Dos

 

 

Ogólne

• D.23.3.1. Paulus: prawo do posagu (dotis causa) jest 

wieczna, i skoro za zgodą tego, kto daje (ustanawia) 

tak zostało postanowione, aby posag zawsze 

pozostawał u męża.

• D.23.3.2 Paulus: Jest to w interesie rzeczpospolitej, aby 

kobiety miały swoje posagi bezpieczne, ze względu na 

które mogą wychodzić za mąż.

• D.23.3.3 Ulpian: Termin „posag ” nie odnosi się do tych 

małżeństw, które nie mogą istnieć [być ważne], 

bowiem nie może być posagu bez małżeństwa. Gdzie 

zatem nie ma nazwy małżeństwa, nie ma posagu.

• D.23.3.70 Paulus: w przypadku wątpliwości lepiej jest, 

aby rozstrzygać na korzyść posagu.

 

 

Wielkość posagu

• D.23.3.60 Celsus: Pytam, ile pieniędzy jako posag powinien 

pozwolić przyrzec dorosłej kobiecie [jej] kurator. 

Odpowiedział: zależy to od modus [statusu społecznego], 

możliwości majątkowych [facultates] i godności [dignitas] 

jej i męża, dopóki suma jest rozsądna.

• D.23.3.61 Terentius Clemens: Czy to kurator ogólny, czy 

ustanowiony dla dania posagu, i zostało przyrzeczone w 

posagu więcej, niż pozwalają na to możliwości finansowe 

kobiety, przyrzecznie ipso iure nie jest ważne, ponieważ w 

ustawie nie zostało zatwierdzone auctoritas udzielona 

podstępnie. Należy jednak zapytać, czy całe zobowiązanie, 

czy to, co przyrzeczone jest więcej, niż mogło być 

przyrzeczone, jest bezskuteczne? I korzystniej jest 

powiedzieć, że tylko to jest nieważne, co jest „nadwyżką”.

 

 

Sposoby ustanowienia posagu 

• Tituli ex corpore Ulpiani:
• 6.1 Dos aut datur, aut dicitur, aut 

promittitur.

• 6.2 Dotem dicere potest mulier, quae 

nuptura est, et debitor mulieris, si iussu 

eius dicat; item parens mulieris virilis 

sexus per virilem sexum cognatione 

iunctus, velut pater, avus paternus. Dare, 

promittere dotem omnes possunt.

 

 

Rodzaje posagu ze względu na 

osobę, która ustanawiała

• 6.3 Dos jest nazywany albo 

"profecticia„, tj. jeśli posag 
ustanowił ojciec kobiety, albo 
"adventicia", tj. taki, który 
ustanowiony jest przez kogokolwiek 
innego

 

 

WŁASNOŚĆ RZECZY 

POSAGOWYCH

• D.23.3.7.3 Ulpian: …Rzeczy dane jako posag w trakcie trwania 

małżeństwa stają się własnością męża. Cóż zatem, jeśli przed 

zawarciem małżeństwa? Jeśli kobieta dała w tak, by stało się to 

natychmiast własnością męża – tak będzie [jest to skuteczne]. 

Bowiem jeśli dała pod warunkiem, że rzecz stanie się własnością 

męża, gdy małżeństwo zostanie zawarte, bez wątpliwości 

powiemy, że wtedy stanie się jego [własnością], gdy małżeństwo 

zostanie zawarte. Stąd, jeśli małżeństwo nie nastąpi po zerwaniu 

zaręczyn, jeśli kobieta dała tak, aby rzeczy natychmiast stały się 

męża, będzie musiała wytoczyć o nie condictio po zerwaniu 

zaręczyn; jeśli zaś tak dała, żeby stały się jego po zawarciu 

małżeństwa, po zerwaniu małżeństwa będzie mogła je natychmiast 

windykować. Lecz jeśli będzie windykować przed zerwaniem 

zaręczyn, windykującej będzie mogło zaszkodzić exceptio doli lub 

in factum: bowiem [te rzeczy] przeznaczone na posag nie mogą 

[nie powinny] być windykowane.

• D.23.3.8 Callistratus: lecz jeśli to nie zostało dokonane wyraźnie, 

należy sądzić, że jest tak dokonywane, aby rzeczy natychmiast 

stawały się narzeczonego, i aby zostały zwrócone, jeśli małżeństwo 

nie zostało zawarte.

