Konstytucja Marcowa-1921 r.
Konstytucja Marcowa-1921 r.
Nowelizacja Sierpniowa-1926 r.
Nowelizacja Sierpniowa-1926 r.
Konstytucja Marcowa
Konstytucja Marcowa
Główne założenia i uprawnienia
Główne założenia i uprawnienia
Nowelizacja Sierpniowa
Nowelizacja Sierpniowa
Geneza Konstytucji Marcowej
Geneza Konstytucji Marcowej
☻
Konstytucja marcowa stworzona została przez endecję i
Konstytucja marcowa stworzona została przez endecję i
skierowana bezpośrednio przeciwko Piłsudskiemu, o czym świadczą
skierowana bezpośrednio przeciwko Piłsudskiemu, o czym świadczą
przede wszystkim ograniczenia uprawnień prezydenta, którym w
przede wszystkim ograniczenia uprawnień prezydenta, którym w
myśl socjalistów miał zostać Marszałek. Powstaje zasadnicze
myśl socjalistów miał zostać Marszałek. Powstaje zasadnicze
pytanie: dlaczego?
pytanie: dlaczego?
☻
Po ogłoszeniu niepodległości przez Radę Regencyjną 7
Po ogłoszeniu niepodległości przez Radę Regencyjną 7
października
października
1918 roku, powołano kilka rządów, aż w końcu, po uzyskaniu
1918 roku, powołano kilka rządów, aż w końcu, po uzyskaniu
kompromisu pomiędzy Dmowskim i Piłsudskim zdecydowano władzę
kompromisu pomiędzy Dmowskim i Piłsudskim zdecydowano władzę
wykonawczą powierzyć ministrom pod przewodnictwem Ignacego
wykonawczą powierzyć ministrom pod przewodnictwem Ignacego
Paderewskiego. Rząd
Paderewskiego. Rząd
ten zapowiedział obok licznych reform socjalnych, gospodarczych i
ten zapowiedział obok licznych reform socjalnych, gospodarczych i
politycznych, wybory do Sejmu Ustawodawczego pracującego nad
politycznych, wybory do Sejmu Ustawodawczego pracującego nad
nową konstytucją państwa polskiego (rzecz jasna, ta z 1791 była
nową konstytucją państwa polskiego (rzecz jasna, ta z 1791 była
raczej
raczej
nieaktualna)
nieaktualna)
Geneza Konstytucji Marcowej
Geneza Konstytucji Marcowej
☻
Większość, to znaczy 36% głosów uzyskała endecja, silne było
Większość, to znaczy 36% głosów uzyskała endecja, silne było
również ramię ludowców: PSL "Wyzwolenie" zdobył 15%, a PSL "Piast"
również ramię ludowców: PSL "Wyzwolenie" zdobył 15%, a PSL "Piast"
12%. Najpierw sejm ten ustanowił tak zwaną "małą konstytucję"
12%. Najpierw sejm ten ustanowił tak zwaną "małą konstytucję"
określającą podział władzy ustawodawczej (sejm) i wykonawczej
określającą podział władzy ustawodawczej (sejm) i wykonawczej
(naczelnik państwa plus rząd).
(naczelnik państwa plus rząd).
☻
Rząd powołany przez naczelnika, którym został Piłsudski, musiał nie
Rząd powołany przez naczelnika, którym został Piłsudski, musiał nie
dość, ze być zatwierdzony przez sejm, to jeszcze przed nim
dość, ze być zatwierdzony przez sejm, to jeszcze przed nim
odpowiedzialny. Już wówczas zdawano sobie sprawę, jaki podział
odpowiedzialny. Już wówczas zdawano sobie sprawę, jaki podział
władzy zaprezentuje konstytucja uchwalona przez sejm
władzy zaprezentuje konstytucja uchwalona przez sejm
ustawodawczy.
ustawodawczy.
☻
Pierwszą w dziejach II Rzeczpospolitej konstytucję uchwalono po
Pierwszą w dziejach II Rzeczpospolitej konstytucję uchwalono po
burzliwym roku zmagań, 17 marca 1921 roku (stąd jej nazwa).
burzliwym roku zmagań, 17 marca 1921 roku (stąd jej nazwa).
Główne założenia i
Główne założenia i
uprawnienia
uprawnienia
☻
Bezpośrednio pod nazwą konstytucji zamieszczono apostrofę
Bezpośrednio pod nazwą konstytucji zamieszczono apostrofę
sakralną
sakralną
„W Imię Boga Wszechmogącego”. We wstępie podkreślono ciągłość
„W Imię Boga Wszechmogącego”. We wstępie podkreślono ciągłość
odrodzonego państwa narodu żyjącego w czasach Pierwszej
odrodzonego państwa narodu żyjącego w czasach Pierwszej
Rzeczypospolitej. Odwołano się do tradycji Konstytucji 3 V 1791.
