MOTORYKA 

DUŻA 

I MAŁA

 pedagogika wczesnoszkolna 

i przedszkolna z terapią

MOTORYKA MAŁA

   Mała motoryka to wszelkie czynności 

wykonywane przez palce i dłonie. 

Doskonalenie małej motoryki odbywa się 

od najwcześniejszych lat życia dziecka, 

początkowo jest to tylko umiejętność 

chwytania zabawki, następnie układanie 

klocków, rysowanie, czynności 

samoobsługowe, aż w końcu bardziej 

precyzyjne czynności takie jak 

sznurowanie butów czy odpowiedni 

chwyt przyrządu pisarskiego i np. 

rysowanie szlaczków.

MOTORYKA DUŻA

Motoryka duża zwana także 

lokomocją  jest bezpośrednio 

związana z funkcjonowaniem 

analizatora kinestetyczno-

ruchowego. To ogólna sprawność 

ruchowa przejawiająca się w 

płynności ruchów całego ciała, 

ich całkowitej koordynacji i 

kontroli nad własnym ciałem. 

Jak rozpoznać zaburzenia 

motoryki małej?

      Do najczęstszych trudności, jakie występują u dzieci z 

opóźnioną motoryką małą zaliczamy:

• problemy w zakresie czynności samoobsługowych 

(ubieranie się, wiązanie butów, zapinanie guzików, 

przekładanie ubrań ze strony lewej na prawą),

• brak samodzielności w trakcie spożywania posiłków,

• wyraźna niechęć do czynności manualnych (rysowanie, 

malowanie, lepienie, nawlekanie, układanie),

• nieprawidłowe napięcie mięśniowe,

• zbyt wolne lub zbyt szybkie tempo w trakcie wykonywania 

zadań,

• niski poziom graficzny pisma, prac plastycznych,

• zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowej,

• zaburzone planowanie motoryczne,

• niezręczność ruchowa,

• niechęć do dotykania nowych, nieznanych faktur i 

przedmiotów.

Jak rozpoznać zaburzenia 

motoryki dużej?

Zaburzenia lokomocji dużej określa sie jako dyspraksję.

opóźnienia w rozwoju ruchowym w okresie niemowlęcym 

i poniemowlęcym oraz mała aktywność ruchowa; 

- ogólna niezręczność ruchowa i mała wyćwiczalność w 

zakresie dużych ruchów, związana z zakłóceniami 

napięcia mięśniowego (napięcie nadmierne lub za małe); 

- brak koordynacji ruchów przy współdziałaniu różnych 

grup mięśniowych, dający wrażenie ogólnej 

niezręczności; 

- osiąganie z opóźnieniem, w porównaniu z 

rówieśnikami, różnych umiejętności ruchowych w 

czynnościach codziennych, zabawowych i sportowych; 

- ogólne spowolnienie ruchowe; 

- unikanie zabaw ruchowych; 

- zakłócenie koordynacji wzrokowo- 

ruchowej w zabawach i zadaniach, w 

których ruch odbywa się pod kontrolą 

wzroku (rzut piłką, gra w klasy)

-zaburzenia równowagi; 

- niezgrabność w pokonywaniu przeszkód; 

- słabe panowanie nad szybkością i siłą; 

- trudność w integracji wszystkich mięśni, 

w celu wykonania skoordynowanego 

działania. 

TERAPIA

PRZYKŁADY ĆWICZEŃ 

ROZWIJAJĄCYCH MOTORYKĘ 

DUŻĄ:

• ćwiczenia wyprostne, mające na celu zachowanie i utrzymanie 

prawidłowej postawy ciała;

•

różne rodzaje zabaw rzutnych (piłka, ping- pong, 

badmington);

•

różne rodzaje zabaw skocznych (gra ze skakanką, gra "w 

klasy");

• ćwiczenia na równoważni o wysokości zapewniającej pełne 

poczucie bezpieczeństwa;

• zabawy rytmiczne polegające na wyrażaniu ruchem muzyki, 

zachęcanie do swobodnej ekspresji ruchowej;

• udział w różnego rodzaju zawodach z partnerami o zbliżonych 

możliwościach ruchowych, z rozwijaniem właściwej motywacji 

i zapobieganiem negatywnym ocenom rówieśników;

•

chodzenie po kładce bez pomocy (na płaskiej przestrzeni 

położyć deskę-kładkę);

•

machanie kijem lub drewnianym kołkiem w celu trafienia 

nieruchomego przyrządu wiszącego na wysokości ramion;

•

chodzenie na obu rękach z trzymanymi w górze nogami 

dziecka;

• przeciąganie liny trzymanej przez drugą osobę przy 

użyciu niewielkiej siły;

• wykonywanie skoków, chodzenie nogami po 

wymyślonej drabinie;

• przeskakiwanie przez powoli kołyszącą się 

linę,chodzenie z podwiniętymi palcami stóp;

• ćwiczenia tułowia, skłony  i skręty w różnych 

kierunkach, przód, tył, w prawo, w lewo;

• przejście po kładce z różnymi przedmiotami w ręku;

• zabawy i ćwiczenia kształtujące orientację w 

schemacie ciała( Pokaż proszę, gdzie masz oczy, gdzie 

masz uszy a gdzie nos. Gdzie masz ręce, gdzie masz 

nogi, gdzie na głowie rośnie włos- mówimy coraz 

szybciej, dziecko wskazuje odpowiednio oczy, uszy...)

