Postępowanie pielęgniarki w zaburzeniach funkcjonowania przewodu pokarmowego.

Postępowanie

pielęgniarki w

zaburzeniach

funkcjonowania

przewodu

pokarmowego.

Janina Książek

Wstęp.



Układ pokarmowy (trawienny) u

człowieka ma kształt długiej cewy,

rozpoczynającej się szparą ustną i

kończącą się odbytem. W skład

przewodu pokarmowego wchodzą:

jama ustna, gardło, przełyk, żołądek,

jelito cienkie, jelito grube oraz wielkie

gruczoły trawienne - wątroba i

trzustka.

Cel układu trawiennego

Rozłożenie spożytych pokarmów na

najprostsze części składowe, które

wessane z jelit i przetworzone przez

wątrobę stają się materiałem

budulcowym ustroju i źródłem

energii.

Trawienie



jest procesem przerabiania pobranego przez

ustrój pokarmu. W początkowym okresie tego

procesu pokarm musi być poddany

mechanicznej przeróbce, zostaje rozdrobniony

i zwilżony, a następnie przekształcony na

związki prostsze, które mogą już być

wchłonięte do krwi i wykorzystane przez

komórki ustroju do budowy własnych tkanek

oraz użyte do procesów przemiany materii.

Nieprzyswajalne resztki zostają wydalone z

organizmu.

Praca przewodu

pokarmowego



pozostaje prze cały czas pod wpływem

układu nerwowego przywspółczulnego

i współczulnego. Układ

przywspółczulny, a więc nerw błędny,

zwiększa wydzielanie wszystkich

zaczynów w przewodzie pokarmowym

i przyspiesza przechodzenie pokarmu

przez przewód. Nerw współczulny ma

działanie przeciwne.

Definiowanie podstawowych

zaburzeń



Zaburzenia czynności przewodu pokarmowego

mogą polegać na zaburzeniu przyjmowania

pokarmów i wszystkich czynności

fizjologicznych z tym związanych. Zakłócenia

te mogą objawiać się w postaci różnorakich

stanów chorobowych. Niespecyficzne objawy

ogólne chorób przewodu pokarmowego to:

zaburzenia połykania, zgaga, odbijania,

nudności i wymioty, zaburzenia w oddawaniu

stolca i gazów, krwotoki wewnętrzne,

wodobrzusze.

Zaburzenia połykania.



Zaburzeniami połykania (dysfagią) nazywamy

trudności w formowaniu kęsa pokarmowego

oraz przechodzeniu pokarmów płynnych i

stałych z jamy ustnej do dalszych odcinków

przewodu pokarmowego. Dysfagia stanowi

wiarygodny objaw chorobowy występujący

jedynie w trakcie samego aktu połykania,

zależny od zaburzeń jego odpowiedniej fazy.

Dysfagii mogą towarzyszyć bóle związane z

przełykaniem (odynofagia).

Przyczyny.



I Odynofagia



Nowotwory:



głowy,



szyi i śródpiersia.



Przebyte zabiegi chirurgiczne:



języka,



policzka.



Radioterapia, która powoduje włóknienie tkanek i

zmniejszenie ich ruchomości.



Grzybica jamy ustnej.



Schorzenia neurologiczne (stwardnienie rozsiane, po

zabiegach neurochirurgicznych).



Zniesienie odruchu połykania (u chorych nieprzytomnych).



Schorzenia nie związane z nowotworem:



zwężenie przełyku,

cd. Przyczyny



niedobór żelaza,



zaburzenia psychiczne.



Inne przyczyny:



odleżyny po długotrwałym stosowaniu

drenażu żołądkowo-nosowego,



zwężenia pozapalne i powrzodowe

wywołane lekami (np. KCl, chinidyna),



tabletki połykane bez popijania mogą

przylgnąć do błony śluzowej przełyku i

spowodować owrzodzenie (szczególnie

salicylany, preparaty potasu, tetracykliny).

II Odynofagia połączona z

dysfagią.



1.Po urazach i w zapaleniu przełyku (ostre,

bakteryjne, wirusowe i grzybicze zapalenia

gardła, zapalenia migdałków

podniebiennych).



Spożycie zbyt gorących potraw i płynów,



Delikatne urazy przełyku związane z

połykaniem źle przeżutych lub suchych i

twardych pokarmów,



Nowotwory złośliwe jamy ustnej i gardła.