Rzeczypospolitej. Odwołano się do tradycji Konstytucji 3 V 1791.
Wstęp wymienia szereg wartości konstytucyjnych i ma walor
Wstęp wymienia szereg wartości konstytucyjnych i ma walor
normatywny, o czym świadczą liczne orzeczenia Sądu Najwyższego.
normatywny, o czym świadczą liczne orzeczenia Sądu Najwyższego.
☻
Odrodzona Polska uzyskała demokratyczną konstytucję.
Odrodzona Polska uzyskała demokratyczną konstytucję.
Ustrojodawca przyjął koncepcję trójpodziału władz harmonijnie ze
Ustrojodawca przyjął koncepcję trójpodziału władz harmonijnie ze
sobą współdziałających i zasadę zwierzchnictwa narodu
sobą współdziałających i zasadę zwierzchnictwa narodu
pojmowanego jako ogół obywateli (art. 2).
pojmowanego jako ogół obywateli (art. 2).
Główne założenia i
Główne założenia i
uprawnienia
uprawnienia
☻
Wprowadzono parlamentarny system rządów w skrajnej postaci.
Wprowadzono parlamentarny system rządów w skrajnej postaci.
Jedynym wyjątkiem od zasady jednolitości Państwa Polskiego było
Jedynym wyjątkiem od zasady jednolitości Państwa Polskiego było
przyznanie odrębności ustrojowej województwu śląskiemu (ustawa
przyznanie odrębności ustrojowej województwu śląskiemu (ustawa
konstytucyjna 15 VII 1920).
konstytucyjna 15 VII 1920).
☻
Postanowienia konstytucji zapewniały dominację władzy
Postanowienia konstytucji zapewniały dominację władzy
ustawodawczej nad wykonawczą, co w znacznej mierze było
ustawodawczej nad wykonawczą, co w znacznej mierze było
rezultatem walki politycznej w łonie Sejmu Ustawodawczego.
rezultatem walki politycznej w łonie Sejmu Ustawodawczego.
☻
Konstytucja uznała republikański charakter państwa (art. 1).
Konstytucja uznała republikański charakter państwa (art. 1).
Dwuizbowy parlament obejmował Sejm i Senat, które to izby nie
Dwuizbowy parlament obejmował Sejm i Senat, które to izby nie
uzyskały równorzędnej pozycji. Posłowie i senatorowie byli
uzyskały równorzędnej pozycji. Posłowie i senatorowie byli
reprezentantami całego narodu.
reprezentantami całego narodu.
Główne założenia i
Główne założenia i
uprawnienia
uprawnienia
☻
Organami władzy wykonawczej był Prezydent i rząd. Zgromadzenie
Organami władzy wykonawczej był Prezydent i rząd. Zgromadzenie
Narodowe obejmujące połączony Sejm i Senat wybierało Prezydenta,
Narodowe obejmujące połączony Sejm i Senat wybierało Prezydenta,
który nie ponosił odpowiedzialności parlamentarnej i cywilnej.
który nie ponosił odpowiedzialności parlamentarnej i cywilnej.
☻
Mógł być pociągnięty do odpowiedzialności konstytucyjnej (przed
Mógł być pociągnięty do odpowiedzialności konstytucyjnej (przed
Trybunałem Stanu). Prezydent uzyskał szereg uprawnień tradycyjnie
Trybunałem Stanu). Prezydent uzyskał szereg uprawnień tradycyjnie
przysługujących głowie państwa.
przysługujących głowie państwa.
☻
Posiadał także pewne kompetencje w zakresie władzy
Posiadał także pewne kompetencje w zakresie władzy
ustawodawczej, wykonawczej i sądowej.
ustawodawczej, wykonawczej i sądowej.
☻
Drugim członem władzy wykonawczej był rząd na czele z
Drugim członem władzy wykonawczej był rząd na czele z
premierem. Rada Ministrów była centralnym organem administracji
premierem. Rada Ministrów była centralnym organem administracji
publicznej.
publicznej.
Główne założenia i
Główne założenia i
uprawnienia
uprawnienia
☻
Twórcy konstytucji z 1921 przyjęli, właściwą dla państwa
Twórcy konstytucji z 1921 przyjęli, właściwą dla państwa
liberalnego, koncepcję podmiotowych praw jednostki.
liberalnego, koncepcję podmiotowych praw jednostki.
