ASPEKT PSYCHOLOGICZNY 

ASPEKT PSYCHOLOGICZNY 

STAROŚCI

STAROŚCI

 

 

 

 

Pojęcie starzenia się w aspekcie 

Pojęcie starzenia się w aspekcie 

psychologicznym

psychologicznym



To 

To 

śledzenie zmian

śledzenie zmian

 w zakresie 

 w zakresie 

zdolności psychomotorycznych

zdolności psychomotorycznych

, uczenia się i 

, uczenia się i 

zapamiętywania, 

zapamiętywania, 

myślenia i umiejętności rozwiązywania problemów

myślenia i umiejętności rozwiązywania problemów

, 

, 

motywacji i emocji itp.

motywacji i emocji itp.



To proces

To proces

 

 

zmian

zmian

 zachodzących w 

 zachodzących w 

osobowości

osobowości

 i 

 i 

inteligencji.

inteligencji.



To proces 

To proces 

zmian

zmian

 zachodzących w 

 zachodzących w 

ustroju

ustroju

 w ciągu 

 w ciągu 

całego życia

całego życia

, 

, 

doprowadzając do 

doprowadzając do 

osłabienia funkcji

osłabienia funkcji

 poszczególnych organów i ostatecznie 

 poszczególnych organów i ostatecznie 

do 

do 

śmierci.

śmierci.

 (J. Piotrowski)

 (J. Piotrowski)



To 

To 

proces stopniowy

proces stopniowy

, doprowadzający do 

, doprowadzający do 

spadku

spadku

 żywotności i odporności, a 

 żywotności i odporności, a 

spadek ten ujawnia się 

spadek ten ujawnia się 

z upływem czasu.

z upływem czasu.

 (A. Comfort)

 (A. Comfort)



To naturalny, długotrwały 

To naturalny, długotrwały 

proces fizjologiczny

proces fizjologiczny

, który zachodzi w 

, który zachodzi w 

osobniczym rozwoju żywych organizmów. (W. Pędich)

osobniczym rozwoju żywych organizmów. (W. Pędich)



To 

To 

proces rozwojowy

proces rozwojowy

, jedno ze stadiów życiowych człowieka, które jest 

, jedno ze stadiów życiowych człowieka, które jest 

nieodwracalne.

nieodwracalne.

 (J. Rembowski)

 (J. Rembowski)



Jest jednym z 

Jest jednym z 

prawidłowych etapów rozwoju osobniczego

prawidłowych etapów rozwoju osobniczego

, to efekt 

, to efekt 

zachodzących wraz z wiekiem 

zachodzących wraz z wiekiem 

zmian morfologicznych

zmian morfologicznych

 i 

 i 

czynnościowych

czynnościowych

, 

, 

które prowadzą do stopniowego 

które prowadzą do stopniowego 

ograniczenia 

ograniczenia 

możliwości 

możliwości 

adaptacyjnych

adaptacyjnych

 

 

ustroju (W. Frolkis)

ustroju (W. Frolkis)



To

To

 

 

nieuchronny

nieuchronny

, powszechny, 

, powszechny, 

długotrwały

długotrwały

, zróżnicowany i 

, zróżnicowany i 

wielopłaszczyznowy

wielopłaszczyznowy

 proces, który zależy od człowieka i od czynników 

 proces, który zależy od człowieka i od czynników 

społecznych, 

społecznych, 

ekonomicznych

ekonomicznych

, biologicznych, 

, biologicznych, 

psychologicznych

psychologicznych

, 

, 

ekologicznych, 

ekologicznych, 

historycznych

historycznych

 i kulturowych.

 i kulturowych.

 

 

 

 

→

→

Starzenie psychologiczne

Starzenie psychologiczne

 to zmiany, do jakich dochodzi pod 

 to zmiany, do jakich dochodzi pod 

wpływem czasu w 

wpływem czasu w 

osobowości

osobowości

, w życiu 

, w życiu 

emocjonalnym

emocjonalnym

 i 

 i 

duchowym

duchowym

 

 

człowieka. Jest ono ściśle związane ze 

człowieka. Jest ono ściśle związane ze 

zmianami biologicznymi

zmianami biologicznymi

 

 

zachodzącymi w całym organizmie, a w szczególności w 

zachodzącymi w całym organizmie, a w szczególności w 

mózgu

mózgu

. 

. 

→

→

Starość i starzenie się

Starość i starzenie się

 jest procesem 

 jest procesem 

nieuchronnym

nieuchronnym

 i 

 i 

wpisanym w życie ludzkie. Polega na 

wpisanym w życie ludzkie. Polega na 

akceptowaniu

akceptowaniu

 ludzkiej 

 ludzkiej 

osobowości i własnego życia dzięki mądremu 

osobowości i własnego życia dzięki mądremu 

zrozumieniu

zrozumieniu

 jego biegu. 

 jego biegu. 

Wg 

Wg 

E. H. Eriksona starość

E. H. Eriksona starość

 to czas osiągania pełnej 

 to czas osiągania pełnej 

dojrzałości

dojrzałości

, 

, 

mądrości i 

mądrości i 

integracji

integracji

 

 

wewnętrznej.

wewnętrznej.

 

 

 

 

Teorie starzenia się w aspekcie 

Teorie starzenia się w aspekcie 

psychologicznym

psychologicznym

Teoria odpowiedników

Teoria odpowiedników

 

 

– zakłada, że cechy ujawniające się w 

– zakłada, że cechy ujawniające się w 

późnym okresie życia człowieka to 

późnym okresie życia człowieka to 

rezultaty wczesnego jego rozwoju

rezultaty wczesnego jego rozwoju

.

.

Teoria przypadków

Teoria przypadków

 – mówi, że cechy charakterystyczne dla 

 – mówi, że cechy charakterystyczne dla 

człowieka starszego są 

człowieka starszego są 

rezultatem działania

rezultatem działania

 różnych i nie skorelowanych 

 różnych i nie skorelowanych 

ze sobą wydarzeń życiowych.

ze sobą wydarzeń życiowych.

Teoria stresu starości

Teoria stresu starości

 - wiążą się z koniecznością 

 - wiążą się z koniecznością 

poradzenia sobie

poradzenia sobie

 z 

 z 

obniżoną sprawnością 

obniżoną sprawnością 

psychiczną i fizyczną

psychiczną i fizyczną

 oraz pogarszającym się 

 oraz pogarszającym się 

stanem

stanem

 

 

zdrowia

zdrowia

; zaakceptowaniem zmian w 

; zaakceptowaniem zmian w 

wyglądzie zewnętrznym

wyglądzie zewnętrznym

; 

; 

akceptacją nowej 

akceptacją nowej 

pozycji społecznej

pozycji społecznej

; umiejętnością podjęcia nowych 

; umiejętnością podjęcia nowych 

ról 

ról 

społecznych i rodzinnych

społecznych i rodzinnych

; akceptacją nieuchronności

; akceptacją nieuchronności

 

 

śmierci

śmierci

; 

; 

umiejętnością przyjęcia nowej 

umiejętnością przyjęcia nowej 

perspektywy życiowej

perspektywy życiowej

, inną 

, inną 

percepcją

percepcją

 

 

czasu i przestrzeni.

czasu i przestrzeni.

 

 

 

 

Teorie starzenia się w aspekcie 

Teorie starzenia się w aspekcie 

psychologicznym

psychologicznym

Teoria „Szkoły Bońskiej”

Teoria „Szkoły Bońskiej”

 

 

– starość nie jest wynikiem wyłącznie 

– starość nie jest wynikiem wyłącznie 

przeżytych lat życia, lecz głównie 

przeżytych lat życia, lecz głównie 

ukształtowanym obrazem siebie

ukształtowanym obrazem siebie

, 

, 

połączonym ze 

połączonym ze 

stanem zdrowia

stanem zdrowia

, cechami osobowości i 

, cechami osobowości i 

aktywnością życiową.

aktywnością życiową.

Teoria „orientacja historyczna”

Teoria „orientacja historyczna”

 

 

– zakłada, że 

– zakłada, że 

stan

stan

 

 

biopsychospołeczny

biopsychospołeczny

 człowieka starszego zależy w znacznym 

 człowieka starszego zależy w znacznym 

stopniu od 

stopniu od 

wcześniejszych okresów życia.

wcześniejszych okresów życia.

Teoria „całożyciowego rozwoju”

Teoria „całożyciowego rozwoju”

 – stwierdza, iż człowiek 

 – stwierdza, iż człowiek 

starszy może 

starszy może 

rozwijać się, mimo inwolucji fizycznej

rozwijać się, mimo inwolucji fizycznej

; celem rozwoju 

; celem rozwoju 

jest 

jest 

przystosowanie 

przystosowanie 

się do nowych warunków wynikających z 

się do nowych warunków wynikających z 

procesu 

procesu 

starzenia się.

starzenia się.

 

 

 

 

Starość w wybranych psychologicznych 

Starość w wybranych psychologicznych 

koncepcjach cyklu życia.

koncepcjach cyklu życia.

