Źródło informacji o
stanie zdrowia
zbiorowości
Wykład 6
Źródło informacji o
stanie zdrowia
zbiorowości
Wykład 6
Dane o zgonach
(1)
:
KARTA ZGONU
- podstawowy dokument na
którym opiera się statystyka umieralności
wzór karty zgonu obowiązujący w Polsce wzorowany jest
na karcie międzynarodowej
kartę wystawia lekarz zajmujący się chorym
bezpośrednio przed zgonem
(ewentualnie inna
uprawniona do tego osoba - pielęgniarka/ felczer)
w karcie zgonu lekarz orzeka:
–
1) potwierdza zgon
–
2) ustala przyczynę zgonu
–
3) stwierdza tożsamość osoby badanej
–
4) stwierdza, że nie zachodzi podejrzenie
przestępstwa jako przyczyny zgonu
Dane o zgonach
(2)
:
Karta zgonu składa się z dwóch części:
Część pierwsza:
- zawiera informacje o przyczynie/przyczynach zgonu
-służy do celów statystycznych
Przyczyna zgonu - to stan, proces chorobowy,
nieprawidłowość rozwojowa, uraz lub zatrucie,
które w konsekwencji spowodowało zgon
określona choroba może być bezpośrednim powodem zgonu
choroba może być powodem wystąpienia innych przyczyn
prowadzących do ostatecznego zgonu
(zgon może być
następstwem jednego, dwóch lub większej liczby stanów
chorobowych)
Część druga:
przeznaczona jest dla władz administracyjnych (do
pochowania zwłok)
Dane o zgonach
(3)
:
Ogniwa łańcucha przyczyn, które
doprowadziły do zgonu:
–
1) przyczyna wyjściowa
–
2) przyczyna wtórna
–
3) przyczyna bezpośrednia lub rodzaj urazu
!!! Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób,
Urazów i Przyczyn Zgonów zaleca grupowanie
zgonów według ich przyczyny wyjściowej
(istotny jest proces chorobowych [patologiczny], który
zakończył się zgonem)
Klasyfikacja oparta na przyczynach bezpośrednich zgonu
dałaby mało zróżnicowany obraz (choroby krążenia/
niewydolność oddechowa/ zapalenie płuc - wyjściowa
przyczyna zgonu pozostaje nieznana)
Dane o zgonach
(4)
:
Przez przyczynę wyjściową zgonu rozumiemy:
1) chorobę lub uraz, który rozpoczął bieg
zdarzeń chorobowych prowadzących do
bezpośredniego zgonu
2) okoliczności wypadku lub przemocy, które
spowodowały wypadek śmiertelny
Zasada wyboru rozpoznań:
jeżeli w karcie zgonu zarejestrowano tylko jedną
przyczynę zgonu, to ta przyczyna zgonu wybierana
jest do klasyfikacji
jeżeli przyczyn zgonów jest więcej to przy wyborze
należy posługiwać się jednolitymi zasadami
(URAZ -
jako przyczyna zgonu - klasyfikacja wg.: okoliczności/ rodzaju
urazu/ obu tych czynników)
Dane o zgonach
(5)
:
Przy wyborze przyczyny wyjściowej zgonu
(stosuje
się):
Zasadę ogólną
- wybór stanu chorobowego
wypisanego w najwyższym wierszu części I karty
zgonu
Zasada szczegółowa 1
- przy podanym jednym
ciągu zdarzeń, należy wybrać najbardziej
prawdopodobną przyczynę wyjściową zgonu
Zasada szczegółowa 2
- przy podanym więcej
niż jednym ciągu zdarzeń, należy wybrać
przyczynę wyjściową z ciągu wymienionego na
pierwszym miejscu
(jeżeli lekarz wymienił dwa stany
wyjściowe, to należy wybrać pierwszy umieszczony)
Dane o zgonach
(6)
:
W prawidłowo wypełnionej karcie zgonu
przyczyna wyjściowa powinna być wypisana w
najwyższym wierszu części I, a wszystkie stany,
które wystąpiły jako następstwa przyczyny
wyjściowej, powinny być wypisane niżej
Przykład:
1) przerost gruczołu krokowego
2) zatrzymanie moczu
3) mocznica
Przyczyną błędnych (mało rzetelnych)
statystyk epidemiologicznych
(oraz orzekania o
przyczynach zgonów)
są błędy lekarzy przy
wypełnianiu i kodowaniu kart zgonów
(ok. 20%
kart jest obarczonych błędem)
Dane o chorobach :
Specjalnie zorganizowane badania epidemiologiczne
Na wtórnych materiałach statystycznych
(opartych o
badanie zachorowalności i chorobowości)
DANE stanowiące wtórne materiały
statystyczne:
1)
zgłaszanie chorób zakaźnych
2)
zgłaszanie zatruć i chorób zawodowych
3)
zgłaszanie chorób nowotworowych
4)
rejestr chorób
5)
dane o czasowej niezdolności do pracy
6)
statystyki szpitalne
7)
statystyki lecznictwa otwartego
8)
dane o masowych badaniach profilaktycznych
Ad.1)
Zgłaszanie chorób
zakaźnych
(A)
:
W Polsce choroby zakaźne podlegają
obowiązkowemu zgłoszeniu od 1919 r.
