Prawo wyborcze
Prawo wyborcze
Prawo wyborcze
Prawo wyborcze
Wybory
Wybory
•
Wybory
Wybory
to czynności mające na celu
to czynności mające na celu
powołanie odpowiednich kandydatów do
powołanie odpowiednich kandydatów do
wypełniania określonych funkcji.
wypełniania określonych funkcji.
•
Wyborów dokonuje się z reguły przez
Wyborów dokonuje się z reguły przez
głosowanie
głosowanie
- tzn. przy pomocy
- tzn. przy pomocy
umownych znaków (np. podniesienie ręki,
umownych znaków (np. podniesienie ręki,
okrzyk, kartka wyborcza) wyrażających
okrzyk, kartka wyborcza) wyrażających
poparcie dla określonego kandydata.
poparcie dla określonego kandydata.
•
Głosowanie jest częścią całego procesu
Głosowanie jest częścią całego procesu
wyborczego i pojęcie wyborów nie może
wyborczego i pojęcie wyborów nie może
być z nim utożsamiane
być z nim utożsamiane
Wybory
Wybory
•
Podjęcie przez ogół uprawnionych obywateli decyzji
Podjęcie przez ogół uprawnionych obywateli decyzji
o
o
tym kto – w ich imieniu – jest uprawniony do
tym kto – w ich imieniu – jest uprawniony do
podejmowania w czasie wyznaczonym granicami kadencji,
podejmowania w czasie wyznaczonym granicami kadencji,
wiążących rozstrzygnięć
wiążących rozstrzygnięć
•
Nie zapewniają jednak decydującego wpływu wyborcy na
Nie zapewniają jednak decydującego wpływu wyborcy na
kształt koalicji parlamentarnej (w systemach
kształt koalicji parlamentarnej (w systemach
wielopartyjnych)
wielopartyjnych)
•
Nie gwarantują bezpośredniego wpływu wyborców na
Nie gwarantują bezpośredniego wpływu wyborców na
kształt partyjny gabinetu
kształt partyjny gabinetu
•
Nie zabezpieczają automatycznie, choć zwiększają
Nie zabezpieczają automatycznie, choć zwiększają
prawdopodobieństwo, zgodności decyzji podejmowanych
prawdopodobieństwo, zgodności decyzji podejmowanych
na arenie parlamentarnej i rządowej z faktycznymi
na arenie parlamentarnej i rządowej z faktycznymi
preferencjami wyborców
preferencjami wyborców
Funkcje wyborów
Funkcje wyborów
•
brak jest jednej, powszechnie przyjętej
brak jest jednej, powszechnie przyjętej
klasyfikacji funkcji wyborów.
klasyfikacji funkcji wyborów.
•
funkcje spełniane przez wybory w każdym
funkcje spełniane przez wybory w każdym
społeczeństwie zależą od szeregu czynników
społeczeństwie zależą od szeregu czynników
właściwych tylko danemu społeczeństwu, tj.
właściwych tylko danemu społeczeństwu, tj.
jego struktura, kształt systemu partyjnego,
jego struktura, kształt systemu partyjnego,
występowanie poważnych konfliktów
występowanie poważnych konfliktów
społecznych itp.
społecznych itp.
•
W państwie demokratycznym wybory stały się
W państwie demokratycznym wybory stały się
jednym z najważniejszych zjawisk w życiu
jednym z najważniejszych zjawisk w życiu
politycznym
politycznym
Funkcje wyborów
Funkcje wyborów
•
kreacyjna
kreacyjna
•
wyrażanie woli wyborców
wyrażanie woli wyborców
•
legitymującą
legitymującą
•
integracyjna
integracyjna
Rodzaje wyborów
Rodzaje wyborów
•
Wybory powszechne
Wybory powszechne
•
Wybory lokalne
Wybory lokalne
Wyróżniamy również
Wyróżniamy również
•
wybory ponowne
wybory ponowne
•
wybory uzupełniające
wybory uzupełniające
Pojęcie prawa wyborczego
Pojęcie prawa wyborczego
•
Prawo wyborcze w nauce prawa
Prawo wyborcze w nauce prawa
konstytucyjnego nie jest rozumiane
konstytucyjnego nie jest rozumiane
jednoznacznie:
jednoznacznie:
•
prawo wyborczym w znaczeniu
prawo wyborczym w znaczeniu
przedmiotowym
przedmiotowym
- ogół norm prawnych
- ogół norm prawnych
regulujących przygotowanie i
regulujących przygotowanie i
przeprowadzenie wyborów oraz ustalenie
przeprowadzenie wyborów oraz ustalenie
składu organów przedstawicielskich
składu organów przedstawicielskich
•
prawo wyborcze w znaczeniu podmiotowym
prawo wyborcze w znaczeniu podmiotowym
- ogół uprawnień wyborczych obywatela
- ogół uprawnień wyborczych obywatela
Czynne prawo wyborcze
Czynne prawo wyborcze
•
całokształt przepisów uprawniających
całokształt przepisów uprawniających
obywateli do wpływania na kreowanie
obywateli do wpływania na kreowanie
organów przedstawicielskich poprzez
organów przedstawicielskich poprzez
wybory.
wybory.