 

 

POŻYTKI I ONERA MATRIMONII

• D.23.3.7 pr Ulpian: Słuszność wymaga, by mąż miał 

własność pożytków z posagu; skoro on ponosi ciężary 

małżeństwa, to słusznym jest, by on pobierał pożytki z 

posagu. 

• 1 Pożytki, które posag przyniósł w czasie małżeństwa nie 

stają się jego częścią, ale te uzyskane przed zawarciem 

stają się jego częścią, chyba że strony mające się pobrać 

postanowiły co innego, wtedy pożytki uważane są za 

darowiznę. 

• D.23.3.47 Iulianus: Jeśli niewolnikow, który został dany w 

posagu przed zawarciem małżeństwa, przed zawarciem 

małżeństwa zostało coś podarowane lub zapisane, posag 

powiększa się, tak jak o pożytki z gruntu, który został 

wydany przed zawarciem małżeństwa.

 

 

OSZACOWANIE

• D.23.3.10 Ulpian: Nie jest przeważnie w interesie męża, by 

rzecz była oszacowana, aby niebezpieczeństwo [utraty] rzeczy 

nie przechodziło na niego, szczególnie, jeśli zwierzęta przyjął w 

posagu lub szatę, którą kobieta używa. Ma to bowiem [taki] 

skutek [eveniet], jeśli została oszacowana i kobieta ją zużyje, 

mąż świadczy ich wartość [jest odpowiedzialny do wysokości 

oszacowania]. Ilekroć rzeczy nieoszacowane są dane w posagu, 

polepszenia i pogorszenia są kobiety [ryzyko ich polepszenia i 

pogorszenia ponosi kobieta]. 

• D.23.3.10.6 Ulpian: Chociaż rzeczy dane w posagu zostały 

oszacowane, jednak zawarto porozumienie, że albo 

oszacowanie [wartość] albo rzecz będzie świadczona, jeśli 

zostało dodane „które [z nich] kobieta chce”, ona wybiera, czy 

woli żądać rzeczy, [czy] oszacowania, jednak jeśli zostało 

dodane „które [z nich] mąż woli”, wybór jest jego. Albo jeśli nic 

nie zostałoby dodane na temat wyboru, mąż będzie miał wybór, 

czy woli zaoferować rzeczy, czy ich wartość [cenę]. Albowiem i 

skoro ta albo tamta rzecz jest obiecana, ma wybór rzeczy, którą 

będzie świadczył. Lecz jeśli rzecz nie istnieje, mąż będzie 

świadczył oszacowanie [wartość].

• D.23.3.11 Paulus: Oczywiście może oddać i pogorszoną [rzecz].

 

 

Oszacowanie - cd

• D.23.3.42 Gaius: Rzeczy dane w posagu, 

które podlegają zważeniu, policzeniu lub 
zmierzeniu, przechodzą na ryzyko męża, 
ponieważ są dane tak, aby mąż zbył je 
wedle swego uznania i aby po rozwiązaniu 
małżeństwa zwrócił tyle samo takiego 
samego rodzaju; on lub dziedzic jego.

 

 

Wymogi staranności w 

administrowaniu posagiem

• D.23.3.17 Paulus: Co do rzeczy posagowych mąż winien 

odpowiadać [praestare] tak za podstęp, jak i winę, ponieważ dla 

siebie [dla swego dobra] przyjmuje posag. Będzie także 

odpowiadał za dochowanie staranności, której dochowuje we 

własnych sprawach. Jeśli po daniu rzeczy oszacowanej 

małżeństwo nie zostanie zawarte, należy spojrzeć, co powinno 

zostać zwrócone: czy rzecz, czy wartość. Lecz wydaje się, że 

intencją stron było, by oszacowanie nastąpiło tylko, gdy 

małżeństwo zostało zawarte, ponieważ nie inna była przyczyna 

układających się; zatem rzecz musi być zwrócona, nie wartość.

• D.23.3.26 Modestinus: Mówimy, że w trakcie trwania 

małżeństwa posag może zostać zmieniony [zamieniony], jeśli jest 

to korzystne dla kobiety, jeśli z pieniędzy w rzecz i z rzeczy w 

pieniądze. I to jest uznane.