Przewlekłe infekcje grzybicze (kandydoza

przełyku u chorych z AIDS) lub po chemio-

czy radioterapii.

Zgaga.



Subiektywnie odczuwane wrażenie

bólu lub pieczenia za mostkiem,

promieniującego niekiedy z okolicy

wyrostka mieczykowatego (od dołu)

do okolicy gardła (ku górze), a nawet

do pleców, barków, a niekiedy do

szczęk.

Przyczyny:



Nadmierne przepełnienie żołądka.



Zarzucanie treści żołądkowej do dolnego

odcinka przełyku.



Niewystarczająca ilość soku żołądkowego.



Przepuklina rozworu przełykowego.



Chorobą wrzodowa żołądka.



Nacieczenie rozrostowe żołądka.



Resekcja żołądka.



Choroby dróg żółciowych.



Ciąża.



Zaburzenia psychonerwicowe.

Odbijania.



Odruchowe i spontaniczne wydalanie z żołądka nadmiaru

nagromadzonego tam powietrza może być objawem

przechodzenia powietrza z jamy ustnej do żołądka wraz z

pokarmem podczas połykania na skutek osłabionej

sprawności górnego zwieracza przełyku, którego nadmierne

rozluźnienie się ułatwia zasysanie powietrza do przełyku. W

tych przypadkach mamy odbijania tzw. puste samym

powietrzem bez określonego zapachu.



Odbijanie może też pojawić się w niektórych stanach

chorobowych, np. w bezsoczności żołądka lub zwężeniu

odźwiernika. Pokarm może wówczas znacznie dłużej zalegać

w żołądku, w związku z tym procesy trawienia i gnicia, które

w warunkach prawidłowych następują w dalszych częściach

przewodu pokarmowego, toczą się w żołądku przy

równoczesnej nadprodukcji gazów jako efekt fermentacji i

bakteryjnych procesów gnicia. W tych przypadkach

odbijanie pozostawia w ustach nieprzyjemny smak i zapach.

Czkawka.



Napadowy, niezależny od woli skurcz przepony i mięśni

głośni, z towarzyszącą emisją charakterystycznych

dźwięków. Jest to odruch spowodowany podrażnieniem

nerwu przeponowego bodźcami z narządów jamy brzusznej

lub bezpośrednio z ośrodkowego układu nerwowego.

Częstotliwość czkawki jest różna i wynosi od 2 do 60 razy

na minutę. Przewlekła czkawka (trwająca powyżej 48 godzin

i nawracająca) jest przyczyną zmęczenia, dyskomfortu,

utraty wagi, bezsenności i depresji która nasila wyrzut

adrenaliny i zahamowanie perystaltyki jelit, co może

doprowadzić w konsekwencji do dalszych powikłań.

Czkawka nie jest bezpośrednio niebezpieczna, ale

niepotrzebnie obciąża układ krążenia w stanach

pooperacyjnych lub w wypadku chorób toczących się w

jamie brzusznej nasila dolegliwości. Przewlekła czkawka

wpływa obciążająco na rodzinę chorego.

Przyczyny.



Nadmierne rozciągnięcie żołądka (przejedzenie),



Zabiegi operacyjne w obrębie jamy brzusznej.



Zapalenie otrzewnej.



Niedrożność jelit.



Krwawienie z przewodu pokarmowego.



Zapalenie wątroby.



Choroby toczące się w obrębie klatki piersiowej

(tętniak aorty, zapalenie śródpiersia).



Zmiany w mózgu (guzy mózgu, wylewy krwawe,

zapalenie opon mózgowych).



Toksyczne (ostre zatrucie alkoholowe, mocznica).

Wymioty.



Wymioty to wyrzucanie zawartości

żołądka

przez przełyk i jamę ustną

wywołane antyperystaltyczną

czynnością żołądka i przełyku, przy

udziale tłoczni brzusznej. Mechanizm

sterowania wymiotami odbywa się

poprzez ośrodek wymiotny w rdzeniu

przedłużonym.

Przyczyny.



1.Następstwo zdrowego mechanizmu obronnego, np.:

- po spożyciu nieodpowiednich pokarmów, alkoholu,

przepełnionego żołądka.