•
Z podmiotowego punktu widzenia
Z podmiotowego punktu widzenia
chodzi tu o prawo obywatela do
chodzi tu o prawo obywatela do
głosowania w wyborach i do
głosowania w wyborach i do
podejmowania innych czynności
podejmowania innych czynności
wyborczych
wyborczych
Bierne prawo wyborcze
Bierne prawo wyborcze
•
ogół norm prawnych określających
ogół norm prawnych określających
warunki, jakim musi odpowiadać
warunki, jakim musi odpowiadać
obywatel, aby mógł kandydować i być
obywatel, aby mógł kandydować i być
wybranym do organu
wybranym do organu
przedstawicielskiego.
przedstawicielskiego.
•
Czyli -
Czyli -
prawo wybieralności
prawo wybieralności
tzn. o
tzn. o
prawo do kandydowania i do uzyskania
prawo do kandydowania i do uzyskania
mandatu w wyniku wyborów
mandatu w wyniku wyborów
Instrumentalizacja prawa
Instrumentalizacja prawa
wyborczego
wyborczego
•
„
„
Ze względu na fakt, iż w świadomym procesie tworzenia
Ze względu na fakt, iż w świadomym procesie tworzenia
prawa wyborczego zawsze dochodzi do wyboru pomiędzy
prawa wyborczego zawsze dochodzi do wyboru pomiędzy
pewnymi modelowymi rozwiązaniami (...), a przyjęcie
pewnymi modelowymi rozwiązaniami (...), a przyjęcie
każdego z rozwiązań będzie w określony sposób rzutowało
każdego z rozwiązań będzie w określony sposób rzutowało
na ostateczny wynik wyborów, trudno się dziwić
na ostateczny wynik wyborów, trudno się dziwić
szczególnej aktywności na tym polu sił politycznych, które
szczególnej aktywności na tym polu sił politycznych, które
częstokroć traktują proces legislacyjny w odniesieniu do
częstokroć traktują proces legislacyjny w odniesieniu do
tych ustaw jako pewien etap walki wyborczej, nie mniej
tych ustaw jako pewien etap walki wyborczej, nie mniej
istotny od czekającej je właściwej kampanii.
istotny od czekającej je właściwej kampanii.
•
Można więc powiedzieć, że przedmiotem (…) winien być
Można więc powiedzieć, że przedmiotem (…) winien być
nie sam problem instrumentalizacji prawa wyborczego,
nie sam problem instrumentalizacji prawa wyborczego,
gdyż jest on niemal integralnie z tym prawem złączony, lecz
gdyż jest on niemal integralnie z tym prawem złączony, lecz
skala tego zjawiska i jego polityczno- społeczne skutki”
skala tego zjawiska i jego polityczno- społeczne skutki”
•
J. Majchrowski,
J. Majchrowski,
Instrumentalizacja prawa wyborczego w
Instrumentalizacja prawa wyborczego w
Polsce
Polsce
, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny,
, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny,
4/1994, s. 100.
4/1994, s. 100.
Systemy wyborcze - konstytucja
Systemy wyborcze - konstytucja
•
Stopień konstytucjonalizacji metod wyborczych
Stopień konstytucjonalizacji metod wyborczych
jest zazwyczaj niewielki
jest zazwyczaj niewielki
•
Konstytucje
Konstytucje
określają podstawowe zasady
określają podstawowe zasady
prawa wyborczego, stanowią o składzie
prawa wyborczego, stanowią o składzie
parlamentu i jego kadencji, czasami gwarantują
parlamentu i jego kadencji, czasami gwarantują
reprezentację mniejszością narodowym
reprezentację mniejszością narodowym
•
Szczegóły najczęściej umieszczane są w
Szczegóły najczęściej umieszczane są w
ustawach –
ustawach –
ordynacja wyborcza
ordynacja wyborcza
•
Konstytucja RP
Konstytucja RP
–
–
•
art. 96: powszechność, bezpośredniość, równość,
art. 96: powszechność, bezpośredniość, równość,
tajność głosowania, proporcjonalność (Sejm) oraz
tajność głosowania, proporcjonalność (Sejm) oraz
•
art. 97 ust. 2: powszechność, bezpośredniość, tajność
art. 97 ust. 2: powszechność, bezpośredniość, tajność
głosowania (Senat)
głosowania (Senat)
Zasady prawa wyborczego
Zasady prawa wyborczego
•
Powszechność
Powszechność
•
Równość
Równość
•
Tajność
Tajność
•
Bezpośredniość
Bezpośredniość
•
System wyborczy
System wyborczy
•
większościowy
większościowy
•
proporcjonalny
proporcjonalny
•
Wolność
Wolność
System wyborczy
System wyborczy
•
System wyborczy
System wyborczy
rozumiany być
rozumiany być
może dwojako:
może dwojako:
•
System wyborczy
System wyborczy
sensu largo
sensu largo
•
System wyborczy
System wyborczy
sensu stricto
sensu stricto
Elementy systemu wyborczego
Elementy systemu wyborczego
Uprawnienia wyborcy w trakcie głosowania
Uprawnienia wyborcy w trakcie głosowania
•
Kategoryczne: gdy wyborca posiada jeden głos,
Kategoryczne: gdy wyborca posiada jeden głos,
który oddaje na jednego kandydata (listę partyjną)
który oddaje na jednego kandydata (listę partyjną)
•
Porządkujące: ma on możliwość oznaczenia
Porządkujące: ma on możliwość oznaczenia
kolejności kandydatów na liście, jej przestawienia,
kolejności kandydatów na liście, jej przestawienia,
kumulacji większej liczby głosów w stosunku do
kumulacji większej liczby głosów w stosunku do
osoby jednego kandydata, bądź zestawienia
osoby jednego kandydata, bądź zestawienia
kandydatów z poszczególnych list
kandydatów z poszczególnych list
Typologia systemów
Typologia systemów
wyborczych
wyborczych
•
Większościowe:
Większościowe:
•
Większości bezwzględnej
Większości bezwzględnej
•
Większości względnej
Większości względnej
•
Proporcjonalne
Proporcjonalne
•
Mieszane
Mieszane
Systemy większościowe
Systemy większościowe
•
Wariant pierwszy:
Wariant pierwszy:
głosowanie w okręgach
głosowanie w okręgach
jednomandatowych, kandydatów zgłaszają partie polityczne,
jednomandatowych, kandydatów zgłaszają partie polityczne,
