludzi o nas samych.

Kulturowy idea

osobowo

Kulturowy ideał osobowości to najczęściej

ideał wychowawczy służący jako wzór do

naśladowania, przekazywany młodzieży w

szkołach

innych

instytucjach

wychowawczych,

rodzinie,

grupie

rówieśniczej. Zależy on od formacji

społecznej, od klas społecznych i od

różnych środowisk. Jest to model, według

którego powinno kształtować się swoje

zachowanie,

jest

ucieleśnienie

pożądanych cech, wysoko cenionych w

danej grupie.

Kulturowy idea

osobowo

Realizowanie

tego

ideału,

starannie

zmierzające w kierunku zbliżania się do

niego, ściąga na jednostkę pozytywną

ocenę i różne nagrody, zachowanie

zgodne z ideałem jest usankcjonowane

pozytywnie, podczas gdy zachowania

rozbieżne z nim są przedmiotem sankcji

negatywnych.

ten

sposób

ideał

kulturowy osobowości zostaje przyswojony

przez jednostki i staje się elementem ich

osobowości.

Role spo

eczne

W każdej grupie, kręgu czy zbiorowości

społecznej

istnieją

pewne

pozycje

czy

stanowiska, które zajmowane przez różnych

ludzi,

wymagają

nich

określonych,

ustalonych sposobów zachowania się, np. rola

społeczna

studenta

polega

zespole

zachowań

określonych

regulaminem

ślubowaniem studenckim. Rola jednakże

wymaga nie tylko, aby człowiek zajmujący

dane stanowisko wykonywał pewne czynności,

rola wymaga od niego, także aby „był”

człowiekiem godnym tego stanowiska. Z każdą

rolą społeczną wiążą się określone prawa i

obowiązki. Prawa polegają na tym, że człowiek

grający daną rolę może oczekiwać od innych

okazywania wobec niego ustalonych sposobów

postępowania, np. okazywać mu szacunek.

Role spo

eczne

Obowiązki są zespołem zachowań oczekiwanych

od niego.
Każdy człowiek spełnia wiele ról równocześnie. Jest

synem, studentem, członkiem organizacji

politycznej, narzeczonym, kuzynem. Jedne z tych

ról są uważane za ważniejsze od pozostałych.

Zależy to od ważności grupy, w której się daną rolę

spełnia. Jednostka może się z grupą identyfikować

mniej lub bardziej. Ta grupa, z którą się

identyfikuje najsilniej, którą uważa za

najważniejszą spośród wszystkich, do których

należy, której nakazy i wzory nie budzą sprzeciwu –

określa także najważniejszą rolę społeczną tej

jednostki.

Role spo

eczne

Aby  więc  zrozumieć  zachowanie
jakiegoś  człowieka  i  zdefiniować
go,  kim  jest,  trzeba  znać  jego
cechy

biogenne,

psychiczne,

kulturowy ideał osobowości, który
jest dla niego modelem i rolę, z
którą się identyfikuje najsilniej.

źń

subiektywna

Jest

element

organizujący

wszystkie

elementy  pozostałe  naszej  osobowości.  Jest
pochodzenia  społecznego  i  rozwija  się  pod
wpływem  oddziaływań  rodziców,  rodzeństwa,
krewnych,  rówieśników  itp.  Na  ogół  jaźń
subiektywna  jest  zespołem  urojeń,  fantazji
kompensujących  niepowodzenia  i  upokorzenia
w  wykonywaniu  różnych  ról.  Jaźń  subiektywna
wyznacza  zachowania  w  tych  sytuacjach,  kiedy
jednostka  znajduje  się  w  konflikcie  kilku  ról  i
staje  wobec  rozbieżnych  wymagań  dwóch  lub
więcej grup, do których należy.

źń

subiektywna

Jaźń

subiektywna,

wytworzona

pod

wpływem  oddziaływań  innych  ludzi  i
środowiska,  staje  się  niezależna  od  tego
wpływu  w  procesie  umacniania  się  i  w
procesie utrwalania się przez postępowanie
człowieka  „zgodnie  z  samym  sobą”.  Kiedy
człowiek˛  już  głęboko  wierzy,  że  jest  taki
właśnie  jak  sobie  wyobraża,  wtedy  jaźń
subiektywna staje się zupełnie niezależna i
może

się

przeciwstawiać

naciskom

otoczenia.