2. Jako następstwo zaburzeń:



bezpośrednie podrażnienie mózgu, np. w przebiegu urazów

głowy, zatruć, chemioterapii,



pośrednie podrażnienie mózgu, np. w przebiegu zaburzeń

żołądkowo - jelitowych, chemioterapii,



mechaniczne utrudnienia w odprowadzeniu treści

pokarmowej np. skurcz odźwiernika, niedrożność

porażenna,



nie wyjaśnione wymioty, np. w ciąży,



wymuszone wymioty, np. po podaniu słonej wody lub

pewnych leków.

Zwiastuny



Przed wystąpieniem wymiotów

można zaobserwować: pocenie się,

zimne poty, niepokój, przyspieszony

oddech, płytkie oddychanie lub

pogłębione, bladość powłoki skórnej,

zawroty głowy, wzmożone ślinienie,

nudności.

Nudności - Mdłości



Nieprzyjemne odczucia najczęściej poprzedzające

wymioty, choć mogą również występować

samoistnie. Wywołują ogólne osłabienie

(obniżenie ciśnienia krwi), złe samopoczucie,

zawroty głowy, silne pocenie się, ślinotok. W

patofizjologii nudności istotną rolę odgrywa tzw.

teoria receptorowa. Wg tej koncepcji

występowanie nudności spowodowane jest

pobudzeniem przez mediatory chemiczne

określonych rodzajów receptorów,

zlokalizowanych w ośrodkowym układzie

nerwowym lub obwodowo w zakończeniach

nerwowych w obrębie przewodu pokarmowego

Przyczyny.



Nudności mogą być spowodowane przez nowotwór

rozwijający się w obrębie przewodu pokarmowego.



Nowotwór trzustki.



Zastój treści pokarmowej w żołądku będący wynikiem

powiększenia wątroby, obecności płynu w jamie otrzewnej.



Choroba wrzodowa żołądka.



Leczenie morfiną lub innymi opioidami przeciwbólowymi.



Podrażnienie błony śluzowej żołądka (po stosowaniu

niesterydowych leków przeciwzapalnych, glikosteroidów,

preparatów żelaza, po spożyciu alkoholu i z powodu

infekcji).



Zaburzenia metaboliczne (toksyny wydzielane przez guz,

mocznica, za wysoki poziom wapnia w surowicy).



Wzmożone ciśnienie śródczaszkowe (guzy pierwotne lub

przerzutowe w mózgu).



Zaburzenia psychiczne (lęk, niepokój, depresja).

Biegunka.



Biegunka to częste oddawanie luźnego

stolca. O biegunce mówi się wówczas,

gdy chory oddaje częściej niż trzykrotnie

w ciągu 24 godzin nieuformowany stolec.

Biegunka występuje u około 7-10 %

chorych z zaawansowanym procesem

nowotworowym. Biegunka, która

występuje przez ponad 3 tygodnie,

traktowana jest jako schorzenie

przewlekłe.

Przyczyny.



1. Infekcje przewodu pokarmowego:



infekcje bakteryjne (np. salmonella,

campylobacter i shigella)



infekcje wirusowe (np. Rotavirus i Norwalk

wirus).



►

Biegunki spowodowane wspomnianymi

bakteriami powodują także pojawienie się

gorączki, natomiast objawy ogólne rzadziej

występują w przypadku infekcji wirusowych.

cd. Przyczyny.



2. Odżywianie przez gastrostomię.



3. Terapia lekami: przeczyszczającymi (zbyt intensywna

terapia – szczególnie u chorych nowotworowych),

antybiotykami, cytostatykami, niesterydowymi -

przeciwzapalnymi, preparatami żelaza.



►

W przypadku niepełnej niedrożności występuje na

przemian biegunka i zaparcie.



4. Inne schorzenia::



cukrzyca,



nadczynność tarczycy,



zespół drażliwego jelita,



5. Błędy dietetyczne:



ostre przyprawy, alkohol,



otręby, owoce (sporadycznie).

Wzdęcia.



Powiększenie obwodu brzucha

spowodowane gromadzeniem się w jelitach

gazów powstających w wyniku rozkładu

bakteryjnego resztek pokarmowych. Gazy

te są częściowo wchłaniane do krwi i

wydalane z powietrzem oddechowym.

Nadmiar jest wydalony przez odbyt w

postaci wiatrów. Warunkiem sprawnego

wydalania gazów jest właściwa motoryka

jelit i dobre napięcie tłoczni brzusznej.