do uzyskania mandatów wystarcza uzyskanie względnej liczby
do uzyskania mandatów wystarcza uzyskanie względnej liczby
głosów (Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada)
głosów (Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Kanada)
•
Wariant drugi:
Wariant drugi:
głosowanie w okręgach wielomandatowych,
głosowanie w okręgach wielomandatowych,
wyborca posiada tyle głosów ile jest mandatów do obsadzenia
wyborca posiada tyle głosów ile jest mandatów do obsadzenia
w danym okręgu. Za wybranych uważa się tych kandydatów,
w danym okręgu. Za wybranych uważa się tych kandydatów,
którzy uzyskali kolejno największą liczbę głosów
którzy uzyskali kolejno największą liczbę głosów
•
Nie ma tutaj znaczenia procent głosów uzyskanych w skali
Nie ma tutaj znaczenia procent głosów uzyskanych w skali
kraju, najlepiej sprawdza się w systemach dwupartyjnych
kraju, najlepiej sprawdza się w systemach dwupartyjnych
•
(Duże zniekształcenia…)
(Duże zniekształcenia…)
•
Głosowanie strategiczne: wbrew preferencjom głosuje się na
Głosowanie strategiczne: wbrew preferencjom głosuje się na
przedstawicieli najsilniejszych partii
przedstawicieli najsilniejszych partii
Systemy większości
Systemy większości
bezwzględnej (absolutnej)
bezwzględnej (absolutnej)
•
Wybory przeprowadza się w okręgach
Wybory przeprowadza się w okręgach
jednomandatowych, kandydat musi zdobyć
jednomandatowych, kandydat musi zdobyć
poparcie ponad 50% głosujących w danym okręgu
poparcie ponad 50% głosujących w danym okręgu
•
W przypadku nie uzyskania przez żadnego z
W przypadku nie uzyskania przez żadnego z
kandydatów takiej liczby głosów są dwie
kandydatów takiej liczby głosów są dwie
możliwości:
możliwości:
•
System powtórnego głosowania:
System powtórnego głosowania:
odbywa się II tura, w
odbywa się II tura, w
której uczestniczą kandydaci z największą liczbą głosów
której uczestniczą kandydaci z największą liczbą głosów
(dwóch - wybory prezydenckie we Francji, lub np. ci którzy
(dwóch - wybory prezydenckie we Francji, lub np. ci którzy
przekroczyli 12,5% - wybory parlamentarne we Francji)
przekroczyli 12,5% - wybory parlamentarne we Francji)
•
System alternatywnego głosowania:
System alternatywnego głosowania:
nie ma drugiej tury,
nie ma drugiej tury,
natomiast wyborca musi wyrazić preferencyjną kolejność
natomiast wyborca musi wyrazić preferencyjną kolejność
wśród kandydatów; kolejno „pierwsze”, „drugie”, „trzecie”
wśród kandydatów; kolejno „pierwsze”, „drugie”, „trzecie”
miejsca. Suma tych preferencji pozwala na ustalenie
miejsca. Suma tych preferencji pozwala na ustalenie
kandydatów z największym poparciem, przy czym po każdej
kandydatów z największym poparciem, przy czym po każdej
rundzie eliminuje się kandydata z najmniejszą liczbą głosów
rundzie eliminuje się kandydata z najmniejszą liczbą głosów
Systemy proporcjonalne
Systemy proporcjonalne
•
Ze względu na możliwość określenia przez
Ze względu na możliwość określenia przez
wyborcę preferencji personalnych w ramach
wyborcę preferencji personalnych w ramach
listy, możemy wyróżnić systemy, w których:
listy, możemy wyróżnić systemy, w których:
•
Dokonywanie wyboru kandydatów w ramach listy jest
Dokonywanie wyboru kandydatów w ramach listy jest
niemożliwe, wyborca może wskazać tylko listę, na którą
niemożliwe, wyborca może wskazać tylko listę, na którą
głosuje
głosuje
•
Wyborca ma prawo do wskazania preferowanych
Wyborca ma prawo do wskazania preferowanych
kandydatów w ramach jednej listy
kandydatów w ramach jednej listy
•
Wyborca ma prawo głosować na kandydatów z list
Wyborca ma prawo głosować na kandydatów z list
różnych partii, a więc praktycznie może układać własną
różnych partii, a więc praktycznie może układać własną
listę kandydatów
listę kandydatów
Systemy proporcjonalne
Systemy proporcjonalne
•
Dwa rodzaje:
Dwa rodzaje:
system list partyjnych oraz STV
system list partyjnych oraz STV
(
(
The Single Transerable Vote
The Single Transerable Vote
)
)
•
Wśród systemów list wyborczych można wyróżnić
Wśród systemów list wyborczych można wyróżnić
systemy w których
systemy w których
•
Cały obszar państwa stanowi jeden okręg wyborczy, partie
Cały obszar państwa stanowi jeden okręg wyborczy, partie
biorące udział w wyborach zgłaszają listy krajowe, podział
biorące udział w wyborach zgłaszają listy krajowe, podział
mandatów następuje na szczeblu kraju (Holandia, Izrael)
mandatów następuje na szczeblu kraju (Holandia, Izrael)
•
Istnieją listy regionalne lub lokalne, ale podział mandatów
Istnieją listy regionalne lub lokalne, ale podział mandatów
dokonuje się na szczeblu ogólnokrajowym
dokonuje się na szczeblu ogólnokrajowym
•
Istnieją listy regionalne lub lokalne, podział mandatów
Istnieją listy regionalne lub lokalne, podział mandatów
dokonuje się na szczeblu okręgu wyborczego
dokonuje się na szczeblu okręgu wyborczego
•
Podział mandatów dokonuje się na szczeblu okręgu, ale
Podział mandatów dokonuje się na szczeblu okręgu, ale
istnieje tzw. wyrównawcza dystrybucja na poziomie
istnieje tzw. wyrównawcza dystrybucja na poziomie
ogólnokrajowym
ogólnokrajowym
Systemy mieszane
Systemy mieszane
•
Stanowią one kombinację elementów
Stanowią one kombinację elementów
systemów większościowych i
systemów większościowych i
proporcjonalnych w stosunku pół na
proporcjonalnych w stosunku pół na
pół.