☻
Obywatele polscy uzyskali w szerokim zakresie prawa polityczne,
Obywatele polscy uzyskali w szerokim zakresie prawa polityczne,
obywatelskie i społeczne oraz wolności.
obywatelskie i społeczne oraz wolności.
☻
Konstytucja wysunęła obowiązki (jak służba wojskowa i ponoszenie
Konstytucja wysunęła obowiązki (jak służba wojskowa i ponoszenie
ciężarów publicznych) przed prawa obywatelskie.
ciężarów publicznych) przed prawa obywatelskie.
☻
Zapewniała grupową ochronę mniejszości narodowych i etnicznych.
Zapewniała grupową ochronę mniejszości narodowych i etnicznych.
Konstytucja traktowała wszelką własność za jedną z najważniejszych
Konstytucja traktowała wszelką własność za jedną z najważniejszych
podstaw ustroju społecznego. Interes społeczny stanowił granicę jej
podstaw ustroju społecznego. Interes społeczny stanowił granicę jej
nienaruszalności.
nienaruszalności.
Nowelizacja Sierpniowa-
Nowelizacja Sierpniowa-
Geneza
Geneza
☻
na początku maja 1926 roku, premierem po raz trzeci został
na początku maja 1926 roku, premierem po raz trzeci został
Wincenty Witos. Ten fakt zaktywizował Piłsudskiego i popchnął jego
Wincenty Witos. Ten fakt zaktywizował Piłsudskiego i popchnął jego
zwolenników do działania.
zwolenników do działania.
☻
12 V 1926 roku w podwarszawskim Rembertowie nastąpiła
12 V 1926 roku w podwarszawskim Rembertowie nastąpiła
koncentracja wojsk wiernych Piłsudskiemu. Następnie oddziały wierne
koncentracja wojsk wiernych Piłsudskiemu. Następnie oddziały wierne
marszałkowi zajęły warszawską Pragę. Rząd ogłosił stan wyjątkowy,
marszałkowi zajęły warszawską Pragę. Rząd ogłosił stan wyjątkowy,
jednak jego próby sprowadzenia do stolicy wojsk wiernych rządowi
jednak jego próby sprowadzenia do stolicy wojsk wiernych rządowi
nie powiodły się z powodu sprowokowanego przez popierających
nie powiodły się z powodu sprowokowanego przez popierających
Piłsudskiego socjalistów strajku kolejarzy.
Piłsudskiego socjalistów strajku kolejarzy.
☻
W dniu 13 V odbyło się sławne spotkanie Piłsudskiego z
W dniu 13 V odbyło się sławne spotkanie Piłsudskiego z
Prezydentem Wojciechowskim na moście Poniatowskiego. W dniach
Prezydentem Wojciechowskim na moście Poniatowskiego. W dniach
13 i 14 V trwały na terenie Warszawy walki między zwolennikami
13 i 14 V trwały na terenie Warszawy walki między zwolennikami
marszałka a wojskami wiernymi rządowi. 14 V zajęto Belweder, a
marszałka a wojskami wiernymi rządowi. 14 V zajęto Belweder, a
Prezydent Wojciechowski złożył rezygnację.
Prezydent Wojciechowski złożył rezygnację.
Nowelizacja Sierpniowa-
Nowelizacja Sierpniowa-
Zmiany
Zmiany
☻
Przewrót majowy był zrozumiałym skutkiem dążeń społeczeństwa
Przewrót majowy był zrozumiałym skutkiem dążeń społeczeństwa
do wzmocnienia władzy wykonawczej, kosztem niewydolnego
do wzmocnienia władzy wykonawczej, kosztem niewydolnego
systemu parlamentarnego.
systemu parlamentarnego.
☻
Główne zmiany wprowadzone przez nowelę sierpniową to:
Główne zmiany wprowadzone przez nowelę sierpniową to:
-Prezydent miał prawo rozwiązywać parlament na wniosek Rady
-Prezydent miał prawo rozwiązywać parlament na wniosek Rady
Ministrów
Ministrów
-Sejm nie może rozwiązać się sam
-Sejm nie może rozwiązać się sam
-Rada Ministrów uchwali swój projekt budżetu, jeżeli Sejm nie będzie
-Rada Ministrów uchwali swój projekt budżetu, jeżeli Sejm nie będzie
w stanie tego zrobić
w stanie tego zrobić
Nowelizacja Sierpniowa-Zmiany
Nowelizacja Sierpniowa-Zmiany
c.d
c.d
-
Prezydent wydawał dekrety z mocą ustaw w czasie, gdy Sejm nie
Prezydent wydawał dekrety z mocą ustaw w czasie, gdy Sejm nie
obraduje
obraduje
-
Prezydent zarządza nowe wybory
Prezydent zarządza nowe wybory
-
-
wniosek o wotum nie mógł być poddany pod głosowanie na tym
wniosek o wotum nie mógł być poddany pod głosowanie na tym
samym posiedzeniu, na którym został zgłoszony. Uchwalony mógł być
samym posiedzeniu, na którym został zgłoszony. Uchwalony mógł być
przez 1/6 składu izby + 1 poseł, czyli 78 posłów.
przez 1/6 składu izby + 1 poseł, czyli 78 posłów.