źń

odzwierciedlona

Jest  to  zespół  wyobrażeń,  jaki  każdy  z  nas
wytwarza  sobie  na  podstawie  ocen  otoczenia,
na podstawie tego co sobie sami wyobrażamy,
że  inni  sądzą  o  nas.  Jaźń  odzwierciedlona  jest
elementem  kontroli  środowiska  społecznego
nad  postępowaniem  jednostki  i  wpływa  na
nasze postępowanie wobec innych osób, gdyż
staramy  się  je  dostosować  do  tego,  jak  sobie
wyobrażamy, że dany osobnik nas ocenia. Jaźń
odzwierciedlona  nie  pokrywa  się  z  jaźnią
subiektywną.

Osobowość nie jest cechą gatunkową,
jest raczej „uwewnętrznioną” kulturą,
która

podporządkowała

sobie

elementy  bio  –  i  psychogenne.  Jest
ona  zawsze  czymś  indywidualnym,
nosi  piętno  występowania  różnych
elementów  w  różnych  kombinacjach  i
w różnym natężeniu.

Osobowość  jako  system  działa  w  sposób
skoordynowany,  dopóki  konflikty  między
jaźnią  subiektywną  w  odzwierciedloną  (np.
popęd  głodu  a  rola  społeczna  człowieka
dobrze

wychowanego

odmawiającego

przyjęcia  poczęstunku)  nie  są  zbyt  silne  i  nie
rozluźniają wewnętrznej spójności.
Osobowość,  w  której  wewnętrzne  konflikty
zostają  rozwiązane  i  opanowane  nazywamy
osobowością zintegrowaną lub normalną.
Każda  osobowość    może  ulec  dezintegracji
czyli  rozkładowi,  rozchwianiu  elementów,  i
wtedy  mówimy,  że  człowiek  jest  chory
psychicznie czy nerwowo.

Taka  dezintegracja  może  dokonać  się  na
skutek  rozbieżności między elementami bio–

i  psychogennymi  a  socjogennymi,  np.  gdy
kulturowy

ideał

osobowości

lub

role

społeczne  wymagają  bezwzględnej  represji
popędów biologicznych. Może się dokonać na
skutek  schorzenia  układu  nerwowego  lub
gruczołowego,  czy  też  zaburzeń  w  innych
funkcjach organizmu. Wśród socjologicznych
dezintegracji wymienia się:



Uczestniczenie w kilku grupach społecznych
narzucających jednostce rozbieżne role i
rozbieżne systemy wartości;



Uczestniczenie w życiu i wybieranie jako
grupy odniesienie grupy
zdezorganizowanej , w której brak
wyraźnie określonych kryteriów ocen,
brak pozytywnego ideału osobowości,
grupy znajdującej się w silnym
antagonizmie z innymi grupami (np.
grupy przestępcze)



Rozbieżności między elementami bio- i
psychogennymi a wymaganiami roli
społecznej, kiedy np. człowiek nieśmiały
zostaje postawiony na stanowisku
wymagającym dużej odpowiedzialności



Na tle zawodów, systematycznej
negatywnej oceny, może się
dokonać rozpad jaźni
subiektywnej; człowiek zaczyna
wątpić w swoją wartość.
Osobowość

zintegrowana

jest

warunkiem  „normalnego”  udziału
w  życiu  społecznym,  tzn  udziału
zgodnego  z  przyjętymi  normami  i
wzorami zachowań.

ypy osobowości

przykłady

Wg Hipokratesa



Typ sangwinika, melancholika,
choleryka, flegmatyka

Wg Kretschmera



Typ pykniczny, asteniczny,
atletyczny, dysplastyczny

ypy osobowości

przykłady

Wg Junga



Typ introwertyka, ekstrawertyka

Wg Znanieckiego



Typ człowieka dobrze wychowanego, człowieka

pracy, człowieka zabawy, ludzie – zboczeńcy

(nie

pasują

żadnej

kategorii,

nie

podporządkowują się naciskowi swoich kręgów,

odrzucają także ideały osobowości a tworzą

nowe, ludzi wprowadzających innowacje w

kulturze, we wzorach zachowania itp.)

Document Outline