pół.
•
Gdy relacja ta nie będzie zachowana nie
Gdy relacja ta nie będzie zachowana nie
można mówić o systemie mieszanym, a
można mówić o systemie mieszanym, a
jedynie ze zmodyfikowanym systemem,
jedynie ze zmodyfikowanym systemem,
którego elementy przeważają (np. system
którego elementy przeważają (np. system
wyborczy do niemieckiego Bundestagu)
wyborczy do niemieckiego Bundestagu)
Kodeks wyborczy
Kodeks wyborczy
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy
(Dz.U. 2011 nr 21 poz. 112).
Art. 1. Kodeks wyborczy określa zasady i tryb zgłaszania
kandydatow, przeprowadzania oraz warunki ważności
wyborow:
1) do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu
Rzeczypospolitej Polskiej;
2) Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej;
3) do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej
Polskiej;
4) do organow stanowiących jednostek samorządu
terytorialnego;
• 5) wójtow, burmistrzow i prezydentow miast.
Nowości Kodeksu
Nowości Kodeksu
•
Ujednolicono godziny, w
Ujednolicono godziny, w
których mają być otwarte lokale
których mają być otwarte lokale
wyborcze.
wyborcze.
•
Teraz we wszystkich wyborach
Teraz we wszystkich wyborach
głosowanie będzie się odbywało
głosowanie będzie się odbywało
miedzy godziną 7 a godziną 21.
miedzy godziną 7 a godziną 21.
Jednomandatowe okręgi
wyborcze
•
Dotychczas w głosowaniu na senatorów
Dotychczas w głosowaniu na senatorów
okręgi były wielomandatowe i wybierano
okręgi były wielomandatowe i wybierano
w nich od 2 do 4 osób.
w nich od 2 do 4 osób.
•
Obecnie jest 100 okręgów
Obecnie jest 100 okręgów
jednomandatowych, a każdy komitet
jednomandatowych, a każdy komitet
wyborczy zgłasza tylko jednego kandydata
wyborczy zgłasza tylko jednego kandydata
na senatora w okręgu.
na senatora w okręgu.
•
Wyborca może oddać głos tylko na jedna
Wyborca może oddać głos tylko na jedna
osobę.
osobę.
•
Jednomandatowe okręgi są również w
Jednomandatowe okręgi są również w
wyborach radnych we wszystkich gminach
wyborach radnych we wszystkich gminach
bez względu na liczbę mieszkańców, poza
bez względu na liczbę mieszkańców, poza
miastami na prawach powiatu
miastami na prawach powiatu
Głosowanie
Głosowanie
korespondencyjne
korespondencyjne
• osoby o znacznym lub umiarkowanym stopniu
niepełnosprawności oraz
• obywatele polscy przebywający za granicą
uzyskali prawo do korespondencyjnego
głosowania w wyborach.
• Odbywa się ono za pomocą otrzymywanego na
wniosek wyborcy od wójta (burmistrza,
prezydenta) tzw. pakietu wyborczego, który
zawiera m. in. kartę do głosowania, instrukcję
głosowania korespondencyjnego, oświadczenie
o osobistym i tajnym oddaniu głosu na karcie
oraz kopertę zwrotną. W wyborach
parlamentarnych w 2011 roku z możliwości
zagłosowania tą drogą skorzystały 22 tysiące
Polaków przebywających za granicą i
(zaledwie) 819 osób niepełnosprawnych.
System kwotowy
System kwotowy
•
Lista wyborcza z kandydatami na posłów
Lista wyborcza z kandydatami na posłów
nie będzie zarejestrowana, gdy nie zostaną
nie będzie zarejestrowana, gdy nie zostaną
spełnione proporcje dotyczące płci.
spełnione proporcje dotyczące płci.
•
Według przepisów musi się na niej znaleźć
Według przepisów musi się na niej znaleźć
nie mniej niż 35 proc. kobiet i nie mniej
nie mniej niż 35 proc. kobiet i nie mniej
niż 35 proc. mężczyzn.
niż 35 proc. mężczyzn.
