KRYTYKA ARCHETYPOWA
I MITOGRAFICZNA

KRYTYKA ARCHETYPOWA



Charles Baudouin, Psychoanaliza 
sztuki (1920)



Maud Bodkin, Wzorce 
archetypowe w poezji 
nowoczesnej (1934)

Wzorzec 
archetypowy(

Baudkin

):



„to, co nagle budzi się w nas w 

odpowiedzi na sugestywne 

przedstawienie jakiegoś pradawnego 

tematu […] – pradawnego wątku, który 

zawdzięcza swe przetrwanie w roli 

tradycyjnego materiału sztuki swojej 

sile ekspresji czy symbolizowania” a w 

konsekwencji „wyzwalania typowych 

emocji ludzkich”



WZORZEC ARCHETYPOWY w poezji 

tragicznej 

Marie Louise von Franz



Np. studium o Królestwie 
bezprzestrzennym Brunona Goetza

Aniela Jaffe



Rozprawa o Złotym garnku Ernesta 
Teodora Hoffmanna

Leslie A. Fiedler



Archetyp i sygnatura (1952)



Miłość i śmierć w literaturze 
amerykańskiej  (1959)

DZIEŁO

 

LITERACKIE

ARCHETYP 

SYGNATURA 

 Archetyp 



„odwieczny wzorzec reakcji na kondycję 

ludzką w jej najbardziej niezmiennych aspektach”



Źródło          pod-  czy pozaosobowościowa  

sfera 

id



Typowe postacie, wątki i formy
(początki rodzajów literackich

strukturalne archetypy)

 Sygnatura



Czynniki indywidualne charakteryzujące jakiegoś 
twórcę



Źródło             

ego   

oraz

   superego



Środki wyrazu tematyczne i formalne



Historycznoliterackie reguły i konwencje

ich jednostkowe nacechowanie 

„Dejungizacja” pojęcia 
archetypu



 Archetyp

prawzorzec, pratyp, źródło pewnych 
tematów i struktur literackich



Mit 

- u Junga  archetypowe przedstawienie

              - u Fiedlera

„czysty archetyp pozbawiony    

rysów indywidualnych” 

// 

dzieło literackie

    9

• KRYTYKA MITOGRAFICZNA



MIT

Natchnienie, matryca strukturalna 

literatury 

(tylko) źródło źródło tematów i 
motywów literackich

Henryk Markiewicz:

Literatura i mity

Northrop Frye:

Anatomia krytyki (1957)

logiczne, strukturalne więzi literatury i mitu
(nie – genetyczno-tematyczne)

LITERATURA             

„PRZEMIESZCZONA”, 
„ZREKONSTRUOWANA” MITOLOGIA

Główne tezy Frye’a:

1.

Mit = matryca tematów i struktur literackich

2.

Przedmiot sztuki – natura –    forma ludzka

mit 

3.

Strukturalne zasady mitologii (pojęciowe 
zasady sprowadzania natury do  form 
ludzkich): analogia i tożsamość 

4.

Strukturalne zasady literatury: 

analogia

porównanie

tożsamość

metafora



5.  

Związki między mitem i literaturą 

konwencje i gatunki literackie



Ruch wstępujący – mity o wiośnie; miejsce: raj

komedia, sielanka, romans



Ruch zstępujący – mity o śmierci; miejsce: 
piekło

tragedia, ironia, satyra

6. Centralny mit (archemit): mit 
poszukiwania



Mit

narracja



Archetyp

znaczenie mitu



Rytuał

odtwarzanie 

czynności związanych z 

treścią mitu

wszystkie rodzaje literackie:



Aspekt rytualny mitu

          dramat



 Aspekt epifaniczny liryka



Aspekt encyklopedyczny epika 

Mit poszukiwania

7. Mit



Cztery zasadnicze typy mythoi:



Komiczny

ruch wstępujący



Romansowy



Tragiczny

ruch zstępujący



Ironiczny