Istnieje obowiązek zgłaszania 45 chorób
zakaźnych
(21 wymaga obowiązkowej hospitalizacji/ 8
wymaga przymusowego leczenia w zakładach otwartej opieki
zdrowotnej)
Obowiązek zgłaszania wszystkich przypadków
chorób zakaźnych (lub ich podejrzeń) mają:
wszystkie placówki i fachowi pracownicy ochrony zdrowia
zakłady pracy/ szkoły
hotele
policja
naczelnicy gmin
kapitanowie statków morskich, śródlądowych i powietrznych
Ad.1)
Zgłaszanie chorób
zakaźnych
(B)
:
Zgłoszenia o chorobie zakaźne są wysyłane
(na
specjalnym druku)
do przychodni rejonowej
(właściwej dla
danego pacjenta)
i powiatowej
(dzielnicowej)
stacji
sanitarno-epidemiologicznej - jest to podstawa bieżącej
oceny chorobowość w zakresie chorób zakaźnych
Tygodniowe i okresowe sprawozdania są przesyłane
przez powiatowe
(dzielnicowe)
stacje sanitarno-
epidemiologiczne do Departamentu Zdrowia
Publicznego Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej
(zgłoszenia wewnątrzkrajowe)
Poszczególne państwa są zobowiązane do zgłaszania
niektórych chorób zakaźnych (ospa prawdziwa;
cholera; dżuma; żółta febra) do WHO i krajów
członkowskich - system chroniący przed
rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych
na Świecie
Ad.1)
Zgłaszanie chorób
zakaźnych
(C)
:
!!! Śledzenie zachorowań na choroby
zakaźne jest ważną częścią systemu
nadzoru epidemiologicznego
(sygnalizacja
rozpoczynającej się epidemii chorób zakaźnych)
Współczynniki zapadalności na choroby
zakaźne:
stosunkowo łatwe do obliczeń
(przy prawidłowej i
pełnej zgłaszalności chorób)
choroby zwykle przechodzi się raz w życiu (nie ma
potrzeby podwójnej analizy - dla osób i
przypadków zachorowań)
objawy chorób są zwykle ostre (określony
początek i koniec)
Ad.1)
Zgłaszanie chorób
zakaźnych
(D)
:
Do pełnej zgłaszalności chorób zakaźnych
wymagane jest:
1) zbadanie chorego przez lekarza
2) ustalenie przez lekarza prawidłowego
rozpoznania choroby
3) świadomość lekarza o konieczności
zgłoszenia choroby
4) dopełnienie zgłoszenia choroby
Ad.1)
Zgłaszanie chorób
zakaźnych
(E)
:
Właściwe obliczenia współczynnika zapadalności
chorób zakaźnych wymaga prawidłowego
mianownika -
liczbę ludności rzeczywiście
narażonej na ryzyko zachorowania
Grupy ludności narażone na ryzyko zachorowania:
dzieci - w przypadku chorób zakaźnych wieku dziecięcego
osoby nie mające trwałej odporności swoistej
=====================================================================
====================
współczynniki obliczane dla dużych grup ludności (województwo/
kraj), które zawierają w mianowniku przeciętną liczbę ludności,
zamiast osób narażonych, są obarczone małym błędem
współczynniki obliczane dla małych grup (szkoła/ zakład pracy) -
muszą w mianowniku zawierać liczbę osób rzeczywiście
narażonych (w przeciwnym wypadku błąd obliczeń
współczynnika jest duży)
Ad.2)
Zgłaszanie zatruć i
chorób zawodowych
(A)
:
Choroby zawodowe i zatrucia przemysłowe
(podobnie jak choroby zakaźne)
podlegają
OBOWIĄZKOWEMU zgłaszaniu przez lekarz
Za choroby zawodowe uważane są zarówno
choroby ostre, jak i przewlekłe, powstające
wskutek wykonywania zawodu, wynikające z
charakteru danej pracy lub z powodu
warunków, w której się ona odbywa
Po stwierdzeniu choroby zawodowej lekarz
zgłasza stosowną informację na odpowiednim
formularzu do właściwej wojewódzkiej stacji
sanitarno-epid.