  

  

Wspólną cechą 

Wspólną cechą 

koncepcji cyklu życia 

koncepcji cyklu życia 

jest założenie, że 

jest założenie, że 

rozwój człowieka jest 

rozwój człowieka jest 

procesem

procesem

, w którym 

, w którym 

można wyróżnić 

można wyróżnić 

jakościowo 

jakościowo 

odmienne 

odmienne 

fazy

fazy

 (stadia, cykle)

 (stadia, cykle)

 

 

 

 

Koncepcja Roberta 

Koncepcja Roberta 

Havighursta

Havighursta

Człowiek przechodzi z jednego stadium rozwoju do 

Człowiek przechodzi z jednego stadium rozwoju do 

drugiego 

drugiego 

rozwiązując

rozwiązując

 problemy typowe dla 

 problemy typowe dla 

danego okresu , a problemy te to 

danego okresu , a problemy te to 

zadania 

zadania 

rozwojowe

rozwojowe

 (developmental task).

 (developmental task).

 

 

Pomyślne

Pomyślne

 rozwiązanie danego  

 rozwiązanie danego  

zadania

zadania

 prowadzi do 

 prowadzi do 

podejmowania 

podejmowania 

następnych

następnych

 zadań i jest źródłem 

 zadań i jest źródłem 

zadowolenia

zadowolenia

 i poczucia 

 i poczucia 

sukcesu.

sukcesu.

Niepowodzenia

Niepowodzenia

 mogą wywołać 

 mogą wywołać 

trudności

trudności

 z 

 z 

poradzeniem sobie z 

poradzeniem sobie z 

kolejnymi zadaniami

kolejnymi zadaniami

 , czynią 

 , czynią 

człowieka 

człowieka 

nieszczęśliwym

nieszczęśliwym

 i powodują jego niską 

 i powodują jego niską 

samoocenę.

samoocenę.

 

 

 

 

Zadania rozwojowe w ciągu życia 

Zadania rozwojowe w ciągu życia 

według R. Havighursta

według R. Havighursta

Każda 

Każda 

nowa faza

nowa faza

 życia kształtowana jest zarówno 

 życia kształtowana jest zarówno 

przez 

przez 

oczekiwania ze strony otoczenia jednostki

oczekiwania ze strony otoczenia jednostki

 , 

 , 

jak i przez jej 

jak i przez jej 

życiowe doświadczenia

życiowe doświadczenia

 ,  które w 

 ,  które w 

poszczególnych etapach życia są wciąż na nowo 

poszczególnych etapach życia są wciąż na nowo 

porządkowane

porządkowane

.

.

 

 

 

 

Stadium

Stadium

:

:

• Niemowlęctwo i wczesne dzieciństwo

• 

Średnie dzieciństwo

Średnie dzieciństwo

• Adolescencja

• 

Wczesna dorosłość

Wczesna dorosłość

• Wiek średni 

• 

Późna dojrzałość (starość)

Późna dojrzałość (starość)

Późna dojrzałość starość – 

Późna dojrzałość starość – 

zadania rozwojowe

zadania rozwojowe

● 

Przystosowanie się 

do spadku sił 
fizycznych

• 

Przystosowanie się do 

Przystosowanie się do 

emerytury i zmniejszonych 

emerytury i zmniejszonych 

dochodów

dochodów

• Pogodzenie się ze 
śmiercią  współmałżonka 
(i)

• 

Utrzymanie stosunków 

Utrzymanie stosunków 

towarzyskich z ludźmi w 

towarzyskich z ludźmi w 

swoim wieku

swoim wieku

• Przyjmowanie i 
dostosowanie się do 
zmiennych ról społecznych

• 

Urządzenie w sposób 

Urządzenie w sposób 

dogodny fizycznych 

dogodny fizycznych 

warunków bytowych

warunków bytowych

 

 

 

 

Koncepcja Erika Eriksona 

Koncepcja Erika Eriksona 

tzw. koncepcja rozwoju 

tzw. koncepcja rozwoju 

tożsamości

tożsamości

Rozwój człowieka uzależniony jest od 

Rozwój człowieka uzależniony jest od 

biologicznych 

biologicznych 

czynników popędowych

czynników popędowych

 i 

 i 

społecznych

społecznych

 

 

interakcji

interakcji

 w 

 w 

które człowiek wchodzi w ciągu całego życia. 

które człowiek wchodzi w ciągu całego życia. 

    

    

W poszczególnych fazach jednostka ma do 

W poszczególnych fazach jednostka ma do 

rozwiązania 

rozwiązania 

zadanie egzystencjalne

zadanie egzystencjalne

 polegające na 

 polegające na 

przezwyciężeniu konfliktu

przezwyciężeniu konfliktu

 (kryzysu)

 (kryzysu)

 emocjonalnego

 emocjonalnego

.

.

    

    

Pomyślne rozwiązanie

Pomyślne rozwiązanie

 „wyposaża” tożsamość 

 „wyposaża” tożsamość 

człowieka w 

człowieka w 

nową jakość

nową jakość

 i pozwala na dalszy 

 i pozwala na dalszy 

rozwój

rozwój

 

 

w kolejnych fazach życia.

w kolejnych fazach życia.

 

 

 

 

Fazy rozwojowe w cyklu życia:

Fazy rozwojowe w cyklu życia:

•

 

Wiek niemowlęcy

•

 

Wiek poniemowlęcy 

Wiek poniemowlęcy 

(dzieciństwo)

(dzieciństwo)

•

 Wiek przedszkolny 

•

 

Wiek szkolny

Wiek szkolny

•

 Adolescencja

•

 

Wczesna dorosłość

Wczesna dorosłość

•

 Średnia dorosłość

•

 

Późna dojrzałość

Późna dojrzałość

Późna dojrzałość , czyli starość

 –  fazę charakteryzuje 

potrzeba 

potrzeba 

rozstrzygnięcia dylematu

rozstrzygnięcia dylematu

 między  

rozpaczą

rozpaczą 

wywołaną przez świadomość 

zbliżającego się 

końca życia

końca życia

 a 

integralnością

integralnością

. 

Integralność

Integralność według 

Eriksona

Eriksona

 

 to stan umysłu skoncentrowany na osiągnięciu poczucia 

harmonii i sensu. Odnajduje swoją 

drogę życiową

drogę życiową

, znajduje 

sens

sens

 

dotychczasowego życia i umie 

pogodzić się ze śmiercią

pogodzić się ze śmiercią

. 

Starzejemy się 

nie mając zaspokojonych

nie mając zaspokojonych

 wielu ważnych 

potrzeb

potrzeb

psychicznych

psychicznych

. To zaś 

utrudnia

utrudnia

 przezwyciężenie 

kryzysu starości

kryzysu starości

 i 

osiągniecie 

mądrości

mądrości

.

 

 

 

 

Proces ludzkiego życia przypomina swym 

Proces ludzkiego życia przypomina swym 

charakterem 

charakterem 

drogę.

drogę.

Owa rozwojowa  

Owa rozwojowa  

droga

droga

, oznacza 

, oznacza 

podróżowanie, zmierzanie ku 

podróżowanie, zmierzanie ku 

czemuś , w jakimś kierunku, 

czemuś , w jakimś kierunku, 

zbliżanie się do czegoś czy 

zbliżanie się do czegoś czy 

dochodzenie.

dochodzenie.

 

 

 

 

Drogi rozwojowe starości cz.1:

Drogi rozwojowe starości cz.1:



Droga do siebie

Droga do siebie

 – 

 – 

to dążenie do pełniejszego samopoznania, pozwala 

to dążenie do pełniejszego samopoznania, pozwala 

odkryć

odkryć

siebie przed samym sobą. Uczy samoakceptacji.

siebie przed samym sobą. Uczy samoakceptacji.



Droga do innych

Droga do innych

 

 

– droga do drugiego. W tym wymiarze człowiek uczy się

– droga do drugiego. W tym wymiarze człowiek uczy się

kontaktów z innymi ludźmi : żyć, być we wspólnocie, gdzie dawanie i branie

kontaktów z innymi ludźmi : żyć, być we wspólnocie, gdzie dawanie i branie

są wzajemnie przenikającymi się procesami.

są wzajemnie przenikającymi się procesami.



Droga do miłości

Droga do miłości

 – miłość jest mocą i siłą która pozwala przetrwać

 – miłość jest mocą i siłą która pozwala przetrwać

najgorsze chwile, która unosi człowieka. „Prawdziwa miłość to akt

najgorsze chwile, która unosi człowieka. „Prawdziwa miłość to akt

całkowitego oddania” – P.Coelho.

całkowitego oddania” – P.Coelho.



Droga do wolności

Droga do wolności

 – 

 – 

oznacza uwalnianie siebie samego z różnorodnych

oznacza uwalnianie siebie samego z różnorodnych

uzależnień i zniewoleń.To także być gotowym na inne widzenie siebie, na

uzależnień i zniewoleń.To także być gotowym na inne widzenie siebie, na

transgresję wobec własnego „Ja”.

transgresję wobec własnego „Ja”.