•
W sytuacji, gdy na liście będą się
W sytuacji, gdy na liście będą się
znajdowały jedynie trzy osoby, to jedną
znajdowały jedynie trzy osoby, to jedną
będzie obowiązkowo kobieta lub
będzie obowiązkowo kobieta lub
mężczyzna
mężczyzna
Finansowanie wyborów
Finansowanie wyborów
•
nałożenie na komitety wyborcze obowiązku
nałożenie na komitety wyborcze obowiązku
publikacji na swoich stronach internetowych
publikacji na swoich stronach internetowych
informacji o ich darczyńcach,
informacji o ich darczyńcach,
•
udostępnianie wyborcom dokumentacji
udostępnianie wyborcom dokumentacji
dołączanej do sprawozdań finansowych
dołączanej do sprawozdań finansowych
komitetów wyborczych na zasadach określonych
komitetów wyborczych na zasadach określonych
w ustawie o dostępie do informacji publicznej,
w ustawie o dostępie do informacji publicznej,
•
wprowadzenie - w przypadku wyborów
wprowadzenie - w przypadku wyborów
prezydenckich - zakazu przeprowadzania
prezydenckich - zakazu przeprowadzania
anonimowych zbiórek pieniężnych oraz zakazu
anonimowych zbiórek pieniężnych oraz zakazu
przyjmowania darowizn od firm,
przyjmowania darowizn od firm,
•
nałożenie na organy państwowe obowiązku
nałożenie na organy państwowe obowiązku
współpracy w postępowaniach kontrolnych z
współpracy w postępowaniach kontrolnych z
Państwową Komisją Wyborczą.
Państwową Komisją Wyborczą.
Systemy proporcjonalne
Systemy proporcjonalne
W celu rozdzielenia mandatów stosuje się różnego
rodzaju przeliczenia liczby głosów biorąc pod uwagę
przede wszystkim przynależność partyjną kandydatów.
Najczęściej stosowana jest - promującą większe
ugrupowania - metoda d'Hondta, lub - dającą wyniki
bliższe rzeczywistym preferencjom wyborców - metoda
Sainte-Lague'a
.
Metoda
Metoda
d'Hondta
d'Hondta
Liczby głosów oddane na poszczególne listy dzieli się
przez kolejne liczby naturalne (1,2,3,4),
w ilości równej ilości mandatów do obsadzenia;
mandaty otrzymują te listy, które posiadają kolejne
największe ilorazy.
Przykład
Przykład
2 krok
2 krok
: ułożenie
: ułożenie
ilorazów
ilorazów
w kolejności malejącej:
w kolejności malejącej:
1 – (A) 900
1 – (A) 900
2 – (C) 480
2 – (C) 480
3 – (A) 450
3 – (A) 450
4 – (B) 300
4 – (B) 300
5 – (A) 300
5 – (A) 300
itd.
itd.
Mamy komitety A, B i C, które otrzymały kolejno
900,
300 i 480 głosów, do obsadzenia jest 5 mandatów.
120
75
225
4
160
100
300 (5)
3
240
150
450 (3)
2
480 (2)
300 (4)
900 (1)
1
Komitet C
Komitet B
Komitet A
Dzielnik
1 krok:
obliczenie ilorazów
Uzyskane mandaty
otrzymują:
3 mandaty
–
komitet A,
1 mandat – komitet B,
1 mandat – komitet C.
Metoda Sainte-Laguë
Metoda Sainte-Laguë
Metoda polega na znalezieniu największych, kolejno po
sobie następujących ilorazów z liczby uzyskanych głosów.
Podziału dokonuje się dzieląc liczbę głosów przypadających
każdemu komitetowi wyborczemu przez kolejne liczby
nieparzyste: 1, 3, 5, 7, itd., a następnie z tak obliczonych
ilorazów dla wszystkich komitetów wybieranych jest tyle
największych, ile jest mandatów do obsadzenia.
Istnieją różne odmiany tej metody.
• niekiedy pomija się pierwszy dzielnik, dzieląc liczbę
uzyskanych głosów kolejno przez 3,5,7 itd.
• częstą modyfikacją jest zastąpienie pierwszego dzielnika
1 przez 1.4, co sprzyja ugrupowaniom większym - system
ten znany jest jako zmodyfikowana metoda Sainte-Laguë .
Przykład
Przykład
2 krok
2 krok
: ułożenie
: ułożenie
ilorazów
ilorazów
w kolejności malejącej:
w kolejności malejącej:
1 – (A) 900
1 – (A) 900
2 – (C) 480
2 – (C) 480
3 – (A) 450
3 – (A) 450
4 – (B) 300
4 – (B) 300
5 – (A) 300
5 – (A) 300
itd.
itd.
Mamy komitety A, B i C, które otrzymały kolejno
900,
300 i 480 głosów, do obsadzenia jest 5 mandatów.
1 krok:
obliczenie ilorazów
Uzyskane mandaty
otrzymują:
3 mandaty
–
komitet A,
1 mandat – komitet B,
1 mandat – komitet C.