Ad.2)
Zgłaszanie zatruć i
chorób zawodowych
(B)
:
Działy higieny pracy
(stacji sanitarno-epid.)
analizują i wszczynają dochodzenie w celu
potwierdzenia lub wykluczenia choroby
związanej z wykonywaniem zawodu
Współczynniki zapadalności i
chorobowości na choroby zawodowe:
prawidłowe obliczenia nastręcza trudności
brak dokładnych danych o liczbie osób
narażonych na ryzyko zachorowania
Ad.2)
Zgłaszanie zatruć i
chorób zawodowych
(C)
:
(Osoba narażona na chorobę zawodową to taka, która ma
ciągły, bezpośredni kontakt z czynnikami szkodliwymi [np. pył/
benzen/ tlenek węgla/ itp.]
informacje o liczbie osób narażonych na
chorobę zawodową, ich strukturze wiekowej,
okresie zatrudnienia i narażenie na czynniki
szkodliwe pozostaje trudne do ustalenia
zgłaszalność chorób zawodowych jest niepełna
EFEKT : przy obliczaniu współczynnika
zapadalności i chorobowości na choroby
zawodowe informacje o mianowniku pozostają
niekompletne
Ad.3)
Zgłaszanie chorób
nowotworowych
(A)
:
Nowotwory złośliwe
(obok chorób zakaźnych i
zawodowych)
podlegają OBOWIĄZKOWEMU
zgłaszaniu (
Rejestry takie zostały zapoczątkowane już w
XIX w.)
W Polsce rejestry nowotworów złośliwych są
prowadzone w : Instytucie Onkologii w
Warszawie, Krakowie i Gliwicach
Kartę zgłoszenia nowotworu wypełnia lekarz:
–
po uzasadnionym wstępnym rozpoznaniu
nowotworu
–
zgłaszane powinny być również przypadki
rozpoznane przy okazji leczenia innej choroby oraz
wykryte podczas sekcji
Ad.3)
Zgłaszanie chorób
nowotworowych
(B)
:
Cel rejestracji nowotworów
:
1) gromadzenie danych o rozpoznanych
przypadkach chorób nowotworowych:
sklasyfikowanie wg. lokalizacji narządowej choroby
sklasyfikowanie wg. cech demograficznych (płeć/ wiek/ ect.)
2) określenie zapadalności na nowotwory złośliwe
3) ciągła obserwacja losów chorych w celu
oszacowania: chorbowości/ czasu przeżycia/
określenia szans na wyleczenie
4) określenie czasu upływającego pomiędzy
pierwszą diagnozą i podjęciem leczenia chorego
Ad.4)
Choroby podlegające
obowiązkowej
rejestracji:
W Polsce obowiązkowi rejestracji podlegają
głównie choroby przenoszone drogą płciową
i gruźlica
Rejestr tych chorób odbywa się w
przychodniach specjalistycznych
Rejestracji podlegają również: - niektóre
choroby psychiczne i - niektóre dziecięce
Obliczanie odpowiednich współczynników
(nastręcza trudności)
:
rejestry są niekompletne
niemożność określenia liczby osób narażonych na
zachorowanie
Ad.5)
Dane o czasowej
niezdolności do pracy
(A)
:
Analiza absencji chorobowej obejmuje:
–
zagadnienia zdrowotne (przyczyny chorób/ liczbę
chorych)
–
zagadnienia ekonomiczne (liczba dni zwolnienia
lekarskiego)
============================================================================
===========================
„Choroba zasadnicza” - jest to choroba, która
z punktu widzenia lekarskiego wymaga
zwolnienia z pracy
(czyli jest to najpoważniejszy
[najcięższy] stan chorobowy)
u danego chorego w
określonym czasie
Gromadzenie danych statystycznych o absencjach
chorobowych prowadzi się na podstawie klasyfikacji
skróconej (nie pełnej trzycyfrowej)
Ad.5)
Dane o czasowej
niezdolności do pracy
(B)
:
Analiza absencji chorobowych może być
wykorzystywana do oceny stanu zdrowia ludności
(informacje zawarte w danych o absencji w Polsce: imię i
nazwisko/ płeć/ rok urodzenia/ symbol choroby/ liczbę dni
niezdolności do pracy/ symbol produkcji lub usług)
Informacje o absencji są przeznaczone dla
urzędów administracji
merytorycznie informacje w nich zawarte są opinią lekarza
część danych jest nierzetelna - błędy symbolizacji i
kodowania
na absencję ma wpływ rodzaj wykonywanego zawodu (inne
przyczyny absencji mogą być dla urzędnika, a inne dla
pracownika fizycznego)
na absencję mają istotny wpływ warunki pozazdrowotne (np.