Droga do mądrości

Droga do mądrości

 – prowadzi ku pełniejszemu poznaniu prawdy o życiu

 – prowadzi ku pełniejszemu poznaniu prawdy o życiu

ludzkim, pełniejszemu odkryciu jej sensu. Mądrość nabywa się, dopóki się

ludzkim, pełniejszemu odkryciu jej sensu. Mądrość nabywa się, dopóki się

żyje. Mądrość bezpośrednio graniczy z poczuciem wewnętrznego pokoju.

żyje. Mądrość bezpośrednio graniczy z poczuciem wewnętrznego pokoju.

Człowiek mądry nabiera dystansu do spraw zewnętrznych i do siebie

Człowiek mądry nabiera dystansu do spraw zewnętrznych i do siebie

samego.

samego.

 

 

 

 

Drogi rozwojowe starości 

Drogi rozwojowe starości 

cz.2:

cz.2:



Droga do śmierci

Droga do śmierci

 – jest w swej istocie nieunikniona. Mniej lub

 – jest w swej istocie nieunikniona. Mniej lub

bardziej świadomie jednostka do śmierci się zbliża, i najczęściej

bardziej świadomie jednostka do śmierci się zbliża, i najczęściej

wcale tego nie pragnie. Droga do śmierci powinna zmierzać ku

wcale tego nie pragnie. Droga do śmierci powinna zmierzać ku

spokojnemu przyjęciu swego odejścia, a zarazem postawienia siebie

spokojnemu przyjęciu swego odejścia, a zarazem postawienia siebie

jako przykładu życia.

jako przykładu życia.



Droga do wieczności

Droga do wieczności

 – 

 – 

stwarza perspektywę nadziei, uspokaja,

stwarza perspektywę nadziei, uspokaja,

wyznacza sens i ostateczny cel ziemskiego istnienia człowieka.

wyznacza sens i ostateczny cel ziemskiego istnienia człowieka.

 

 



Droga do Boga

Droga do Boga

 – 

 – 

zmierza do osiągnięcia upragnionego poczucia

zmierza do osiągnięcia upragnionego poczucia

wiecznego szczęścia

wiecznego szczęścia

. 

. 

Prowadzi poprzez

Prowadzi poprzez

 

 

poznawanie i rozumienie,

poznawanie i rozumienie,

doświadczanie radości i świadczenie miłości. Droga do Boga jest

doświadczanie radości i świadczenie miłości. Droga do Boga jest

praktykowaniem miłości, ćwiczeniem wrażliwości serca.

praktykowaniem miłości, ćwiczeniem wrażliwości serca.



Droga do starości

Droga do starości

 – prowadzi do finalnego wysiłku rozwojowego, to

 – prowadzi do finalnego wysiłku rozwojowego, to

droga do akceptacji samego siebie,  prowadząca do koncentracji

droga do akceptacji samego siebie,  prowadząca do koncentracji

swych życiowych postaw. Wynikiem winna być weryfikacja własnego

swych życiowych postaw. Wynikiem winna być weryfikacja własnego

człowieczeństwa.

człowieczeństwa.

 

 

 

 

Zmiany psychiczne

Zmiany psychiczne

Osobowość

Osobowość

Badacze podtrzymują, iż zachodzą w starości takie zmiany jak:

Badacze podtrzymują, iż zachodzą w starości takie zmiany jak:





 

 

skłonność ludzi starych do unikania ryzyka,

skłonność ludzi starych do unikania ryzyka,





 

 

niechęć do zmian,

niechęć do zmian,





 

 

zubożenie emocjonalne,

zubożenie emocjonalne,





 

 

słabnięcie uczucia złości,

słabnięcie uczucia złości,





 

 

ograniczenie zdolności twórczych.

ograniczenie zdolności twórczych.

Kłopoty w określeniu zmian zachodzących w osobowości wiążą się z wpływem

Kłopoty w określeniu zmian zachodzących w osobowości wiążą się z wpływem

czynników modyfikujących:

czynników modyfikujących:





 

 

kumulacja życiowych doświadczeń,

kumulacja życiowych doświadczeń,





 

 

autokreacja (dążenie do stworzenia swojego nowego wizerunku), 

autokreacja (dążenie do stworzenia swojego nowego wizerunku), 





 

 

sytuacja życiowa (problem osamotnienia). 

sytuacja życiowa (problem osamotnienia). 

Zmiany charakterologiczne obejmują zahamowanie napędu, który dotyczy 

Zmiany charakterologiczne obejmują zahamowanie napędu, który dotyczy 

własnych

własnych

zainteresowań i kontaktów socjalnych. Może być on wynikiem:

zainteresowań i kontaktów socjalnych. Może być on wynikiem:





 

 

ograniczeń zdrowotnych,

ograniczeń zdrowotnych,





 

 

uczuciem znużenia i utrudnionej orientacji,

uczuciem znużenia i utrudnionej orientacji,





 

 

wyrazem choroby psychicznej czy określonego stosunku do życia.

wyrazem choroby psychicznej czy określonego stosunku do życia.

 

 

 

 

Inteligencja

Inteligencja

Teorie na temat inteligencji zmieniały się wraz z rozwojem badań nad nią:

Teorie na temat inteligencji zmieniały się wraz z rozwojem badań nad nią:



wg teorii 

wg teorii 

deficytu intelektualnego

deficytu intelektualnego

, wraz z wiekiem inteligencja obniża się,

, wraz z wiekiem inteligencja obniża się,



klasyczny

klasyczny

 

 

model starzenia się zakłada, że inteligencja 

model starzenia się zakłada, że inteligencja 

werbalna

werbalna

 (skrystalizowana)

 (skrystalizowana)

jest u ludzi starszych wyższa niż inteligencja 

jest u ludzi starszych wyższa niż inteligencja 

czynnościowa

czynnościowa

 (płynna).

 (płynna).



nowe metody i narzędzia badań

nowe metody i narzędzia badań

 zachwiały koncepcję deficytu, udowadniają, że

 zachwiały koncepcję deficytu, udowadniają, że

pewne składowe inteligencji pogarszają się, inne – nie.

pewne składowe inteligencji pogarszają się, inne – nie.

Słabną:

Słabną:





 

 

procesy pamięciowe,

procesy pamięciowe,





 

 

procesy myślowe,

procesy myślowe,





 

 

zdolność do uczenia się,

zdolność do uczenia się,





 

 

zdolności twórcze.

zdolności twórcze.

 

 

 

 

Sprawność umysłową ludzi starszych analizuje się głównie biorąc pod uwagę 

Sprawność umysłową ludzi starszych analizuje się głównie biorąc pod uwagę 

takie

takie

elementy, jak:

elementy, jak:





 

 

pamięć, 

pamięć, 





 

 

procesy myślowe,

procesy myślowe,





 

 

zdolność do uczenia się,

zdolność do uczenia się,





 

 

inteligencję,

inteligencję,





 

 

wyobraźnię twórczą.

wyobraźnię twórczą.

Na sprawność umysłową człowieka starszego

Na sprawność umysłową człowieka starszego

ma wpływ wiele czynników:

ma wpływ wiele czynników:





 

 

stopień inteligencji w młodości,

stopień inteligencji w młodości,





 

 

przebyte choroby,

przebyte choroby,





 

 

aktualny stan zdrowia,

aktualny stan zdrowia,





 

 

systematyczna praca umysłowa,

systematyczna praca umysłowa,





 

 

aktywność,

aktywność,





 

 

stymulujące lub monotonne środowisko.

stymulujące lub monotonne środowisko.

Nie zmniejszają się wraz z wiekiem:

Nie zmniejszają się wraz z wiekiem:





 

 

wiedza,

wiedza,





 

 

zdolność rozwiązywania codziennych problemów,

zdolność rozwiązywania codziennych problemów,





 

 

umiejętność praktycznego wnioskowania,

umiejętność praktycznego wnioskowania,





 

 

mowa (zasób słów),

mowa (zasób słów),





uwaga, koncentracja w czasie rozwiązywania zadań,

uwaga, koncentracja w czasie rozwiązywania zadań,





 

 

zdolność rozróżniania tego co ważne i co nieistotne.

zdolność rozróżniania tego co ważne i co nieistotne.

 

 

 

 

Potrzeby psychiczne

Potrzeby psychiczne

W fazie starości, część potrzeb występuje na podobnym

W fazie starości, część potrzeb występuje na podobnym

poziomie i w podobnych formach, jak we wcześniejszych

poziomie i w podobnych formach, jak we wcześniejszych

okresach życia. Są jednak takie potrzeby, które ze względu

okresach życia. Są jednak takie potrzeby, które ze względu

na niezadowalający poziom zaspokojenia, odczuwane są

na niezadowalający poziom zaspokojenia, odczuwane są

intensywnie.

intensywnie.