69
43
129
7
96
60
180 (5)
5
160
100
300 (3)
3
480 (2)
300 (4)
900 (1)
1
Komitet C
Komitet B
Komitet A
Dzielnik
Wyniki wyborów parlamentarnych
Wyniki wyborów parlamentarnych
do Sejmu
do Sejmu
w
w
roku 2005 dla okręgu nr 3
roku 2005 dla okręgu nr 3
– Wrocław (14 mandatów)
– Wrocław (14 mandatów)
1680,3
2206,7
2372,4
3726,7
4667,0
5537,6
14239,6
17925,9
7
1960,3
2574,5
2767,8
4347,8
5444,8
6460,5
16612,8
20913,5
(13)
6
2352,4
3089,4
3321,4
5217,4
6533,8
7752,6
19935,4
(14)
25096,2
(11)
5
2940,5
3861,8
4151,8
6521,8
8167,3
9690,8
24919,3
(12)
31370,3
(9)
4
3920,7
5149,0
5535,7
8695,7
10889,7
12921,0
33225,7
(7)
41827,0
(5)
3
5881,0
7723,5
8303,5
13043,5
16334,5
19381,5
49838,5
(4)
62740,5
(3)
2
11762,0
15447,0
16607,0
26087,0
(10)
32669,0
(8)
38763,0
(6)
99677,0
(2)
125481,0
(1)
1
11762,0
15447,0
16607,0
26087,0
32669,0
38763,0
99677,0
125481,0
-
PSL
SDPL
Demokraci
LPR
Samoobrona
SLD
PiS
PO
Dzielnik
Metoda d'Honta
Wyniki wyborów parlamentarnych
Wyniki wyborów parlamentarnych
do Sejmu
do Sejmu
w
w
roku 2005
roku 2005
dla okręgu nr 3
dla okręgu nr 3
– Wrocław (14 mandatów
– Wrocław (14 mandatów)
)
1069,3
1404,3
1509,7
2371,5
2969,9
3523,9
9061,5
11407,36
11
1306,9
1716,3
1845,2
2898,6
3629,9
4307
11075,22
13942,3
(14)
9
1680,3
2206,7
2372,4
3726,7
4667
5537,6
14239,6
(13)
17925,9
(10)
7
2352,4
3089,4
3321,4
5217,4
6533,8
7752,6
19935,4
(9)
25096,2
(8)
5
3920,7
5149
5535,7
8695,7
10889,7
12921
33225,6
(5)
41827
(3)
3
11762
15447
(12)
16607
(11)
26087
(7)
32669
(6)
38763
(4)
99677
(2)
125481
(1)
1
11762
15447
16607
26087
32669
38763
99677
125481
PSL
SDPL
Demokraci
LPR
Samoobron
a
SLD
PiS
PO
Dzielnik
Metoda Sainte-Laguë
Dodatki
Dodatki
Metoda duńska
Metoda duńska
Polega na tym, że liczby głosów oddane na
poszczególne partie dzieli się przez formułę (3n-
2), gdzie n stanowi kolejne liczby naturalne;
mandaty otrzymują te listy, które posiadają
kolejne największe ilorazy.
534,6
702,1
754,9
1185,8
1485,0
1762,0
4530,8
5703,7
22
8
619,1
813,0
874,1
1373,0
1719,4
2040,2
5246,2
6604,3
19
7
735,1
965,4
1037,9
1630,4
2041,8
2422,7
6229,8
7842,6
16
6
904,8
1188,2
1277,5
2006,7
2513,0
2981,8
7667,5
9652,4
13
5
1176,2
1544,7
1660,7
2608,7
3266,9
3876,3
9967,7
12548,1
10
4
1680,3
2206,7
2372,4
3726,7
4667,0
5537,6
14239,6
17925,9
7
3
2940,5
3861,8
4151,8
6521,8
8167,3
9690,8
24919,3
31370,3
4
2
11762,0
15447,0
16607,0
26087,0
32669,0
38763,0
99677,0
125481,0
-
-
PSL
SDPL
Demokraci
LPR
Samoobrona
SLD
PiS
PO
(3*n)-1
n
Metoda duńska
Metoda Huntingtona
Metoda Huntingtona
Polega na tym, że liczby głosów oddane na poszczególne
listy dzieli się przez pierwiastek z liczby n*(n-1), przy czym n
jest kolejną liczbą naturalną począwszy od 2, w ilości równej
ilości mandatów do obsadzenia; mandaty otrzymują te listy,
które posiadają kolejne największe ilorazy.
1571,8
2064,2
2219,2
3486,0
4365,6
5179,9
13319,9
16768,1
7,5
8
1814,9
2383,5
2562,5
4025,3
5040,9
5981,3
15380,5
19362,1
6,5
7
2147,4
2820,2
3032,0
4762,8
5964,5
7077,1
18198,4
22909,6
5,5
6
2630,1
3454,1
3713,4
5833,2
7305,0
8667,7
22288,5
28058,4
4,5
5
3395,4
4459,2
4794,0
7530,7
9430,7
11189,9
28774,3
36223,2
3,5
4
4801,8
6306,2
6779,8
10650,0
13337,1
15824,9
40693,0
51227,4
2,4
3
8317,0
10922,7
11742,9
18446,3
23100,5
27409,6
70482,3
88728,5
1,4
2
11762,0
15447,0
16607,0
26087,0
32669,0
38763,0
99677,0
125481,0
-
-
PSL
SDPL
Demokraci
LPR
Samoobrona
SLD
PiS
PO
n*(n-1)
n
Metoda Huntingtona
Metoda Hare'a
Metoda Hare'a
Zgodnie z tą metodą wyniki wyborów ustala się w
następujący sposób:
1. Oblicza się tzw. stały iloraz wyborczy poprzez podzielenie
ogólnej liczby głosów oddanych w skali całego kraju przez ogólną
liczbę mandatów do obsadzenia w wyborach. Kandydat, który
uzyskał liczbę głosów równą lub większą ilorazowi wyborczemu,
otrzymuje mandat.