-ścisły terminarz prac parlamentu nad uchwaleniem budżetu
-ścisły terminarz prac parlamentu nad uchwaleniem budżetu
-rząd zobowiązany był złożyć projekt budżetu najpóźniej na pięć
-rząd zobowiązany był złożyć projekt budżetu najpóźniej na pięć
miesięcy przed końcem danego roku budżetowego;
miesięcy przed końcem danego roku budżetowego;
-w razie niedotrzymania określonych terminów budżet miał
-w razie niedotrzymania określonych terminów budżet miał
obowiązywać w formie przedstawionej w projekcie rządowym lub w
obowiązywać w formie przedstawionej w projekcie rządowym lub w
formie w jakiej został opracowany przez izbę we właściwym jej
formie w jakiej został opracowany przez izbę we właściwym jej
terminie.
terminie.
Konstytucja
Konstytucja
kwietniowa
kwietniowa
23 kwietnia 1935 r.
23 kwietnia 1935 r.
Rys historyczny
Rys historyczny
Sprawa zmiany konstytucji w sejmie II
Sprawa zmiany konstytucji w sejmie II
kadencji
kadencji
22.01.1929 – przegłosowanie wniosku o rewizję konstytucji
22.01.1929 – przegłosowanie wniosku o rewizję konstytucji
4 projekty konstytucji:
4 projekty konstytucji:
BBWR
BBWR
lewica sejmowa
lewica sejmowa
PSL „Piast” + PSChD + NPR
PSL „Piast” + PSChD + NPR
Klub Narodowy
Klub Narodowy
11.01.1930 – rozpoczęcie prac sejmowej Komisji
11.01.1930 – rozpoczęcie prac sejmowej Komisji
Konstytucyjnej
Konstytucyjnej
29.08.1930 – orędzie – parlament nie jest w stanie w obecnym
29.08.1930 – orędzie – parlament nie jest w stanie w obecnym
składzie uchwalić nowej konstytucji
składzie uchwalić nowej konstytucji
Rys historyczny
Rys historyczny
W sejmie
W sejmie
„brzeskim”
„brzeskim”
Luty 1931 – nowy projekt BBWR
Luty 1931 – nowy projekt BBWR
26.01.1934 – przegłosowanie projektu konstytucji w sejmie
26.01.1934 – przegłosowanie projektu konstytucji w sejmie
przy użyciu podstępu
przy użyciu podstępu
Koniec marca 1934 – przekazanie projektu do senatu
Koniec marca 1934 – przekazanie projektu do senatu
23.03.1935 – przegłosowanie projektu w senacie
23.03.1935 – przegłosowanie projektu w senacie
23.04.1935 – podpisanie ustawy przez rząd i prezydenta
23.04.1935 – podpisanie ustawy przez rząd i prezydenta
Mościckiego
Mościckiego
24.04. 1935 – wejście ustawy w życie
24.04. 1935 – wejście ustawy w życie
Ustawa z 23 kwietnia 1935 roku
Ustawa z 23 kwietnia 1935 roku
I.
I.
Rzeczpospolita Polska
Rzeczpospolita Polska
II.
II.
Prezydent Rzeczypospolitej
Prezydent Rzeczypospolitej
III.
III.
Rząd
Rząd
IV.
IV.
Sejm
Sejm
V.
V.
Senat
Senat
VI.
VI.
Ustawodawstwo
Ustawodawstwo
VII.
VII.
Budżet
Budżet
VIII.
VIII.
Siły zbrojne
Siły zbrojne
IX.
IX.
Wymiar sprawiedliwości
Wymiar sprawiedliwości
X.
X.
Administracja państwowa
Administracja państwowa
XI.
XI.
Kontrola państwowa
Kontrola państwowa
XII.
XII.
Stan zagrożenia państwa
Stan zagrożenia państwa
XIII.
XIII.
Zmiana konstytucji
Zmiana konstytucji
XIV.
XIV.