Należą do nich:

Należą do nich:



potrzeba bezpieczeństwa

potrzeba bezpieczeństwa

 (nasila się poczucie niepokoju, zagrożenia),

 (nasila się poczucie niepokoju, zagrożenia),



potrzeba przynależności

potrzeba przynależności

 (ogranicza się liczba kontaktów, problem osamotnienia),

 (ogranicza się liczba kontaktów, problem osamotnienia),



potrzeba niezależności

potrzeba niezależności

 (zagrożenie zarówno biologiczne, jak i ekonomiczne),

 (zagrożenie zarówno biologiczne, jak i ekonomiczne),



potrzeba uzależnienia

potrzeba uzależnienia

 (poszukiwanie opieki i postrzeganie jej jako obowiązku

 (poszukiwanie opieki i postrzeganie jej jako obowiązku

otoczenia wobec starego człowieka),

otoczenia wobec starego człowieka),



potrzeba użyteczności

potrzeba użyteczności

 (szybko zmieniający się świat, modernizacja

 (szybko zmieniający się świat, modernizacja

społeczeństwa),

społeczeństwa),



potrzeba prestiżu

potrzeba prestiżu

 (siwe włosy, które już nie są symbolem budzącej szacunek

 (siwe włosy, które już nie są symbolem budzącej szacunek

mądrości).

mądrości).

Cechą starzenia się jest 

Cechą starzenia się jest 

zmiana horyzontu czasowego

zmiana horyzontu czasowego

 – następuje zmiana:

 – następuje zmiana:





 

 

dziecięcego i młodzieńczego „kiedy będę duży, kiedy będę starszy”,

dziecięcego i młodzieńczego „kiedy będę duży, kiedy będę starszy”,





 

 

w to miejsce wpisuje się „gdy byłem młody, za moich czasów”.

w to miejsce wpisuje się „gdy byłem młody, za moich czasów”.

 

 

 

 

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC 

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC 

STAROŚCI

STAROŚCI



O POMYŚLNEJ ADAPTACJI 

O POMYŚLNEJ ADAPTACJI 

DO STAROŚCI ŚWIADCZĄ:

DO STAROŚCI ŚWIADCZĄ:



dobre zdrowie

dobre zdrowie



aktywność

aktywność



bystrość umysłu

bystrość umysłu



przyjazny stosunek do ludzi

przyjazny stosunek do ludzi



szczerość w kontaktach z innymi

szczerość w kontaktach z innymi



wysoki poziom moralności

wysoki poziom moralności



zadowolenie z życia

zadowolenie z życia



szacunek dla samego siebie

szacunek dla samego siebie



pogodzenie się ze starością i 

pogodzenie się ze starością i 

świadomością, że śmierć jest 

świadomością, że śmierć jest 

nieunikniona

nieunikniona



poczucie bezpieczeństwa osiągnięcie 

poczucie bezpieczeństwa osiągnięcie 

pełnego zadowolenia z tego, że się 

pełnego zadowolenia z tego, że się 

ma zabezpieczony byt

ma zabezpieczony byt



WADLIWE PRZYSTOSOWANIE 

WADLIWE PRZYSTOSOWANIE 

OBJAWIA SIĘ

OBJAWIA SIĘ

:

:



występowaniem lęków

występowaniem lęków



wrogością

wrogością



poczuciem winy

poczuciem winy



konfliktowością

konfliktowością



zależnością do innych

zależnością do innych



izolacją

izolacją



obawą przed ludźmi

obawą przed ludźmi



skłonnością do depresji

skłonnością do depresji

 

 

 

 

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC STAROŚCI

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC STAROŚCI

JAK TRAKTUJĄ SIEBIE SAMYCH LUDZIE STARSI?

JAK TRAKTUJĄ SIEBIE SAMYCH LUDZIE STARSI?



POSTAWA KONSTRUKTYWNA

POSTAWA KONSTRUKTYWNA



Osobnik jest wewnętrznie zintegrowany.

Osobnik jest wewnętrznie zintegrowany.



Cieszy się życiem, stosunki z innymi ludźmi są dobre.

Cieszy się życiem, stosunki z innymi ludźmi są dobre.



Człowiek pełen humoru, tolerancyjny.

Człowiek pełen humoru, tolerancyjny.



Świadomie ocenia siebie, swoje osiągnięcia, błędy 

Świadomie ocenia siebie, swoje osiągnięcia, błędy 

oraz przyszłość.

oraz przyszłość.



Dzieciństwo szczęśliwe.

Dzieciństwo szczęśliwe.



Pracę zawodową cechowała stabilność.

Pracę zawodową cechowała stabilność.



Wolny od trosk finansowych.

Wolny od trosk finansowych.



Pogodził się z faktem swojej starości i zakończenia 

Pogodził się z faktem swojej starości i zakończenia 

pracy zawodowej.

pracy zawodowej.



Obywa się bez pomocy innych.

Obywa się bez pomocy innych.



Ma silny charakter, wykazuje życiowe 

Ma silny charakter, wykazuje życiowe 

zainteresowania, które trwają w sposób ciągły przez 

zainteresowania, które trwają w sposób ciągły przez 

wiele lat.

wiele lat.



Osoba taka ocenia pozytywnie swą przeszłość, cieszy 

Osoba taka ocenia pozytywnie swą przeszłość, cieszy 

się tym co go jeszcze czeka w życiu.

się tym co go jeszcze czeka w życiu.

 

 

 

 

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC STAROŚCI

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC STAROŚCI



POSTAWA ZALEŻNA

POSTAWA ZALEŻNA



Człowiek nieźle 

Człowiek nieźle 

zintegrowany 

zintegrowany 

wewnętrznie.

wewnętrznie.



Liczy na 

Liczy na 

pomoc materialną

pomoc materialną

 i oparcie 

 i oparcie 

emocjonalne ze strony 

emocjonalne ze strony 

innych

innych

 osób.

 osób.



Nie należy do osób ambitnych i jest 

Nie należy do osób ambitnych i jest 

zadowolony

zadowolony

, że może już przerwać 

, że może już przerwać 

pracę zawodową.

pracę zawodową.



Męczy się łatwo i 

Męczy się łatwo i 

chętnie odpoczywa

chętnie odpoczywa

 

 

w zaciszu domu rodzinnego.

w zaciszu domu rodzinnego.



Bierność

Bierność

 i 

 i 

uległość

uległość

 powoduje, że 

 powoduje, że 

często żona bywa silniejszym 

często żona bywa silniejszym 

partnerem.

partnerem.



Stosunki z innymi ludźmi cechuje 

Stosunki z innymi ludźmi cechuje 

mieszanina 

mieszanina 

biernej tolerancji

biernej tolerancji

, 

, 

oportunizmu, 

oportunizmu, 

podejrzliwości wobec 

podejrzliwości wobec 

innych.

innych.



Nie przejawia 

Nie przejawia 

lęków

lęków

, trosk, 

, trosk, 

wrogości 

wrogości 

wobec innych.

wobec innych.



POSTAWA

POSTAWA

 

 

OBRONNA 

OBRONNA 

„OPANCERZONYCH”

„OPANCERZONYCH”



Wiele cech wykazuje podobnych do 

Wiele cech wykazuje podobnych do 

lekkich 

lekkich 

objawów nerwicowych

objawów nerwicowych

.

.



Człowiek przesadnie 

Człowiek przesadnie 

opanowany

opanowany

, 

, 

skrępowany 

skrępowany 

zwyczajami

zwyczajami

 i 

 i 

konwenansami.

konwenansami.



Praca miała cechy 

Praca miała cechy 

stałości

stałości

.

.



Warunki finansowe

Warunki finansowe

 dla swojej starości 

 dla swojej starości 

przygotowane zawczasu.

przygotowane zawczasu.



W życiu 

W życiu 

samowystarczalny

samowystarczalny

, odrzuca 

, odrzuca 

pomoc innych ludzi.

pomoc innych ludzi.



Osoba przerażona grożącą w starości 

Osoba przerażona grożącą w starości 

bezczynnością

bezczynnością

 i

 i

 zależnością 

 zależnością 

od innych.

od innych.



Na starość patrzy 

Na starość patrzy 

pesymistycznie

pesymistycznie

, nie 

, nie 

widzi w niej prawie żadnych 

widzi w niej prawie żadnych 

korzystnych sytuacji.

korzystnych sytuacji.



Myśl o wieku starczym i ewentualności 

Myśl o wieku starczym i ewentualności 

śmierci

śmierci

 zagłusza

 zagłusza

 dzięki stałej 

 dzięki stałej 

aktywności

aktywności

.

.

 

 

 

 

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC STAROŚCI

POSTAWY OSÓB STARSZYCH WOBEC STAROŚCI



POSTAWA WROGOŚCI 

POSTAWA WROGOŚCI 

„GNIEWNI”

„GNIEWNI”



Osoba 

Osoba 

agresywna

agresywna

, podejrzliwa, skłonna 

, podejrzliwa, skłonna 

do rywalizacji, a jednocześnie 

do rywalizacji, a jednocześnie 

nie 

nie 

zadowolona

zadowolona

 ze swoich kontaktów z 

 ze swoich kontaktów z 

ludźmi.

ludźmi.