2. Otrzymanie mandatu oznacza "skreślenie" kandydata z listy
kandydatów.
3. Jeśli po zbadaniu ilu kandydatów otrzymało liczbę głosów
równą lub większą od liczby stanowiącej iloraz wyborczy, okaże
się, że pula mandatów do obsadzenia nie została wykorzystana,
dalsze obsadzanie mandatów polega na badaniu, który z
kandydatów znajdujący się "pod kreską" jest bliżej liczby
stanowiącej iloraz wyborczy. Taki kandydat zdobywa mandat.
Metoda Hare-Niemeyera
Metoda Hare-Niemeyera
(metoda matematycznej proporcji lub
(metoda matematycznej proporcji lub
największej reszty)
największej reszty)
Liczbę uzyskanych mandatów oblicza się za pomocą
Liczbę uzyskanych mandatów oblicza się za pomocą
wzoru:
wzoru:
gdzie:
Q – liczba uzyskanych przez daną listę mandatów
V
1
– liczba ważnie oddanych głosów na daną listę w okręgu
wyborczym
S – liczba mandatów do obsadzenia w danym okręgu
wyborczym
V
t
– łączna liczba głosów oddanych w danym okręgu
wyborczym
X,... – wynik dzielenia, np. 1,38
,...
1
X
V
S
V
Q
t
•
Liczba
Liczba
X
X
przed przecinkiem oznacza liczbę
przed przecinkiem oznacza liczbę
mandatów przypadających w okręgu wyborczym
mandatów przypadających w okręgu wyborczym
danej liście. Jeżeli w odniesieniu do wszystkich list
danej liście. Jeżeli w odniesieniu do wszystkich list
okręgowych nie zostaną rozdzielone wszystkie
okręgowych nie zostaną rozdzielone wszystkie
mandaty, to pozostałe mandaty przydziela się tym
mandaty, to pozostałe mandaty przydziela się tym
listom, dla których wyliczone ilorazy wykazują
listom, dla których wyliczone ilorazy wykazują
kolejno najwyższe wartości po przecinku, np. 0,39;
kolejno najwyższe wartości po przecinku, np. 0,39;
0,27; 0,05. Stosuje się wtedy zasadę największej
0,27; 0,05. Stosuje się wtedy zasadę największej
reszty.
reszty.
•
Metoda ta sprzyja głównie małym i średnim
Metoda ta sprzyja głównie małym i średnim
ugrupowaniom. W Polsce tę metodę stosowano przy
ugrupowaniom. W Polsce tę metodę stosowano przy
ustalaniu wyników w wyborach do sejmu w 1991
ustalaniu wyników w wyborach do sejmu w 1991
roku, obecnie została wyparta przez wspierającą
roku, obecnie została wyparta przez wspierającą
duże partie metodę d'Hondta.
duże partie metodę d'Hondta.
Przykład
Przykład
Ostatecznie komitet A uzyskuje 3 mandaty,
Ostatecznie komitet A uzyskuje 3 mandaty,
a komitety B i C po jednym.
a komitety B i C po jednym.
Mamy komitety A, B oraz C, które otrzymały kolejno 900, 300
i 480 głosów, do obsadzenia jest 5 mandatów.
,...
1
X
V
S
V
Q
t
Obliczamy współczynniki dla poszczególnych komitetów:
A - 2,68
B - 0,89
C - 1,43
Zgodnie z liczbami przed przecinkiem,
2 mandaty uzyskuje komitet A, a jeden komitet C.
Pozostałe dwa mandaty zostają rozdzielone kolejno
komitetom o najwyższej wartości po przecinku, czyli B,
następnie A.
Metoda Hare-Niemeyera
X
Q
Liczba uzyskanych głosów
Partia
0,4246
11762
Polskie Stronnictwo Ludowe
1
0,557626
15447
Socjaldemokracja Polska
1
0,599501
16607
Partia Demokratyczna - demokraci,pl
1
0,941723
26087
Liga Polskich Rodzin
1
1,179329
32669
Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej
1
1,399318
38763
Sojusz Lewicy Demokratycznej
1
3
3,598271
99677
Prawo i Sprawiedliwość
1
4
4,529778
125481
Platforma Obywatelska RP
Metoda Hare-Niemeyera
Metoda Hare-Niemeyera
(największej średniej)
(największej średniej)
Liczbę uzyskanych mandatów oblicza się za pomocą
Liczbę uzyskanych mandatów oblicza się za pomocą
wzoru:
wzoru:
,...
1
X
V
S
V
Q
t
Polega na przyznaniu dodatkowych mandatów ugrupowaniom,
które uzyskają kolejne największe średnie, czyli posiadają
największy stosunek liczby uzyskanych głosów do liczby
zdobytych mandatów w pierwszej fazie powiększonej o jeden
mandat fikcyjny. Stosowany jest np. w Niemczech i we
Włoszech.