Przepisy końcowe
Przepisy końcowe
Porównanie
Porównanie
konstytucji marcowej i kwietniowej
konstytucji marcowej i kwietniowej
Postanowienia konstytucji
Postanowienia konstytucji
marcowej (1921)
marcowej (1921)
Postanowienia konstytucji
Postanowienia konstytucji
kwietniowej (1935)
kwietniowej (1935)
U
U
S
S
T
T
R
R
Ó
Ó
J
J
P
P
A
A
Ń
Ń
S
S
T
T
W
W
A
A
Konstytucja uchwalona w
Konstytucja uchwalona w
marcu 1921 roku określiła
marcu 1921 roku określiła
ustrój państ-wa jako
ustrój państ-wa jako
rzeczpospolitą (republi-ka).
rzeczpospolitą (republi-ka).
Źródłem władzy w państwie
Źródłem władzy w państwie
był Naród, sprawujący ją
był Naród, sprawujący ją
przez przedstawicieli.
przez przedstawicieli.
Fundamentem ustroju był
Fundamentem ustroju był
trójpodział władz na
trójpodział władz na
ustawodawczą (sejm i senat),
ustawodawczą (sejm i senat),
wykonawczą (prezydent i
wykonawczą (prezydent i
rząd) oraz sądowniczą,
rząd) oraz sądowniczą,
wykonywaną przez
wykonywaną przez
niezawisłe sądy.
niezawisłe sądy.
W konstytucji kwietniowej z 1935
W konstytucji kwietniowej z 1935
roku zasadę republikanizmu
roku zasadę republikanizmu
wyrażono w naz-wie państwa oraz
wyrażono w naz-wie państwa oraz
zwrotem - "wspólne dobro
zwrotem - "wspólne dobro
obywateli". Świadomie zrezygno-
obywateli". Świadomie zrezygno-
wano ze stwierdzenia, że źródłem
wano ze stwierdzenia, że źródłem
wszel-kiej władzy jest Naród.
wszel-kiej władzy jest Naród.
Odchodzono od zasady trójpodziału
Odchodzono od zasady trójpodziału
władzy. Odtąd miała być ona
władzy. Odtąd miała być ona
jednolita i skupiać się w urzę-dzie
jednolita i skupiać się w urzę-dzie
Prezydenta Rzeczypospolitej, posta-
Prezydenta Rzeczypospolitej, posta-
wionego na czele państwa oraz
wionego na czele państwa oraz
wszyst-kich jego organów,
wszyst-kich jego organów,
poczynając od Rzą-du, przez Sejm,
poczynając od Rzą-du, przez Sejm,
Senat, Siły Zbrojne, Sądy i kończąc
Senat, Siły Zbrojne, Sądy i kończąc
na organach Kontroli Państwowej.
na organach Kontroli Państwowej.
W
W
Ł
Ł
A
A
D
D
Z
Z
A
A
U
U
S
S
T
T
A
A
W
W
O
O
D
D
A
A
W
W
C
C
Z
Z
A
A
Pełnią i wyłącznością władzy
Pełnią i wyłącznością władzy
usta-wodawczej, a zarazem
usta-wodawczej, a zarazem
przewagą nad władzą
przewagą nad władzą
wykonawczą obdarzano w
wykonawczą obdarzano w
1921 r. parlament. Składał się
1921 r. parlament. Składał się
on z dwóch izb, z których
on z dwóch izb, z których
silniejszy był sejm. Wyższość
silniejszy był sejm. Wyższość
sejmu zaznaczała się w
sejmu zaznaczała się w
procedurze legislacyjnej (uch-
procedurze legislacyjnej (uch-
walanie ustaw) i kontroli nad
walanie ustaw) i kontroli nad
rzą-dem. Tylko dla sejmu
rzą-dem. Tylko dla sejmu
zarezerwo-wano prawo
zarezerwo-wano prawo
kontrolowania rządu przez
kontrolowania rządu przez
uchwalanie tzw. wotum
uchwalanie tzw. wotum
nieufności.
nieufności.
Wybory do izb były
Wybory do izb były
powszechne, bezpośrednie,
powszechne, bezpośrednie,
równe, tajne i pro-porcjonalne.
równe, tajne i pro-porcjonalne.
Czynne prawo wybor-cze do
Czynne prawo wybor-cze do
sejmu zdobywało się osiąga-jąc
sejmu zdobywało się osiąga-jąc
21 rok życia, a bierne 25; do
21 rok życia, a bierne 25; do
senatu odpowiednio 30 i 40.
senatu odpowiednio 30 i 40.
Sejm składał się z 444 posłów
Sejm składał się z 444 posłów
a w izbie wyższej zasiadało 111
a w izbie wyższej zasiadało 111
senatorów. Kadencje obu izb
senatorów. Kadencje obu izb
były równoczesne i wynosiły 5
były równoczesne i wynosiły 5
lat.
lat.