Brak realizmu

Brak realizmu

 cechuje poglądy na świat 

 cechuje poglądy na świat 

i na własne możliwości.

i na własne możliwości.



Starość traktuje jako 

Starość traktuje jako 

okres wyrzeczeń

okres wyrzeczeń

 i 

 i 

ubóstwa

ubóstwa

, wpływa na to m.in. obniżony 

, wpływa na to m.in. obniżony 

standard życia i niskie dochody.

standard życia i niskie dochody.



O perspektywie starzenia wyraża się 

O perspektywie starzenia wyraża się 

z

z

 

 

odrazą

odrazą

.

.



Obrona przed przeszłością polega na 

Obrona przed przeszłością polega na 

poświęcaniu się

poświęcaniu się

 bez reszty pracy.

 bez reszty pracy.



Przebieg pracy zawodowej nie 

Przebieg pracy zawodowej nie 

wykazywał 

wykazywał 

stabilności

stabilności

 i 

 i 

ciągłości

ciągłości

.

.



W okresie starości występują 

W okresie starości występują 

ostre 

ostre 

stany lękowe

stany lękowe

, pesymizm, 

, pesymizm, 

depresja

depresja

, 

, 

strach.

strach.



Osoba nie pogodzona ze starością

Osoba nie pogodzona ze starością

. Nie 

. Nie 

widzi w niej żadnych stron dodatnich.

widzi w niej żadnych stron dodatnich.



Boi się śmierci

Boi się śmierci

.

.



POSTAWA WROGOŚCI 

POSTAWA WROGOŚCI 

SKIEROWANEJ NA SAMEGO 

SKIEROWANEJ NA SAMEGO 

SIEBIE

SIEBIE



Swoją 

Swoją 

wrogość

wrogość

 kieruje na 

 kieruje na 

samego 

samego 

siebie

siebie

, nie na otoczenie.

, nie na otoczenie.



Przebieg życia- to stałe przesuwanie 

Przebieg życia- to stałe przesuwanie 

się do coraz 

się do coraz 

niższych warstw 

niższych warstw 

społeczno- ekonomicznych.

społeczno- ekonomicznych.



Osoba pasywna, 

Osoba pasywna, 

bez inicjatywy

bez inicjatywy

, 

, 

niezdolna 

niezdolna 

do podjęcia 

do podjęcia 

odpowiedzialności i 

odpowiedzialności i 

zapewnienia sobie

zapewnienia sobie

 

 

niezbędnych środków.

niezbędnych środków.



Godzi się

Godzi się

 z własną starością.

 z własną starością.



Śmierć traktuje jako 

Śmierć traktuje jako 

wyzwolenie z 

wyzwolenie z 

nieszczęśliwej egzystencji.

nieszczęśliwej egzystencji.



Pesymista, nie wierzy, że człowiek 

Pesymista, nie wierzy, że człowiek 

może mieć wpływ 

może mieć wpływ 

na tok swego życia.

na tok swego życia.

TO JAKIMI LUDŻMI STAJEMY SIĘ NA 

TO JAKIMI LUDŻMI STAJEMY SIĘ NA 

STAROŚĆ, DETERMINOWANE JEST 

STAROŚĆ, DETERMINOWANE JEST 

JAKOŚCIĄ NASZEGO 

JAKOŚCIĄ NASZEGO 

WCZEŚNIEJSZEGO ŻYCIA!!!

WCZEŚNIEJSZEGO ŻYCIA!!!

 

 

 

 

PRZEJAWY STARZENIA SIĘ W ASPEKCIE 

PRZEJAWY STARZENIA SIĘ W ASPEKCIE 

PSYCHOLOGICZNYM

PSYCHOLOGICZNYM



Regresja do okresu dzieciństwa

Regresja do okresu dzieciństwa



Niepokój, bezsenność, zmienność 

Niepokój, bezsenność, zmienność 

uczuć

uczuć



Poczucie zmieszania, zagubienia

Poczucie zmieszania, zagubienia



Wyraźna ostrożność

Wyraźna ostrożność



Unikanie mocnych wrażeń

Unikanie mocnych wrażeń



Uporczywe przywoływanie życzenia 

Uporczywe przywoływanie życzenia 

śmierci

śmierci



Skłonność do ucieczki w świat 

Skłonność do ucieczki w świat 

ułudy

ułudy



Niekorzystna, niewłaściwa 

Niekorzystna, niewłaściwa 

zależność

zależność



Stawanie się krytycznym i 

Stawanie się krytycznym i 

wymagającym wobec otoczenia

wymagającym wobec otoczenia

(żądający)

(żądający)

 

 

 

 

PRZEJAWY STARZENIA SIĘ W ASPEKCIE 

PRZEJAWY STARZENIA SIĘ W ASPEKCIE 

PSYCHOLOGICZNYM

PSYCHOLOGICZNYM



Rosnąca skłonność do popadania w 

Rosnąca skłonność do popadania w 

stany depresyjne i bierność

stany depresyjne i bierność



Izolacja i alienacja (wyobcowanie)

Izolacja i alienacja (wyobcowanie)



Poczucie zbędności i braku 

Poczucie zbędności i braku 

przydatności

przydatności



Poczucie obniżonej wartości

Poczucie obniżonej wartości



Utrata szacunku do samego siebie

Utrata szacunku do samego siebie



Słabsze motywacje, 

Słabsze motywacje, 

prawdopodobnie ze względu na 

prawdopodobnie ze względu na 

spadek energii i gorsze działania 

spadek energii i gorsze działania 

mechanizmów pobudzania

mechanizmów pobudzania



Osoby są mniej skłonne do 

Osoby są mniej skłonne do 

entuzjazmu, wymagają mocniejszej 

entuzjazmu, wymagają mocniejszej 

zachęty i pomocy ze strony innych 

zachęty i pomocy ze strony innych 

do podjęcia nowej działalności

do podjęcia nowej działalności

 

 

 

 

CHOROBY PSYCHICZNE 

CHOROBY PSYCHICZNE 

STAROŚCI

STAROŚCI

Klasyfikacja 

Klasyfikacja 

zaburzeń:

zaburzeń:



Psychozy starcze

Psychozy starcze



Psychozy miażdżycowe

Psychozy miażdżycowe



Psychozy afektywne

Psychozy afektywne



Późna parafrenia

Późna parafrenia



Otępienie przedstarcze

Otępienie przedstarcze

*

*

    Psychogeriatria

    Psychogeriatria

 – „psychiatria wieku 

 – „psychiatria wieku 

podeszłego jest działem 

podeszłego jest działem 

psychiatrii

psychiatrii

 i tworzy 

 i tworzy 

część wielodyscyplinarnej służby opieki nad 

część wielodyscyplinarnej służby opieki nad 

stanem psychicznym

stanem psychicznym

 starszych ludzi. 

 starszych ludzi. 

Specjalność ta może być nazywana 

Specjalność ta może być nazywana 

psychiatrią geriatryczną

psychiatrią geriatryczną

, 

, 

psychiatrią wieku 

psychiatrią wieku 

podeszłego

podeszłego

 lub

 lub

psychogeriatrią

psychogeriatrią

.” (wg definicji WHO)

.” (wg definicji WHO)

 

 

 

 

Psychozy starcze

Psychozy starcze



Występują na ogół po 

Występują na ogół po 

70 roku życia

70 roku życia

, 

, 

częściej u 

częściej u 

kobiet.

kobiet.



Jednymi z pierwszych 

Jednymi z pierwszych 

objawów

objawów

 są: 

 są: 

utrata 

utrata 

pamięci

pamięci

, energii, smutek, niespokojny 

, energii, smutek, niespokojny 

sen, niepokój ruchowy.

sen, niepokój ruchowy.



Następuje 

Następuje 

brak świadomej kontroli

brak świadomej kontroli

 i 

 i 

zanik 

zanik 

uczuć społecznych

uczuć społecznych

 – zachowania 

 – zachowania 

antyspołeczne.

antyspołeczne.



W stosunku do normalnego procesu 

W stosunku do normalnego procesu 

starzenia się 

starzenia się 

zmiany

zmiany

 występujące przy 

 występujące przy 

demencji starczej

demencji starczej

 są szybsze i bardziej 

 są szybsze i bardziej 

gwałtowne, a 

gwałtowne, a 

śmiertelność 

śmiertelność 

większa.

większa.



We wczesnych stadiach przeważają 

We wczesnych stadiach przeważają 

depresje

depresje

 z nastawieniami 

 z nastawieniami 

urojeniowymi

urojeniowymi

 

 

oraz chorobliwe nieuzasadnione 

oraz chorobliwe nieuzasadnione 

lęki 

lęki 

przed karą

przed karą

 za nie popełnione grzechy i 

 za nie popełnione grzechy i 

przestępstwa.

przestępstwa.