11762
Polskie Stronnictwo Ludowe
15447
1
15447
Socjaldemokracja Polska
16607
1
16607
Partia Demokratyczna –
demokraci.pl
1
1
26087
1
26087
Liga Polskich Rodzin
2
1
32669
1
1
32669
Samoobrona RP
2
1
38763
1
1
38763
Sojusz Lewicy Demokratycznej
4
1
24919
4
3
99677
Prawo i Sprawiedliwość
5
1
25096
5
4
125481
Platforma Obywatelska RP
Suma
mandaów
Dodatkowe
mandaty
L/
(Q+1)
(Q+1)
Q
Liczba uzyskanych głosów (L)
Największa średnia obliczana jest ze wzoru:
liczba uzyskanych głosów
liczba uzyskanych mandatów + 1
__________________________
Formuła Hagenbach –
Formuła Hagenbach –
Bischoffa
Bischoffa
Zgodnie z tą metodą wyniki poszczególnych list partyjnych dzieli
się poprzez dzielnik wyborczy, którym jest iloraz liczby ważnie
oddanych głosów oraz ilości mandatów do obsadzenia
powiększonej o jeden mandat fikcyjny; liczby całkowite z tego
działania oznaczają liczbę mandatów uzyskanych przez
poszczególne listy. W sytuacji, gdy pozostaną mandaty
nieobsadzone stosuje się metodę największej reszty, zgodnie z
którą mandaty dodatkowe przyznaje się kolejno ugrupowaniom,
które posiadają największe reszty z danego dzielenia.
15,00
387819
Suma
0,02
525
Polska Konfederacja - Godność i Praca
0,02
595
Narodowe Odrodzenie Polski
0,04
945
Polska Partia Narodowa
0,04
1078
Centrum
0,06
1520
Dom Ojczysty
0,09
2400
Polska Partia Pracy
0,19
4875
Ruch Patriotyczny
0,36
9388
Platforma Janusza Korwin-Mikkego
0,45
11762
Polskie Stronnictwo Ludowe
0,60
15447
Socjaldemokracja Polska
0,64
16607
Partia Demokratyczna - demokraci,pl
1,01
26087
Liga Polskich Rodzin
1,26
32669
Samoobrona Rzeczpospolitej Polskiej
1,50
38763
Sojusz Lewicy Demokratycznej
3,86
99677
Prawo i Sprawiedliwość
4,85
125481
Platforma Obywatelska RP
1
1
1
1
1
4
5
Hangebach - Bischoffa
1
2
2
4
5
Metoda Hare-Niemeyera
(największej średniej)
1
1
1
1
1
4
5
Metoda Hare-Niemeyera
(największej reszty)
1
1
1
5
6
Metoda Huntingtona
1
1
1
5
6
Metoda duńska
1
1
1
1
1
4
5
Metoda Sainte Legaue
1
1
1
5
6
Metoda d'Hondta
PSL
SDPL
Demokrac
i
LPR
Samoobrona
SLD
PiS
PO
Zestawienie zbiorcze
Zestawienie zbiorcze
System alternatywnego głosu
System alternatywnego głosu
Jest to szczególny rodzaj ordynacji większościowej. W
Jest to szczególny rodzaj ordynacji większościowej. W
systemie tym wyborca dysponuje wieloma głosami i
systemie tym wyborca dysponuje wieloma głosami i
oznacza
na liście swoje preferencje (przeważnie
oznacza
na liście swoje preferencje (przeważnie
numerycznie - 1, 2, 3, itp.). Jeśli jeden kandydat uzyskuje
numerycznie - 1, 2, 3, itp.). Jeśli jeden kandydat uzyskuje
50% (i więcej głosów) z oznaczeniem 1 to ten kandydat
50% (i więcej głosów) z oznaczeniem 1 to ten kandydat
wygrywa. Jeśli nie - odpada kandydat z najmniejszym
wygrywa. Jeśli nie - odpada kandydat z najmniejszym
poparciem, a jego głosy rozdziela się według dalszych
poparciem, a jego głosy rozdziela się według dalszych
preferencji wyborców. Proces ten jest powtarzany, aż jeden
preferencji wyborców. Proces ten jest powtarzany, aż jeden
z kandydatów uzyska bezwzględną większość. System ten
z kandydatów uzyska bezwzględną większość. System ten
pozwala zlikwidować wieloturowość wyborów i lepiej
pozwala zlikwidować wieloturowość wyborów i lepiej
oddaje preferencje wyborcze obywateli niż pozostałe
oddaje preferencje wyborcze obywateli niż pozostałe
ordynacje większościowe. Z drugiej strony jest jednak
ordynacje większościowe. Z drugiej strony jest jednak
bardziej skomplikowany i mniej zrozumiały.
bardziej skomplikowany i mniej zrozumiały.
System pojedynczego głosu
System pojedynczego głosu
przechodniego
przechodniego
tzw.
tzw.
STV
STV
od Single Transferable Vote)
od Single Transferable Vote)
Głosuje się analogicznie jak w ordynacji z głosem
alternatywnym, przy czym zamiast jednego wybiera się kilku a
nawet kilkunastu w jednym okręgu. Wyborca oddaje tzw. głos
preferencyjny, oznaczając wybranych kandydatów numerami
(zaznaczając „1” obok najbardziej preferowanego kandydata,
„2” obok następnego w kolejności preferencji, itd.).
W tym systemie głosuje się osobowo (a nie na partię), przez co
często dochodzi do ostrej wzajemnej konkurencji między
członkami tej samej partii. Według entuzjastów tego rozwiązania
wyniki bardzo trafnie oddają rzeczywiste preferencje wyborcze
ludności, a system posiada większość zalet typowej ordynacji
proporcjonalnej i większościowej.