Konstytucja kwietniowa nie
Konstytucja kwietniowa nie
zmieniła struktury parlamentu,
zmieniła struktury parlamentu,
ale zmodyfi-kowała jego
ale zmodyfi-kowała jego
kompetencje, relacje między
kompetencje, relacje między
izbami oraz prezydentem
izbami oraz prezydentem
i rządem oraz zasady wyborcze.
i rządem oraz zasady wyborcze.
Pro-cedura legislacyjna nie
Pro-cedura legislacyjna nie
kończyła się jak poprzednio w
kończyła się jak poprzednio w
parlamencie. Osta-teczną wersję
parlamencie. Osta-teczną wersję
projektu ustawy musiał
projektu ustawy musiał
zatwierdzić prezydent.
zatwierdzić prezydent.
Z podstawowych zasad prawa
Z podstawowych zasad prawa
wybor-czego do sejmu skreślono
wybor-czego do sejmu skreślono
proporcjo-nalność. Podniesiono
proporcjo-nalność. Podniesiono
też granicę czyn-nego prawa
też granicę czyn-nego prawa
wyborczego do 24 lat oraz
wyborczego do 24 lat oraz
biernego do 30. Gruntownie
biernego do 30. Gruntownie
zmieniono zasady powoływania
zmieniono zasady powoływania
senatu. Odcho-dzono od reguły,
senatu. Odcho-dzono od reguły,
że jest on w całości wybieralny.
że jest on w całości wybieralny.
Trzecią część składu mia-nował
Trzecią część składu mia-nował
prezydent. Pozostałą wybierał
prezydent. Pozostałą wybierał
elitarny krąg wyborców w drodze
elitarny krąg wyborców w drodze
dwu-stopniowego głosowania.
dwu-stopniowego głosowania.
G
G
Ł
Ł
O
O
W
W
A
A
P
P
A
A
Ń
Ń
S
S
T
T
W
W
A
A
Konstytucja marcowa powierzała
Konstytucja marcowa powierzała
funkcje głowy państwa
funkcje głowy państwa
prezyden-towi. Wybierały go na
prezyden-towi. Wybierały go na
siedem lat sejm i senat
siedem lat sejm i senat
połączone w Zgroma-dzenie
połączone w Zgroma-dzenie
Narodowe. Prezydent repre-
Narodowe. Prezydent repre-
zentował państwo na zewnątrz
zentował państwo na zewnątrz
(mia-nował ambasadorów,
(mia-nował ambasadorów,
zawierał i wy-powiadał umowy
zawierał i wy-powiadał umowy
międzynarodowe), sprawował
międzynarodowe), sprawował
zwierzchnictwo nad siłami
zwierzchnictwo nad siłami
zbrojnymi (ale tylko w czasie
zbrojnymi (ale tylko w czasie
poko-ju), powoływał i odwoływał
poko-ju), powoływał i odwoływał
rząd (lub poszczególnych
rząd (lub poszczególnych
ministrów), obsadzał urzędy
ministrów), obsadzał urzędy
państwowe, mianował ofice-rów,
państwowe, mianował ofice-rów,
wydawał akty wykonawcze do
wydawał akty wykonawcze do
ustaw (rozporządzenia),
ustaw (rozporządzenia),
powoływał sędziów, stosował
powoływał sędziów, stosował
prawo łaski. Jedy-nymi jego
prawo łaski. Jedy-nymi jego
kompetencjami wobec pa-
kompetencjami wobec pa-
rlamentu było zwoływanie,
rlamentu było zwoływanie,
odracza-nie i zamykanie sesji
odracza-nie i zamykanie sesji
parlamentu. Prezydent
parlamentu. Prezydent
odpowiadał za przestrze-ganie
odpowiadał za przestrze-ganie
prawa (konstytucji i ustaw) oraz
prawa (konstytucji i ustaw) oraz
ponosił odpowiedzialność karną
ponosił odpowiedzialność karną
przed Trybunałem Stanu
przed Trybunałem Stanu
(wyłanianym przez obie izby).
(wyłanianym przez obie izby).
W 1935 roku prezydent urósł do
W 1935 roku prezydent urósł do
roli "nadrzędnego czynnika w
roli "nadrzędnego czynnika w
Państwie". Zachowując
Państwie". Zachowując
wszystkie dotychczaso-we,
wszystkie dotychczaso-we,
rozszerzono znacznie jego kom-
rozszerzono znacznie jego kom-
petencje wykonawcze oraz
petencje wykonawcze oraz
nadano szereg odnoszących się
nadano szereg odnoszących się
do władzy ustawodawczej, a
do władzy ustawodawczej, a
nawet sądowni-czej. Zwiększyła
nawet sądowni-czej. Zwiększyła
się lista obsadza-nych przez
się lista obsadza-nych przez
niego stanowisk. Poza urzędem
niego stanowisk. Poza urzędem
Premiera uwzględniono tu m.in.