Dolegliwości fizyczne lub dezorganizacja 

Dolegliwości fizyczne lub dezorganizacja 

społeczna w najbliższym otoczeniu mogą 

społeczna w najbliższym otoczeniu mogą 

spowodować 

spowodować 

ostre stany deliryjne

ostre stany deliryjne

 – 

 – 

niepokój, halucynacje słuchowe i 

niepokój, halucynacje słuchowe i 

wzrokowe.

wzrokowe.



Pojawia się 

Pojawia się 

osłabienie

osłabienie

 i 

 i 

apatia

apatia

, 

, 

stępienie 

stępienie 

uczuć

uczuć

, 

, 

spowolnienie

spowolnienie

 pracy mózgu, duża 

 pracy mózgu, duża 

męczliwość

męczliwość

. 

. 



Następuje 

Następuje 

pogorszenie w 

pogorszenie w 

pojmowaniu

pojmowaniu

 zjawisk i zdarzeń 

 zjawisk i zdarzeń 

otaczającej rzeczywistości, 

otaczającej rzeczywistości, 

pojawiają się 

pojawiają się 

luki w pamięci

luki w pamięci

, 

, 

fantazjowanie, zgadywanie, 

fantazjowanie, zgadywanie, 

przepraszanie 

przepraszanie 

otoczenia za 

otoczenia za 

swoją słabość.

swoją słabość.



Mowa

Mowa

 staje się 

 staje się 

niezrozumiała

niezrozumiała

, 

, 

nieuporządkowana, 

nieuporządkowana, 

przechodząca w końcu w 

przechodząca w końcu w 

bełkot

bełkot

.

.



Reakcje emocjonalne

Reakcje emocjonalne

 stają się 

 stają się 

powolne i słabe (dziecinna 

powolne i słabe (dziecinna 

euforia).

euforia).



Wygląd staje się 

Wygląd staje się 

zaniedbany

zaniedbany

 i 

 i 

odrażający

odrażający

.

.



Śmiertelność

Śmiertelność

 w stadium 

 w stadium 

zaawansowanym choroby jest 

zaawansowanym choroby jest 

bardzo wysoka

bardzo wysoka

.

.

 

 

 

 

Psychozy 

Psychozy 

miażdżycowe

miażdżycowe



Choroba zaczyna się zwykle 

Choroba zaczyna się zwykle 

w późnych latach dojrzałych

w późnych latach dojrzałych

 wskutek zaburzeń 

 wskutek zaburzeń 

krążenia mózgowego.

krążenia mózgowego.



Przy miażdżycy mogą wystąpić: 

Przy miażdżycy mogą wystąpić: 

zawał

zawał

, 

, 

krwotok

krwotok

, 

, 

rozmiękanie

rozmiękanie

 oraz 

 oraz 

zmiany w 

zmiany w 

budowie i wyglądzie kory mózgowej

budowie i wyglądzie kory mózgowej

 (wysokie ciśnienie, zaburzenia ukł. 

 (wysokie ciśnienie, zaburzenia ukł. 

krążenia)

krążenia)



Pacjenci zgłaszają się do lekarza dopiero wtedy gdy choroba jest 

Pacjenci zgłaszają się do lekarza dopiero wtedy gdy choroba jest 

zaawansowana 

zaawansowana 

albo gdy przeszli 

albo gdy przeszli 

ostry stan deliryjny

ostry stan deliryjny

 lub 

 lub 

udar mózgu

udar mózgu

.

.



Udar

Udar

 polega na nagłej 

 polega na nagłej 

utracie świadomości

utracie świadomości

 i 

 i 

zdolności ruchowych

zdolności ruchowych

 wskutek 

 wskutek 

krwotoku lub zakrzepu w mózgu, następuje 

krwotoku lub zakrzepu w mózgu, następuje 

osłabienie pamięci

osłabienie pamięci

 i 

 i 

brak 

brak 

koncentracji

koncentracji

 

 

uwagi

uwagi

, 

, 

brak zrozumienia

brak zrozumienia

 sytuacji w niecodziennych dla siebie 

 sytuacji w niecodziennych dla siebie 

okolicznościach.

okolicznościach.



Nastrój pacjenta jest 

Nastrój pacjenta jest 

ponury 

ponury 

i 

i 

pesymistyczny

pesymistyczny

, słabnie 

, słabnie 

kontrola nad emocjami

kontrola nad emocjami

.

.



Delirium

Delirium

 – ostry stan zaburzenia świadomości; pacjent traci 

 – ostry stan zaburzenia świadomości; pacjent traci 

poczucie 

poczucie 

rzeczywistości

rzeczywistości

 i 

 i 

kontakt z otoczeniem

kontakt z otoczeniem

 na wiele dni, tygodni.

 na wiele dni, tygodni.



Przy miażdżycach mózgu często występuje również 

Przy miażdżycach mózgu często występuje również 

niezbyt głęboka depresja

niezbyt głęboka depresja

.

.



Początek poważnych uszkodzeń mózgu objawia się częściowym 

Początek poważnych uszkodzeń mózgu objawia się częściowym 

porażeniem

porażeniem

, 

, 

zaburzeniami mowy

zaburzeniami mowy

, 

, 

drżeniami

drżeniami

, pojawiają się również 

, pojawiają się również 

zaburzenia sensoryczne

zaburzenia sensoryczne

.

.



W zaawansowanym stadium choroby pacjent traci 

W zaawansowanym stadium choroby pacjent traci 

pamięć

pamięć

, przestaje panować 

, przestaje panować 

nad 

nad 

czynnościami fizjologicznymi

czynnościami fizjologicznymi

, a jego zachowanie staje się

, a jego zachowanie staje się

 niedorzeczne

 niedorzeczne

.

.



Nadciśnienie 

Nadciśnienie 

– bardzo wysokie może powodować 

– bardzo wysokie może powodować 

drgawki

drgawki

, 

, 

utratę świadomości

utratę świadomości

 

 

lub przejściowe 

lub przejściowe 

osłabienie

osłabienie

.

.

 

 

 

 

Psychozy 

Psychozy 

afektywne

afektywne

Ludzie starsi

 często skarżą się na

 często skarżą się na

depresję

depresję

, przyczyną są:

, przyczyną są:

1.

1.

Zmiany społeczne w życiu ludzi starych oraz 

Zmiany społeczne w życiu ludzi starych oraz 

zmiany fizjologiczne i psychiczne powodują 

zmiany fizjologiczne i psychiczne powodują 

skłonność do frustracji, apatii.

skłonność do frustracji, apatii.

2.

2.

Coraz więcej starszych ludzi cierpi na 

Coraz więcej starszych ludzi cierpi na 

psychozę depresyjną lub inne choroby 

psychozę depresyjną lub inne choroby 

psychiczne.

psychiczne.

3.

3.

Procesy degeneracji i organiczne uszkodzenia 

Procesy degeneracji i organiczne uszkodzenia 

mózgu wzmacniają uczucie depresji.

mózgu wzmacniają uczucie depresji.

● 

● 

Osoby chore stają się

Osoby chore stają się

 niespokojni

 niespokojni

,

,

podnieceni

podnieceni

, trapi ich 

, trapi ich 

poczucie winy

poczucie winy

 i 

 i 

bezsenno

bezsenno

ś

ś

ć

ć

.

.

● 

● 

Z czasem stan starszych ludzi się

Z czasem stan starszych ludzi się

pogarsza: narasta 

pogarsza: narasta 

niepokój

niepokój

, nastrój

, nastrój

beznadziejności

beznadziejności

 i poczucie 

 i poczucie 

nieszczęścia

nieszczęścia

,

,

pojawiają się 

pojawiają się 

myśli samobójcze

myśli samobójcze

.

.

● 

● 

Prostszy typ depresji

Prostszy typ depresji

 objawia się

 objawia się

powolnością

powolnością

 w działaniu, myślach i mowie,

 w działaniu, myślach i mowie,

bezsennością, 

bezsennością, 

koncentracji na zdrowiu

koncentracji na zdrowiu

.

.

● 

● 

Depresje powstające w wyniku uszkodzeń

Depresje powstające w wyniku uszkodzeń

mózgu

mózgu

 narastają stopniowo i objawiają się:

 narastają stopniowo i objawiają się:

obniżeniem 

obniżeniem 

poziomu intelektualnego

poziomu intelektualnego

,

,

osłabieniem 

osłabieniem 

pamięci

pamięci

, 

, 

roztargnieniem

roztargnieniem

 i

 i

dezorientacją.

dezorientacją.

Samobójstwa

Samobójstwa



Częstość samobójstw 

wzrasta

 w latach 

podeszłych i w okresie starości, częściej 

robią to 

mężczyźni

.



Przyczyną

 może być 

zły stan zdrowia

, 

samotność

, warunki otoczenia, cechy 

osobowości, nagły 

kryzys

, 

depresja

.



Połowa osób popełniających 

samobójstwo ma pewne 

objawy 

zaburzeń psychicznych

.

Mania

Mania



W okresie starości występują 

rzadziej

 

niż depresje i mają 

łagodniejszy 

przebieg

, jednak 

powrót

 do zdrowia jest 

stosunkowo 

rzadki

.