• D.23.3.27 Ulpianus: Jeśli zostało to dokonane, grunt lub rzecz 

staje się posagową.

 

 

ZWROT POSAGU MANENTE 

MATRIMONIO

• D.23.3.73.1 Paulus: Podczas trwania 

małżeństwa posag może być zwrócony 

żonie z tych przyczyn: aby wyżywiła 

[utrzymała] siebie i swoich, aby kupiła 

dobry grunt, aby świadczyła alimenty 

[środki utrzmania] rodzicowi wygnanemu 

na wygnanie lub na wyspę, lub żeby 

wspomogła egentem virum [dziecko z 

popzedniego męża?], brata lub siostrę. 

 

 

Zwrot posagu

• D.24.3.1 Pomponius: dotium causa ma 

zawsze i w każdych okolicznościach 
pierwszeństwo. …w interesie państwa 
jest, aby kobieta miała zachowany 
(bezpieczny) swój posag, by mogły być 
uposażone dla rodzenia dzieci i 
zapełniania nimi państwa.

 

 

Zwrot posagu – śmierć żony

• 6.4  Jeśli kobieta zmarła podczas trwania małżeństwa, 

posag ustanowiony przez ojca wraca do niego, jednak mąż 

zachowuje 1/5 posagu na każde dziecko (bez odgraniczenia 

maksymalnej wartości zatrzymania). Jeśli ojca nie ma – 

posag pozostaje u męża.

• 6.5  Posag ustanowiony przez inną osobę niż ojciec zostaje 

zawsze u męża (po śmierci żony), chyba że ten, kto dał 

posag (tylko w formie dotis dictio?) przyjął stypulację, że 

posag zostanie mu zwrócony. Wówczas posag nosi nazwę 

"receptcia".

 

 

Zwrot posagu - rozwód

• 6.6 W przypadku rozwodu nie ma różnicy, przez 

kogo był ustanowiony posag. Istotne jest to, czy 

kobieta jest osobą sui iuris czy alieni iuris. W 

pierwszym przypadku ona sama (i tylko ona) ma 

prawo żądania zwrotu posagu. W drugim, zwrotu 

posagu może żądać ojciec, za zgodą córki.

• 6.7

Jeśli kobieta umrze po dokonanym 

rozwodzie, lecz przed odzyskaniem posagu 

(wytoczeniem skargi), jej spadkobiercy nie będą 

mieli prawa wytoczenia skargi o zwrot posagu, 

chyba że mąż był w zwłoce.

 

 

Sposób rozliczeń przy actio rei uxoriae

• 6.8 Sposób zwrotu posagu uzależniony jest od tego, jakie 

składniki go stanowiły. Jeśli stanowiły go rzeczy zamienne, posag 

powinien być zwrócony w trzech rocznych ratach, chyba że 

umówiono się, że zwrot nastąpi od razu w całości. Inne składniki 

majątku posagowego powinny być zwrócone natychmiast. 

• 6.9 Po rozwiązaniu małżeństwa przez rozwód, mąż ma prawo 

zatrzymania części posagu z powodu: dzieci, obyczajów (sposobu 

prowadzenia się żony), nakładów, podarowanych rzeczy, rzeczy, 

które żona bezprawnie zabrała z majątku męża.

• 6.10 Prawo zatrzymania ze względu na dzieci ma miejsce wtedy, 

gdy rozwód dokonany został z winy żony lub ojca, pod którego 

jest władzą. Wówczas mąż ma prawo zatrzymać 1/6 posagu na 

każde dziecko, jednak nie więcej niż połowę posagu. 

• 6.12 Z powodu obyczajów mąż ma prawo zatrzymać 1/6 posagu, 

gdy żona "poważnie" naruszyła dobre obyczje. Jeśli naruszyła je 

"lekko", mąż może zatrzymać 1/8. Ciężkim naruszeniem jest 

tylko cudzołóstwo, lżejszym – każde inne.

 

 

Zasądzenie na id quod facere potest

• D.24.3.12 Ulpian: jest uznane, że mąż 

może zostać zasądzony na to [taką 
wartość], co może uczynić [zapłacić], ale 
nie może tego uczynić jego spadkobierca,

• D.24.3.13 Paulus: bo taki przywilej jest 

osobisty i wygasa z chwilą śmierci osoby 
uprawnionej.