Premiera uwzględniono tu m.in.
Prezesa Najwyższej Izby Kon-
Prezesa Najwyższej Izby Kon-
troli, Naczelnego Wodza,
troli, Naczelnego Wodza,
General-nego Inspektora Sił
General-nego Inspektora Sił
Zbrojnych. Władza powoływania
Zbrojnych. Władza powoływania
równała się też prawu
równała się też prawu
zwalniania z tych funkcji.
zwalniania z tych funkcji.
Prezydent zdobywał ponadto
Prezydent zdobywał ponadto
prawo mianowania 1/3
prawo mianowania 1/3
senatorów, weta wobec ustaw i
senatorów, weta wobec ustaw i
przedterminowego
przedterminowego
rozwiązywania parlamentu. Miał
rozwiązywania parlamentu. Miał
też możliwość wydawania
też możliwość wydawania
dekretów. Wpływ prezydenta na
dekretów. Wpływ prezydenta na
sądownictwo przejawiał się w
sądownictwo przejawiał się w
nominacji Prezesa Sądu
nominacji Prezesa Sądu
Najwyższego, obsadzaniu skła-
Najwyższego, obsadzaniu skła-
du Trybunału Stanu.
du Trybunału Stanu.
G
G
Ł
Ł
O
O
W
W
A
A
P
P
A
A
Ń
Ń
S
S
T
T
W
W
A
A
2
2
Jedną z najistotniejszych innowacji było
Jedną z najistotniejszych innowacji było
wy-łączenie części uprawnień
wy-łączenie części uprawnień
prezydenta spod warunku
prezydenta spod warunku
kontrasygnaty. Należały tu teraz m.in.
kontrasygnaty. Należały tu teraz m.in.
wszystkie wymienione wyżej uprawnie-
wszystkie wymienione wyżej uprawnie-
nia nominacyjne oraz rozwiązywanie
nia nominacyjne oraz rozwiązywanie
parla-mentu. Dawało to głowie państwa
parla-mentu. Dawało to głowie państwa
samodziel-ność polityczną wobec rządu
samodziel-ność polityczną wobec rządu
i parlamentu.
i parlamentu.
Radykalnie zmieniono sposób
Radykalnie zmieniono sposób
powoływania prezydenta. Tryb
powoływania prezydenta. Tryb
wybierania obejmował dwa etapy.
wybierania obejmował dwa etapy.
Pierwszym było wysunięcie 2 kandy-
Pierwszym było wysunięcie 2 kandy-
datów ze strony ustępującego
datów ze strony ustępującego
prezydenta oraz przez Zgromadzenie
prezydenta oraz przez Zgromadzenie
Elektorów repre-zentujące w 2/3 izbę
Elektorów repre-zentujące w 2/3 izbę
niższą, a w 1/3 izbę wyższą parlamentu.
niższą, a w 1/3 izbę wyższą parlamentu.
Między tak zgłoszonymi kandydatami
Między tak zgłoszonymi kandydatami
ostatecznego wyboru dokony-wać miał
ostatecznego wyboru dokony-wać miał
Naród w powszechnym głosowaniu.
Naród w powszechnym głosowaniu.
Drugi etap nie odbywałby się, jeżeli
Drugi etap nie odbywałby się, jeżeli
prezy-dent nie skorzystał z tej
prezy-dent nie skorzystał z tej
prerogatywy. Wypo-sażony w tak
prerogatywy. Wypo-sażony w tak
szeroki zakres władzy prezy-dent nie
szeroki zakres władzy prezy-dent nie
ponosił żadnej odpowiedzialności przed
ponosił żadnej odpowiedzialności przed
jakimkolwiek organem państwa.
jakimkolwiek organem państwa.
R
R
Z
Z
Ą
Ą
D
D
Pozycja rządu w systemie
Pozycja rządu w systemie
parlamen-tarnym z 1921 r. była
parlamen-tarnym z 1921 r. była
słaba. Prowa-dził on politykę
słaba. Prowa-dził on politykę
zagraniczną, wewnę-trzną i
zagraniczną, wewnę-trzną i
obronną kraju oraz realizował
obronną kraju oraz realizował
ustawy uchwalane przez
ustawy uchwalane przez
parlament. Powołanie rządu
parlament. Powołanie rządu
należało formalnie do
należało formalnie do
prezydenta, lecz utworzenie go
prezydenta, lecz utworzenie go
wbrew większości
wbrew większości
parlamentarnej było niemożliwe,
parlamentarnej było niemożliwe,
bo groziło mu z jej strony wotum
bo groziło mu z jej strony wotum
nieufności.
nieufności.