Stan maniakalny

 pojawia się nagle, 

pacjent staje się nadmiernie 

aktywny

, 

sprawia wrażenie 

zdrowego

 człowieka, 

który zatracił 

samokrytycyzm



Stany maniakalne

 mogą doprowadzić 

do wyczerpania 

organizmu

 i zaostrzenia 

choroby.

 

 

 

 

Późna parafrenia

Późna parafrenia



Jest to forma 

Jest to forma 

schizofrenii

schizofrenii

, której objawy mają 

, której objawy mają 

przede wszystkich postać 

przede wszystkich postać 

urojeń 

urojeń 

prześladowczych

prześladowczych

 występujących po raz 

 występujących po raz 

pierwszy w późnym wieku.

pierwszy w późnym wieku.



Cechują ją takie objawy jak: 

Cechują ją takie objawy jak: 

podejrzliwość

podejrzliwość

, 

, 

obawa

obawa

 przed innymi ludźmi, dążenie do 

 przed innymi ludźmi, dążenie do 

odosobniania się

odosobniania się

.

.



Chorzy są 

Chorzy są 

dziwakami

dziwakami

, żyją w 

, żyją w 

izolacji

izolacji

, są 

, są 

trudni 

trudni 

do współżycia.

do współżycia.



Cechami charakterystycznymi są:

Cechami charakterystycznymi są:

 kłótliwość

 kłótliwość

, 

, 

ekstremizm religijny

ekstremizm religijny

, 

, 

egocentryzm

egocentryzm

  i 

  i 

osłabienie 

osłabienie 

uczuciowego stosunku do ludzi.

uczuciowego stosunku do ludzi.



Występują także:

Występują także:

 zazdrość

 zazdrość

, 

, 

arogancja

arogancja

 i 

 i 

brak 

brak 

kontroli

kontroli

 nad uczuciami.

 nad uczuciami.



Większość to 

Większość to 

kobiety

kobiety

, głównie samotnych, po 

, głównie samotnych, po 

60 roku życia

60 roku życia

.

.



Występują objawy 

Występują objawy 

głuchoty

głuchoty

 przy generalnie 

 przy generalnie 

dobrym

dobrym

 stanie zdrowia.

 stanie zdrowia.



Urojenia paranoidalne

Urojenia paranoidalne

 są często powiązane z 

 są często powiązane z 

halucynacjami

halucynacjami

 – prowadzi to do 

 – prowadzi to do 

wycofania

wycofania

 się 

 się 

z życia społecznego.

z życia społecznego.



Okazują 

Okazują 

niepokój

niepokój

, 

, 

lęk

lęk

 czy 

 czy 

gniew

gniew

 w przypadku 

 w przypadku 

zetknięcia

zetknięcia

 się ze sprawami związanymi 

 się ze sprawami związanymi 

bezpośrednio z 

bezpośrednio z 

treścią

treścią

 urojeń.

 urojeń.

 

 

 

 

Demencja występująca w średnim 

Demencja występująca w średnim 

wieku

wieku



Demencja

Demencja

 może być 

 może być 

wtórnym

wtórnym

 

 

skutkiem

skutkiem

, a 

, a 

m.in. chorób naczyń mózgowych, uszkodzeń 

m.in. chorób naczyń mózgowych, uszkodzeń 

mózgu, stanów zatrucia, infekcji, guza mózgu 

mózgu, stanów zatrucia, infekcji, guza mózgu 

i in. 

i in. 



Chorzy wymagają 

Chorzy wymagają 

zbadania przez lekarza

zbadania przez lekarza

, 

, 

gdyż sposób leczenia zależny jest od 

gdyż sposób leczenia zależny jest od 

przyczyny

przyczyny

 choroby.

 choroby.



Demencje przedstarcze

Demencje przedstarcze

 – mogą być też 

 – mogą być też 

związane z normalnym procesem starzenia 

związane z normalnym procesem starzenia 

się lub ze starczymi zaburzeniami 

się lub ze starczymi zaburzeniami 

psychicznymi lub też mogą występować 

psychicznymi lub też mogą występować 

całkowicie niezależnie od tych zjawisk.

całkowicie niezależnie od tych zjawisk.



Występują zwykle 

Występują zwykle 

w wieku lat 40 lub 50

w wieku lat 40 lub 50

 jako 

 jako 

skutki degeneratywnych zaburzeń układu 

skutki degeneratywnych zaburzeń układu 

nerwowego i 

nerwowego i 

nie są  związane

nie są  związane

 

 

z guzem 

z guzem 

mózgu czy miażdżycą.

mózgu czy miażdżycą.



Do demencji starczych zalicza się:

Do demencji starczych zalicza się:

a) 

a) 

Choroba Alzheimera

Choroba Alzheimera

b) 

b) 

Choroba Picka

Choroba Picka

c) 

c) 

Choroba Jakob – Creutzfeldta

Choroba Jakob – Creutzfeldta

d) 

d) 

Pląsawica Huntingtona

Pląsawica Huntingtona

 

 

 

 

Przygotowanie do starości

Przygotowanie do starości

 powinno 

 powinno 

przebiegać na kilku poziomach. 

przebiegać na kilku poziomach. 

Proces ten 

Proces ten 

polega na

polega na

: pomaganiu ludziom w nabywaniu 

: pomaganiu ludziom w nabywaniu 

potrzeb, przyzwyczajeń, 

potrzeb, przyzwyczajeń, 

umiejętności

umiejętności

, które – 

, które – 

gdy nadejdzie czas emerytury lub renty – 

gdy nadejdzie czas emerytury lub renty – 

pomogą w wyszukaniu i realizowaniu 

pomogą w wyszukaniu i realizowaniu 

użytecznej pracy oraz radowaniu się czasem 

użytecznej pracy oraz radowaniu się czasem 

wolnym, pozwalającym zaspokajać 

wolnym, pozwalającym zaspokajać 

zainteresowania.

zainteresowania.

 

 

 

 

Wychowanie do czasu wolnego

Wychowanie do czasu wolnego

 to 

 to 

integracja

integracja

 w cztery 

 w cztery 

sfery aktywności: 

sfery aktywności: 

społecznej

społecznej

, umysłowej, 

, umysłowej, 

artystycznej

artystycznej

 

 

i 

i 

fizycznej, poprzez odpowiednio 

fizycznej, poprzez odpowiednio 

wczesne zachęcanie 

wczesne zachęcanie 

jednostki

jednostki

 do uczestnictwa w zajęciach klubu, 

 do uczestnictwa w zajęciach klubu, 

stowarzyszenia, placówki kulturalno-wychowawczej. 

stowarzyszenia, placówki kulturalno-wychowawczej. 

Istotnym warunkiem jest 

Istotnym warunkiem jest 

dobrowolność

dobrowolność

 udziału w 

 udziału w 

sugerowanych zajęciach. Najistotniejszymi kierunkami 

sugerowanych zajęciach. Najistotniejszymi kierunkami 

działania w obszarze wychowania do starości, wg 

działania w obszarze wychowania do starości, wg 

M. 

M. 

Kielar

Kielar

, są:

, są:



Upowszechnianie wzorców 

Upowszechnianie wzorców 

aktywnego, czynnego spędzania 

aktywnego, czynnego spędzania 

czasu wolnego

czasu wolnego



Kształtowanie nawyków 

Kształtowanie nawyków 

uprawiania sportu, turystyki, 

uprawiania sportu, turystyki, 

rekreacji

rekreacji



Przygotowanie jednostki do 

Przygotowanie jednostki do 

pełnienia ról społecznie 

pełnienia ról społecznie 

pożądanych

pożądanych



Wskazywanie możliwości 

Wskazywanie możliwości 

korzystania z oferty kulturalno-

korzystania z oferty kulturalno-

edukacyjnej placówek 

edukacyjnej placówek 

wychowania pozaszkolnego

wychowania pozaszkolnego



Wszechstronne i 

Wszechstronne i 

interdyscyplinarne 

interdyscyplinarne 

przygotowanie zawodowe służb 

przygotowanie zawodowe służb 

gerontologicznych

gerontologicznych



Zachęcanie do jak 

Zachęcanie do jak 

najwcześniejszego członkostwa w 

najwcześniejszego członkostwa w 

stowarzyszeniach, organizacjach, 

stowarzyszeniach, organizacjach, 

związkach

związkach



Kształtowanie potrzeby i nawyku 

Kształtowanie potrzeby i nawyku 

świadczenia pomocy ludziom 

świadczenia pomocy ludziom 

znajdującym się w potrzebie, 

znajdującym się w potrzebie, 

rodzinie, sąsiadom, społecznościom

rodzinie, sąsiadom, społecznościom



Ukazanie możliwości zastąpienie 

Ukazanie możliwości zastąpienie 

pracy, aktywności zawodowej 

pracy, aktywności zawodowej 

uprawianiem hobby, działalności 

uprawianiem hobby, działalności 

amatorskiej

amatorskiej



Rozpoczęcie jak najwcześniej 

Rozpoczęcie jak najwcześniej 

„wychowania do starości”, 

„wychowania do starości”, 

profilaktyki starości sprawnej, 

profilaktyki starości sprawnej, 

zdrowej i szczęśliwej

zdrowej i szczęśliwej

 