• zwijanie palcami stóp (apaszek, kocyków);

• zabawy na czworaka z pokonywaniem przeszkód;

• zabawy z piłką- toczenie piłki po podłodze przez 

dwoje dzieci, strzelanie do bramki, podrzuty piłki do 

góry, chwyt rękami w leżeniu na podłodze, dmuchanie 

w parach na piłkę;

PRZYKŁADY ĆWICZEŃ 

ROZWIJAJĄCYCH MOTORYKĘ 

MAŁĄ

• swobodne bazgranie na dużych arkuszach papieru, 

flamastrami, kredkami świecowymi, pastelami

• nawlekanie koralików, przewlekanie sznurków, 

tasiemek, sznurowadeł przez różne rzeczy i otwory

• wieszanie ubranek dla lalek na sznurku i przyczepianie 

ich klamerkami do bielizny

• zamalowywanie dużych powierzchni farbami grubym 

pędzlem dziecko stoi (nie siedzi) przy stoliku 

odpowiedniej do jego wzrostu wysokości

• zamalowywanie obrazków w książeczkach do 

malowania

• wciskanie w tablicę korkową pinezek- wyjmowanie ich

• zbieranie drobnych elementów (pieniążki, ziarenka, 

guziczki- dwoma palcami kciukiem i wskazującym, 

zbieranie wyżej wymienionych przedmiotów pęsetą

• cięcie po narysowanych liniach - prostych frędzelki, - 

falistych serwetki 

• wycinanie najpierw prostych, potem nieco bardziej 

skomplikowanych kształtów z papieru kolorowego

• ugniatanie papierowych kul i rzucanie nimi do celu

• wykonywanie drobnych ruchów palcami: 

spacerowanie palcami po stole, zabawa „idzie 

kominiarz po drabinie”, naśladowanie gry na 

pianinie, odtwarzanie rytmu padającego deszczu

• modelowanie z plasteliny, modeliny, masy papierowej 

najpierw kuleczek, wałeczków; później form bardziej 

złożonych - zwierząt, postaci ludzkich, liter

•

stemplowanie i kolorowanie

• wydzieranie z kolorowego papieru i naklejanie 

wydzieranki na papier 

• rysowanie w liniach wzorów literopodobnych i 

szlaczków 

•

strząsanie wody z palców

• zgniatanie kartki papieru jedną ręką w małą kulkę

•

zabawy pacynką

•

ściskanie piłeczek

• zwijanie palcami chusteczek, apaszek

•

rysowanie patykiem po ziemi

• faliste ruchy ramion - zabawa w przylot i odlot 

bocianów

• przy wolnym chodzie ruchy rąk jak podczas pływania 

żabką - zabawa w naukę pływania

• zabawa w pociągi - ruch rąk naśladuje obroty kół

• zabawa w pranie, rozwieszanie bielizny i prasowanie

• zabawa w gotowanie obiadu - naśladowanie 

wałkowania ciasta, mieszania gęstej zupy, kręcenia 

kranem, ubijania piany

•

rysowanie szlaczków Dennisona

• gry w pchełki, bierki, kręgle, bilard stołowy

• rzucanie woreczków lub piłeczek - kto dalej

•

toczenie piłki do dołka

• przerzucanie piłki średniej wielkości z ręki prawej do 

lewej i podrzucanie jej raz prawą, raz lewą ręką

• podbijanie balonika wyłącznie palcami prawej i lewej ręki

• wypuszczanie piłeczki tenisowej z ręki w dół i próby 

chwytania jej w locie, samymi palcami - zanim odbije się 

od podłogi

•

"rysowanie" palcami w powietrzu określonego 

przedmiotu

• układanie z elementów geometrycznych postaci ludzkich, 

zwierząt, domków itp.

•

układanie z patyczków, np. płotów

•

przyszywanie guzików

•

szycie prostymi ściegami

• krążenia palcami, np. jednego palca wokół drugiego 

nieruchomego, wokół siebie obu palców

•

ćwiczenia dłoni- wymachy, krążenia, uderzenia, 

pocierania, otwierania, zamykania

•

kalkowanie obrazków

•

obrysowywanie szablonów

Metody badania 

motoryki- diagnoza

Do oceny rozwoju ruchowego służy np. wywiad. 