stan cywilny/ stosunki międzyludzkie w zakładach pracy, ect.)
Ad.5)
Dane o czasowej
niezdolności do pracy
(C)
:
Dane o absencji chorobowej
(szczególnie dużych grup
ludności np. szkolnictwo/ przemysł)
pozwalają określić
straty ekonomiczne spowodowane chorobą
Na podstawie absencji chorobowej można obliczyć:
1) średnią liczbę zwolnień na 100 zatrudnionych
2) średnią liczbę okresów (epizodów) niezdolności do
pracy
(na 100 zatrudnionych)
3) średni czas trwania jednego epizodu niezdolności do
pracy
(średni iloraz z punktu 1 i 2)
4) stosunek liczby dni opuszczonych z powodu danej
choroby w odniesieniu do ogólnej liczby dni niezdolności
do pracy
Ad)
Dane o czasowej
niezdolności do pracy
(D)
:
Ograniczenia informacji zawartych w
danych statystycznych o absencji:
brak informacji o całej ludności (dotyczy
tylko osób ubezpieczonych i aktualnie
zatrudnionych)
brak informacji o takich grupach jak:
dzieci i młodzież
brak informacji o ludności bezrobotnej
oraz osobach w wieku poprodukcyjnym
Ad.6)
Statystyki szpitalne
(A)
:
Statystyki szpitalne obejmują dane o:
ruch chorych (przyjęci/ leczeni/ wypisani/ zmarli)
liczbie niektórych zabiegów
liczbie łóżek
liczbie personelu zatrudnionego w szpitalu
Każdemu choremu wypisywanemu ze
szpitala zakłada się indywidualną kartę
statystyczną, która zawiera:
dane personalne/ płeć
stosunek do pracy zawodowej
miejsce zamieszkania
informację o czasie pobytu w szpitalu
szczegółowe rozpoznanie choroby (w przypadku
zgonu - wynik sekcji)
Ad.6)
Statystyki szpitalne
(B)
:
Statystyki szpitalne opracowane są na
podstawie kart statystycznych:
szpitalnych ogólnych
położniczych
psychiatrycznych
niemowląt
Statystkę szpitalna prowadzi się zgodnie z
organizacją szpitala - za
„chorobę
zasadniczą”
(w rubryce może być wpisana
tylko jedna jednostkę chorobową)
-
uznaje się
tą, którą lekarz leczący w danym oddziale
uznał za najważniejszą
(w oddz. wewnętrznym
będzie to choroba wewnętrzna np. zawał serca/ w oddz.