Przyczyny.



1. Fizjologicznie wzdęcia występują:



po spożyciu produktów bogatych w błonnik.



2. W warunkach patologicznych wzdęcia

występują w:



niestrawności fermentacyjnej,



chorobach trzustki,



chorobach pęcherzyka żółciowego,



zaparciach,



niedrożności jelit.

Zaparcie stolca



Najogólniej mówiąc, trudności w wypróżnieniu. Niektórzy

autorzy przez zaparcia rozumieją zjawisko przedłużonego

zalegania mas kałowych w jelitach i wydalanie stolca o

zmniejszonej zawartości wody. Zaparcie może być:



przypadkowe;

o zaparciu przypadkowym

mówimy wtedy, gdy

występują na skutek różnorakich sytuacji życiowych np. pobyt w

szpitalu, nagła zmiana sposobu odżywiania się.



krótkotrwałe;



Zaparcie krótkotrwałe

ma zazwyczaj charakter okresowy,

nawracający. Charakteryzuje się tym, że okresy zaparć

przeplatają się z okresami prawidłowego oddawania stolca.



przewlekłe; zaparcia przewlekłe bardzo często są nazywane

nawykowymi bądź atonicznymi. Jest to dolegliwość mogąca

powstawać na skutek nadmiernego stanu kurczowego odbytu

lub osłabienia stanu napięcia mięśni odbytu. Występuje

zwłaszcza u osób nerwicowych, prowadzących nieregularny tryb

życia, a w szczególności nieprawidłowo odżywiających się,

częściej u kobiet.

Przyczyny.



Dieta ubogoresztkowa.



Zmniejszona ilość przyjmowanych pokarmów i

płynów.



Zmniejszona aktywność.



Brak intymnych warunków defekacji.



Przyjmowanie leków przeciwbólowych.



Żylaki odbytu.



Obecność guza w przewodzie pokarmowym.



Rak okrężnicy i odbytu.



Zniedołężnienie związane z chorobą nowotworową.



Zaburzenia neurologiczne związane z uszkodzeniem

odcinka lędźwiowego rdzenia kręgowego.



zaburzenia psychiczne (nasilony lęk i depresja).

Działania pielęgniarskie podejmowane

u chorego z dysfagią.



Istotne jest określenie miejsca zatrzymywania się kęsa

pokarmowego i zaburzenia fazy połykania, przy czym

należy pamiętać, że chorzy z dysfagią przedprzełykową

mają uczucie przeszkody w gardle, a z dysfagią

przełykową – za mostkiem. Odczucia chorego co do

lokalizacji przewężenia mogą być mylne i zazwyczaj

umiejscawiane powyżej niż poniżej przeszkody. Gdy

trudności w przełknięciu kęsa występują w 3-4 sekundy

po rozpoczęciu aktu połykania, to mamy do czynienia z

zaburzeniem okolicy jamy ustnej i gardła, po 4

sekundach dotyczą przełyku.



Jeśli dysfagia występuje zarówno przy połykaniu

pokarmów płynnych jak i stałych oznacza to możliwość

istnienia zaburzeń motorycznych lub nerwowo-

mięśniowych.

Przykładowe działania



Wprowadzamy specjalną dietę:



podajemy małe ilości potraw,



unikamy suchego, twardego pokarmu (gdy posiłek jest

lepki (np. banany), utrudnia choremu połykanie),



podajemy pokarm półpłynny lub w postaci papki

(wysokokaloryczne odżywki),



unikamy pokarmów, z przełknięciem których chory ma

problem (np. sałata, ryż),



pokarm podajemy wolno, w małych ilościach, przy pomocy

łyżeczki tak, aby chory miał czas na spokojne jego

połknięcie,



przy nasilającym się kaszlu, krztuszeniu się, dławieniu i

zachłystywaniu - pokarmy podajemy w jeszcze mniejszych

ilościach z zachowaniem zwiększonej częstotliwości,



wyjaśniamy pacjentowi, że na czas kuracji musi zmienić

nawyki żywieniowe.

cd. Przykładowe działania



Przy karmieniu głowę układamy z

podbródkiem lekko skierowanym w

stronę klatki piersiowej.



Chorego nie doprowadzamy do

stanu zmęczenia (wszystkie

czynności pielęgnacyjne i

usprawniające przeprowadzamy

częściej i krócej).

Document Outline