W konstytucji kwietniowej rząd
W konstytucji kwietniowej rząd
wy-mieniano przed
wy-mieniano przed
parlamentem. Zakres
parlamentem. Zakres
kompetencji wzrastał wraz z
kompetencji wzrastał wraz z
posze-rzaniem uprawnień głowy
posze-rzaniem uprawnień głowy
państwa (prawo wydawania
państwa (prawo wydawania
dekretów). Osłabiona została
dekretów). Osłabiona została
odpowiedzialność gabinetu
odpowiedzialność gabinetu
przed parlamentem, poja-wiała
przed parlamentem, poja-wiała
się za to zależność od prezy-
się za to zależność od prezy-
denta, do odwołania włącznie.
denta, do odwołania włącznie.
P
P
R
R
A
A
W
W
A
A
I
I
W
W
O
O
L
L
N
N
O
O
Ś
Ś
C
C
I
I
Konstytucja marcowa zawierała
Konstytucja marcowa zawierała
bar-dzo szeroki katalog praw i
bar-dzo szeroki katalog praw i
wolności. Towarzyszyły im też
wolności. Towarzyszyły im też
obowiązki obywa-telskie. Za
obowiązki obywa-telskie. Za
najwyższy z nich uznawano
najwyższy z nich uznawano
wierność dla Rzeczypospolitej,
wierność dla Rzeczypospolitej,
dalej przestrzeganie Konstytucji i
dalej przestrzeganie Konstytucji i
prawa, obowiązek służby
prawa, obowiązek służby
wojskowej, pono-szenia
wojskowej, pono-szenia
ustawowych powinności (po-
ustawowych powinności (po-
datki), pełnienia nałożonych
datki), pełnienia nałożonych
funkcji publicznych oraz
funkcji publicznych oraz
patriotycznego wy-chowania
patriotycznego wy-chowania
swoich dzieci i zapewnienia im
swoich dzieci i zapewnienia im
minimum wykształcenia.
minimum wykształcenia.
Gwarantowała naczelne prawa:
Gwarantowała naczelne prawa:
wolno-ści osobistej: zakaz
wolno-ści osobistej: zakaz
zatrzymywania po-wyżej 48
zatrzymywania po-wyżej 48
godzin i wymóg sankcji sądo-wej
godzin i wymóg sankcji sądo-wej
na tymczasowe aresztowanie,
na tymczasowe aresztowanie,
równość wobec prawa i prawo
równość wobec prawa i prawo
sądu, nietykalność mieszkania,
sądu, nietykalność mieszkania,
tajemnica korespondencji i
tajemnica korespondencji i
swoboda emigracji. Wolność
swoboda emigracji. Wolność
sumienia, wyznania, myśli, prasy,
sumienia, wyznania, myśli, prasy,
składania petycji, zrzeszania
składania petycji, zrzeszania
i zgromadzeń.
i zgromadzeń.
W konstytucji kwietniowej
W konstytucji kwietniowej
figuro-wały dalej wolność
figuro-wały dalej wolność
osobista, słowa, zrzeszeń,
osobista, słowa, zrzeszeń,
nietykalność mieszkania
nietykalność mieszkania
i tajemnica korespondencji. Z
i tajemnica korespondencji. Z
te-kstu poprzedniej ustawy
te-kstu poprzedniej ustawy
zasadni-czej przeniesiono
zasadni-czej przeniesiono
bezpośrednio gwarancje prawa
bezpośrednio gwarancje prawa
własności, wolno-ści sumienia,
własności, wolno-ści sumienia,
wyznania, badań nau-kowych i
wyznania, badań nau-kowych i
nauczania oraz praw na-
nauczania oraz praw na-
rodowych mniejszości.
rodowych mniejszości.
Skreślono natomiast prawa
Skreślono natomiast prawa
społeczne. Jako granice
społeczne. Jako granice
wszystkich wolności wska-
wszystkich wolności wska-
zywano dobro powszechne,
zywano dobro powszechne,
którym uzasadniano także
którym uzasadniano także
"ukierunkowanie życia
"ukierunkowanie życia
społeczeństwa przez pań-
społeczeństwa przez pań-
stwo". Interpretacja tego
stwo". Interpretacja tego
pojęcia należała - w braku
pojęcia należała - w braku
innego wska-zania - do władzy,
innego wska-zania - do władzy,
co otwierało pole do
co otwierało pole do
oczywistych nadużyć.
oczywistych nadużyć.