okulistycznym - choroba okulistyczna)
Ad.6)
Statystyki szpitalne
(C)
:
W rubryce
„choroby współistniejące”
wpisywane
powinny być choroby, które maja znaczenie dla
przebiegu choroby i rokowania
(np. zapalenie płuc
[choroba zasadnicza]; nadciśnienie tętnicze [choroba
współistniejąca])
!!! Nie należy mieszać choroby stanowiącej powikłanie
choroby zasadniczej z chorobą współistniejącą
Ograniczenia przydatności statystyk szpitalnych:
nie wszystkie choroby wymagają leczenia szpitalnego
(w
szpitalach leczeni są ciężej chorzy, podczas gdy chorzy z
łagodniejszymi objawami tej choroby nie są hospitalizowani)
często trudno jest zdefiniować populację, z której
pochodzą chorzy
(rejonizacja szpitalna jest ograniczona; część
chorych korzysta ze szpitali resortowych lub prywatnych)
Ad.6)
Statystyki szpitalne
(D)
:
w chorobach przewlekłych chorzy mogą
być hospitalizowani kilkakrotnie w
czasie objętym analizą
(karty statystyczne
mają wystawiane każdorazowo)
Duża wartość statystyk szpitalnych polega
na:
dokładnych informacjach dotyczących
rozpoznania choroby
rozpoznanie choroby oparte jest na
badaniach specjalistycznych i
laboratoryjnych
Ad.7)
Statystyki lecznictwa
otwartego
(A)
:
Statystyki ogólne zachorowalności opierają się
o dane pochodzące z różnych przychodni i
ambulatoriów
„Zachorowalność”
- w statystykach lecznictwa
otwartego - to każde zarejestrowane po raz
pierwszy w danej przychodni nowe lub
ponowne zachorowanie danej osoby na jakąś
chorobę
(W chorobach ostrych i podostrych - ten sam
przypadek jest tyle razy rejestrowany jako nowe
zachorowanie, ilekroć chory po wyleczeni ponownie
zapada na tą samą chorobę [nawet w tym samym roku
kalendarzowym])
Ad.7)
Statystyki lecznictwa
otwartego
(B)
:
(W chorobach przewlekłych - rejestruje się
tylko pierwsze zachorownanie, które
odnotowano w danej przychodni)
(W celu określenia chorobowości w danym roku
dla każdego chorego zgłaszającego się do
przychodni z daną chorobą po raz pierwszy w
roku kalendarzowym wystawia się kartę
statystyczną, ale z zaznaczeniem, że nie jest to
pierwsze rozpoznanie)
W dokumentacji statystycznej lecznictwa
otwartego
(podobnie jak szpitalnego)
- podaje
się tylko jedną przyczynę choroby
Ad.7)
Statystyki lecznictwa
otwartego
(C)
:
Jeżeli w czasie badania stwierdza się kilka
chorób powiązanych ze sobą etiologią lub
patogenezą, to wówczas należy wybrać
tylko jedną chorobę (pierwszeństwo ma):
–
choroba najcięższa, najniebezpieczniejsza
–
choroba ogólna
–
choroba ważniejsza z punktu widzenia
medycznego
–
choroba zakaźna (przed niezakaźną)
–
choroba ostra (przed przewlekłą)
–
ciężki uraz (przed innym schorzeniem)
Ad.7)
Statystyki lecznictwa
otwartego
(D)
:
Dane z lecznictwa otwartego mogą służyć do
szacowania zapadalności:
nie pozwalają na pełną ocenę zjawiska
nie wszystkie osoby niedomagające trafiają do lekarza
chorzy leczeni w szpitalu nie zawsze zostają odnotowani
przez lekarza rejonowego
(Informacje o badaniu chorobowości - uzyskiwane mogą być
podczas wizyt domowych oraz pochodzić z dokumentacji
szpitalnych)
Do obliczenia współczynników konieczna jest
znajomość liczby osób narażonej na zachorowanie -
konieczność istnienia
PEŁNYCH list osób
, które mogą
zgłosić się do
poszczególnych placówek lecznictwa
otwartego
Dane dotyczące inwalidztwa
:
Zakład Ubezpieczeń Zdrowotnych zbiera
dane dotyczące liczby inwalidów oraz
chorób i wypadków, które spowodowały
kalectwo
Próbuje się wykorzystywać te informacje
do obliczania strat i szkód zdrowotnych,
które wyrządzają choroby i wypadki
Wartość tych materiałów jest
ograniczona podobnie jak statystyk
szpitalnych
Ad.8)
Dane z masowych badań
profilaktycznych
:
Masowe badania profilaktyczne mają na celu:
wczesne wykrywanie chorób
wczesne podejmowanie leczenia
Przykłady:
badania rtg / badania cytologiczne kobiet
badania osób nowo przyjętych do pracy
badania okresowe pracowników
badania młodzieży szkolnej i studentów
!!! Dane pochodzące z badań profilaktycznych
mogą być wartościowym źródłem informacji o
stanie zdrowia ludności
Specjalnie organizowane
badania stanu zdrowia
ludności
Wtórne materiały statystyczne dotyczące
chorobowości obarczone są dość dużymi błędami:
–
wynik niedokładność rozpoznań
–
niekompletne dane o chorobach
–
trudności określenia populacji narażonej na
ryzyko
!!! W celu dokładnej oceny częstości
występowania choroby w populacji oraz
zbadaniu wpływu środowiska na stan jej
zdrowia konieczne jest
przeprowadzenie
specjalnego badania epidemiologicznego,
pozbawionego powyższych obciążeń