Naród i mniejszości etniczne    

w11

1 Grupa etniczna a naród

2 Drogi kształtowania się narodów w Europie

3 Państwa wielonarodowe i narody wieloetniczne

4 Mniejszości narodowe i etniczne we współczesnej Polsce

Ad 1) Grupa etniczna a naród

...nie ma i prawdopodobnie nie będzie takiej definicji 
narodu, 
która pasowałaby do wszystkich grup, których 
członkowie uporczywie
uważają samych siebie za należących do jednego 
narodu i jako naród są postrzegani przez ludzi 
należących do innych grup tego rodzaju...

(Jerzy Szacki 1997).

 Naród to zjawisko ściśle związane ze sferą 

świadomości, tożsamości, wartości. Pojęcie narodu jest ściśle 
związane z pojęciem etniczności. Istotą etniczności jest poczucie 
tożsamości grupowej i mocne przekonanie o własnej odrębności.
Składniki etniczności: nazwa zbiorowości, przekonanie o 
wspólnym pochodzeniu, wspólne dzieje, własna kultura, określone 
terytorium, poczucie solidarności i tożsamości.
Rodzaje grup etnicznych: miejskie mniejszości etniczne, ludy 
tubylcze, kulturowo zróżnicowane populacje państw będących 
koloniami, protonarody (narody bez państwa).
Gdy grupa etniczna dąży do posiadania własnego państwa 
(upolitycznienie), nabywa znamię NARODU. 

Ad 2) Drogi kształtowania się 

narodów 

1/Droga od narodu do państwa: odrębna wspólnota kulturowa 
   przekształca się w organizm polityczny. Tak powstały „stare” 
   narody (narody terytorialno-obywatelskie) Europy.
2/Droga od państwa do narodu: organizm polityczny nabiera 
    cech wspólnoty kulturowej. Tak powstały „nowe” narody 
    (narody etniczno-kulturowe) Europy.

Potoczna świadomość narodowa:
-postrzeganie narodu w nierozerwalnym związku z organizacją 
państwową, 
-postrzeganie narodu w niezależnych od polityki wymiarach 
etniczności i kultury.
Naród – zbiorowość w skali makrospołecznej – przybiera charakter 
grupy własnej.

Ad 3) Państwa wielonarodowe 

       i narody wieloetniczne

Większość państw to etniczne mozaiki tworzone 
według różnych wzorów:

1/ w państwach narodowych, rozwiniętych z wcześniejszych państw 
terytorialnych, tożsamość narodowa powstała jako nowa jakość, która 
nadbudowała się nad etnicznymi różnicami;
2/ państwa narodowe powstawały na terenach zamieszkiwanych 
także przez inne grupy etniczne;
3/ mniejszości narodowe i mniejszości etniczne tworzone w wyniku 
migracji (politycznej, ekonomicznej);
4/ specyficzny wzór wieloetniczności w USA – kraju samych 
imigrantów (rdzenni mieszkańcy, Indianie, zostali wytępieni bądź 
żyją w rezerwatach). 

Mozaiki narodowościowe i etniczne są potencjalnym źródłem 
konfliktów oraz podłożem ruchów narodowych.

Ad 4) Mniejszości narodowe i 

etniczne 

we współczesnej Polsce

1/ Wieloetniczne państwo Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej:
Wedle spisu powszechnego z 1931 r. 31% mieszkańców deklarowało 
inny niż polski język ojczysty (14%-Ukraińcy i Rusini; 8,5%-Żydzi;
3,1%-Białorusini; 2,3%-Niemcy; 3,1%-inne zbiorowości etniczne).
2/ PRL – państwo jednolite narodowościowo (90% obywateli 
uważało się i było uważanych za Polaków).
3/ Wedle szacunków najliczniejsza jest we współczesnej Polsce 
mniejszość niemiecka (300 do 700 tys.), białoruska (215 tys.), 
ukraińska (265 tys.).
4/ Ochrona praw mniejszości narodowych i etnicznych jest w Polsce 
gwarantowana konstytucyjnie (art. 35 Konstytucji 
uchwalonej w 1997 r.).