 

 

 

Rozróżniamy dwa rodzaje profilaktyki starzenia 

Rozróżniamy dwa rodzaje profilaktyki starzenia 

się:

się:



Pierwotna

Pierwotna

 podejmuje 

 podejmuje 

się gdy jesteśmy na 

się gdy jesteśmy na 

przedpolu starości - dotyczy 

przedpolu starości - dotyczy 

to osób w wieku 

to osób w wieku 

45-65 lat

45-65 lat

; 

; 

pozwala wejść w starość 

pozwala wejść w starość 

bez obciążeń

bez obciążeń

 nabytych 

 nabytych 

złym

złym

 

 

stylem życia. I to jest 

stylem życia. I to jest 

właśnie zadanie 

właśnie zadanie 

Uniwersytetu Trzeciego 

Uniwersytetu Trzeciego 

Wieku

Wieku

. Zaktywizować osoby 

. Zaktywizować osoby 

będące jeszcze na 

będące jeszcze na 

przedpolu, lub we 

przedpolu, lub we 

wczesnym okresie starości, 

wczesnym okresie starości, 

poprawić im samopoczucie

poprawić im samopoczucie

, 

, 

zapewnić aktywność 

zapewnić aktywność 

fizyczno-umysłową

fizyczno-umysłową

. Pomóc 

. Pomóc 

w lepszym dopasowaniu do 

w lepszym dopasowaniu do 

społeczeństwa, 

społeczeństwa, 

przywrócić 

przywrócić 

świadomość

świadomość

, że są nadal 

, że są nadal 

członkami społeczeństwa i 

członkami społeczeństwa i 

powinni 

powinni 

aktywnie

aktywnie

 w nim 

 w nim 

uczestniczyć.

uczestniczyć.



Wtórną

Wtórną

 

 

stosuje się gdy 

stosuje się gdy 

osoba jest w wieku

osoba jest w wieku

 

 

zaawansowanej

zaawansowanej

 

 

starości, 

starości, 

żeby nie dopuścić do 

żeby nie dopuścić do 

utraty

utraty

 

 

samodzielności. Nawet kiedy 

samodzielności. Nawet kiedy 

wchodzi się w starość bez 

wchodzi się w starość bez 

ograniczeń, w późnym wieku 

ograniczeń, w późnym wieku 

często następuje 

często następuje 

szybka 

szybka 

degradacja psychiczna

degradacja psychiczna

 i 

 i 

fizyczna

fizyczna

. Działanie 

. Działanie 

profilaktyczne powinno 

profilaktyczne powinno 

wpływać na 

wpływać na 

jak najdłuższe

jak najdłuższe

 

 

utrzymanie osoby starszej w 

utrzymanie osoby starszej w 

stanie 

stanie 

niezależności.

niezależności.

 Można 

 Można 

pomagać, ale 

pomagać, ale 

nie wolno 

nie wolno 

wyręczać

wyręczać

, należy

, należy

 

 

zachęcać 

zachęcać 

do 

do 

samodzielnego

samodzielnego

 

 

podejmowania codziennych 

podejmowania codziennych 

czynności.

czynności.

 

 

 

 

           

           

A. Kamiński

A. Kamiński

 uznał, że 

 uznał, że 

wychowanie do starości

wychowanie do starości

 należy 

 należy 

rozpocząć od rozpoznania głównych wrogów starości: 

rozpocząć od rozpoznania głównych wrogów starości: 

osamotnienie rzeczywiste

osamotnienie rzeczywiste

 (odejście dorosłych dzieci z domu, 

 (odejście dorosłych dzieci z domu, 

zaniechanie kontaktów z kolegami z pracy, rozluźnienie więzi 

zaniechanie kontaktów z kolegami z pracy, rozluźnienie więzi 

towarzyskich z rówieśnikami, śmierć współmałżonka i osób z 

towarzyskich z rówieśnikami, śmierć współmałżonka i osób z 

najbliższego otoczenia), 

najbliższego otoczenia), 

osłabienie i zanik zainteresowań 

osłabienie i zanik zainteresowań 

bieżącymi

bieżącymi

 

 

wydarzeniami

wydarzeniami

, alienacja, 

, alienacja, 

izolacja społeczna

izolacja społeczna

, 

, 

obumarcie duchowe.

obumarcie duchowe.

„Oswajanie”

„Oswajanie”

 powyższych wrogów, to 

 powyższych wrogów, to 

utrzymywanie życiowej 

utrzymywanie życiowej 

aktywności

aktywności

, wykonywanie pracy cenionej i użytecznej, 

, wykonywanie pracy cenionej i użytecznej, 

uprawianie hobby, 

uprawianie hobby, 

rozwijanie pasji poznawczych

rozwijanie pasji poznawczych

, aktywność 

, aktywność 

towarzyska i społeczna, 

towarzyska i społeczna, 

angażowanie

angażowanie

 się w działalność 

 się w działalność 

grup 

grup 

sąsiedzkich

sąsiedzkich

, wspólnot lokalnych, 

, wspólnot lokalnych, 

praca w klubie seniora

praca w klubie seniora

.

.

Efektem wychowania do starości

Efektem wychowania do starości

, rozumianego jako 

, rozumianego jako 

profilaktyka

profilaktyka

, powinno być doprowadzenie do sytuacji, gdzie 

, powinno być doprowadzenie do sytuacji, gdzie 

jednostka rozumie i akceptuje wszelkie zmiany będące jej 

jednostka rozumie i akceptuje wszelkie zmiany będące jej 

udziałem.

udziałem.

 

 

 

 

           

           

A. Zawadzka

A. Zawadzka

 stwierdziła, że 

 stwierdziła, że 

wychowanie do czasu 

wychowanie do czasu 

wolnego

wolnego

 (w rodzinie i środowisku lokalnym) należy 

 (w rodzinie i środowisku lokalnym) należy 

rozpoczynać już w niemowlęctwie. Oba środowiska 

rozpoczynać już w niemowlęctwie. Oba środowiska 

uznała za

uznała za

 nadrzędne

 nadrzędne

 wobec 

 wobec 

nawyków wolno-

nawyków wolno-

czasowych

czasowych

. Zajęła się także 

. Zajęła się także 

uwarunkowaniami

uwarunkowaniami

 

 

wychowywania osób starszych, wynikających z cech 

wychowywania osób starszych, wynikających z cech 

osobowości tych osób.

osobowości tych osób.

Umiejętność zagospodarowania czasu wolnego

Umiejętność zagospodarowania czasu wolnego

, 

, 

wypełniania go zajęciami wzbogacającymi osobowość 

wypełniania go zajęciami wzbogacającymi osobowość 

nie jest „dana” człowiekowi.

nie jest „dana” człowiekowi.

Wychowanie do czasu wolnego

Wychowanie do czasu wolnego

 to 

 to 

ingerencja

ingerencja

 w cztery 

 w cztery 

sfery aktywności: społecznej, umysłowej, artystycznej 

sfery aktywności: społecznej, umysłowej, artystycznej 

i fizycznej.

i fizycznej.

 

 

 

 

 

 

PROFILAKTYKA 

PROFILAKTYKA 

STAROŚCI

STAROŚCI

 

 

poziomy 

poziomy 

przygotowania jednostki

przygotowania jednostki

PSYCHICZNY

PSYCHICZNY

INTELEKTUALNY

INTELEKTUALNY

adekwatne 

adekwatne 

samopoznanie

samopoznanie

kształtowanie 

kształtowanie 

osobowości 

osobowości 

kognitywnej

kognitywnej

zdrowy egoizm

zdrowy egoizm

rozbudzenie 

rozbudzenie 

zainteresowań

zainteresowań

pozytywne myślenie o 

pozytywne myślenie o 

własnej przyszłości

własnej przyszłości

pielęgnowanie 

pielęgnowanie 

zainteresowań

zainteresowań

niwelacja obaw i lęków 

niwelacja obaw i lęków 

przed własną starością

przed własną starością

kreatywny wymiar 

kreatywny wymiar 

czasu wolnego

czasu wolnego

 

 

uprawianie 

uprawianie 

gimnastyki

gimnastyki

zadania dla rodziców, wychowawców i 

zadania dla rodziców, wychowawców i 

jednostki, jej zyski

jednostki, jej zyski

zrozumienie i 

zrozumienie i 

akceptacja starości 

akceptacja starości 

jako naturalnej fazy i 

jako naturalnej fazy i 

twórczej kontynuacji 

twórczej kontynuacji 

ludzkiego życia

ludzkiego życia

niedopuszczenie do 

niedopuszczenie do 

jałowej intelektualnie 

jałowej intelektualnie 

starości

starości

samoakceptacja

samoakceptacja

obniżone ryzyko 

obniżone ryzyko 

demencji

demencji

afirmacja życia

afirmacja życia