W wywiadzie z matką niezbędne jest ustalenie 

historii dotychczasowego rozwoju ruchowego 

dziecka: kiedy zaczęło utrzymywać głowę w 

pozycji pionowej, siedzieć, stać i chodzić 

(tempo rozwoju). Czy rozwój dziecka był 

harmonijny, czy dziecko rozwijało się równie 

dobrze pod względem ruchowym jak np. pod 

względem umysłowym (rytm rozwoju) i czy 

obserwowano okresy przyspieszenia lub 

zahamowania rozwoju (dynamika rozwoju)

Ważnych danych dostarcza obserwacja dziecka 

podczas codziennych zajęć dowolnych, zabaw 

manipulacyjnych (np. nawlekanie korali na 

sznurowadło), konstrukcyjnych (np. budowanie          

 z klocków), czynności samoobsługowych (ubieranie 

się, jedzenie, mycie). Analiza wytworów powstałych 

przykładowo podczas zajęć plastycznych, czyli 

rysunków, ulepianek, wycinanek, wyrywanek             

 i malowania(rysunek pod spodem), pozwala 

uchwycić symptomy zaburzeń motoryki. Do oceny 

rozwoju motorycznego służą również badania 

testowe                i eksperymenty. Psychologowie 

używają testu N. Ozjereckiego do obliczania wieku i 

ilorazu rozwoju ruchowego. 

Do oceny rozwoju motorycznego służą 

również badania testowe i eksperymenty. 

Psychologowie używają testu N. 

Ozjereckiego do obliczania wieku   i ilorazu 

rozwoju ruchowego. Do oceny motoryki rąk 

służy test „Kreskowanie" Miry Stambak,       

     w którym miarą sprawności ruchowej 

jest liczba kresek wpisanych w kolejne 

kratki (1 cm X 1 cm)    w ciągu jednej 

minuty, oraz test „Karty" Renę Zazzo (czas 

wyło żenia 32 kart pasjansowych).

Odtwarzanie 

wzorów 

geometrycznych wg 
H.  Spionek  (H.  Spłonek:  Zaburzenia 
psychoruchowego rozwoju dziecka)

Zasady terapii

Kompleksowość, celowość i stopniowanie 

działań terapeutycznych programuje się 

według przyjętych siedmiu zasad:

• Zasada integracji – zakłada konieczność 

łączenia wiedzy na temat aktualnych potrzeb i 
faktycznych możliwości dziecka, określonych w 
diagnozie specjalistycznej i wiedzy o stawianych 
dziecku wymagań na poszczególnych szczeblach 
kształcenia z wiedzą o sposobach, formach 

     i środkach postępowania terapeutycznego;

• Zasada adekwatności – wymaga aby układ programu 

był ciągiem treści sensownie dobranych do ćwiczeń 
oraz form 

     i technik ich realizacji, uszeregowanych w takiej 

kolejności stopniowego i cyklicznego wdrażania, by 
odpowiadało to ściśle rodzajom, zakresom i układom 
stwierdzonych zaburzeń 

    i trudności;

• Zasada interkalacji wprowadza konieczność 

ćwiczenia tej samej funkcji za pomocą różnych technik 
i środków w zmieniających się sytuacjach, aby w 
ostatecznym efekcie uzyskać jej sprawność niezależną 
od materiału i warunków,      w jakich miałyby się 
uaktywnić;

• Zasada strategii działań zakłada równoczesne 

stosowanie zabiegów na różne i nie w 
jednolitym stopniu rozwinięte czy też zaburzone 
funkcje, zgodnie z określoną ich typologią           
i strukturą;

• Zasada przystępności uwzględnia ścisłe 

ustrukturalizowanie zadań, od łatwych do coraz 
bardziej złożonych, tak w zakresie treści, jak i 
tempa uczenia się konkretnego ucznia. Znaczy 
to, że układ i dobór zadań musi być skorelowany 
z aktualnym progiem możliwości i 
samodzielności oraz indywidualnym tempem 
pracy dziecka, a także poziomem umiejętności 
nabytym w toku uczenia się;

• Zasada  świadomego  udziału  dziecka  w  terapii 

postuluje  konieczność  wyjaśniania  mu  celu  i 
sposobów 

postępowania 

profilaktyczno-

naprawczego,  aby  mogło  lepiej  zaangażować  się  i 
zmobilizować  do  pracy  oraz  miało  ułatwioną 
samodzielną  i  krytyczną  ocenę  uzyskiwanych 
efektów;

• Zasada 

zindywidualizowanego 

kontaktu 

sugeruje przede wszystkim pełną aprobatę każdego 
dziecka  takim,  jakie  ono  jest.  Taka  postawa  łączy 
się z nawiązaniem pozytywnej więzi emocjonalnej w 
interakcjach  między  dziećmi,  a  także  między 
dzieckiem a terapeutą (J. Jastrząb, 1990).

BIBLIOGRAFIA:

1.Marta Bogdanowicz „Psychologia 

kliniczna dziecka w wieku 
przedszkolnym”

2.Helena Skibińska, „Praca korekcyjno-

kompensacyjna z dziećmi z 
trudnościami          w pisaniu i 
czytaniu”

3. Halina Spłonek: Zaburzenia 

psychoruchowego rozwoju dziecka”