Psychologia
społeczna
WSB –NLU 2009
Dr Krzysztof Brocławik
Agresja i przemoc;
konsekwencje i
kontrowersje
Psychologia
społeczna
WSB –NLU 2009
Dr Krzysztof Brocławik
Agresja i przemoc;
konsekwencje i
kontrowersje
Co się tu dzieje?
Agresja….
Co się tu dzieje?
Przemoc….
Wymiary typologii zachowań
agresywnych
Modalność reakcji
Jakość reakcji
Bezpośredniość
Widoczność
Wzbudzenie
werbalna – fizyczna
działanie – brak
działania
bezpośrednie –
pośrednie
jawne – ukryte
niesprowokowane –
odwetowe
Wymiary typologii zachowań
agresywnych
Ukierunkowanie na cel
Typ szkody
Trwałość konsekwencji
Zaangażowane
podmioty
wrogie –
instrumentalne
fizyczna – psychiczna
przejściowe –
długotrwałe
jednostki - grupy
Definiowanie agresji
Agresja jest to fizyczne lub werbalne
zachowanie zorientowane na
intencjonalne uszkodzenie obiektu lub
zranienia osoby. Wrogość jest aktem
agresji motywowanej gniewem; zadanie
szkody jest tu celem samym w sobie.
(Wosińska 2004)
Definiowanie agresji nie jest
proste…
Agresja to każda forma zachowania,
której celem jest wyrządzenie szkody,
lub spowodowanie obrażeń innej żywej
istocie, motywowanej do uniknięcia
takiego potraktowania (Baron
Richardson 1994)
Agresja to gotowość wyrządzenia
krzywdy fizycznej i psychicznej ludziom,
celem sprawowania nad nimi kontroli
(Franken 2005)
Rodzaje agresji
Agresja symboliczna
Agresja instrumentalna
Agresja bierna
Agresja usankcjonowana
Metody badania agresji
Obserwacja w warunkach naturalnych
Eksperymenty naturalne
Eksperymenty laboratoryjne
Paradygmat nauczyciel – uczeń
Paradygmat oceny tekstu
Czasy reakcji rywalizujących
Lalka Bobo
Agresja werbalna
Metody badania agresji
Samoopisy zachowań
Techniki nominacyjne
Dane archiwalne, dokumenty
Skale osobowości
Techniki projekcyjne
Agresja u zwierząt
Owszem, ale w
zasadzie nie
przeciwko osobnikom
tego samego
gatunku….
Istnieją dobrze
wykształcone
mechanizmy kontroli
Agresja (nie tylko) u
zwierząt
Agresja drapieżcy
Zabijamy zwierzęta i łowimy ryby
Agresja między samcami
87% aresztowanych za morderstwa i ciężkie
pobicia w USA to mężczyźni (Tedeshi, Felson
1994)
Agresja wywołana lękiem
Niemowlęta reagują złością na skrępowanie
Agresja terytorialna
W wielu krajach można bronić swojego
terenu
Agresja (nie tylko) u
zwierząt
Agresja macierzyńska
Kobiety także bronią swego potomstwa
Agresja rozładowująca negatywne stany
emocjonalne
Ból i poczucie straty ma potężną siłę
motywacyjną (Berkowitz 1993)
Agresja seksualna
Na przykład zazdrość
Agresja instrumentalna
Ludzie - agresywni dla korzyści (Moyer
1976)
Biologiczne wyjaśnienia
agresji
Etologia – agresja jako energia
wewnętrzna
Socjobiologia – agresja jako wytwór
ewolucji
Genetyka behawioralna – dyspozycja
dziedziczna
Biologiczne mechanizmy
agresji
System walki i ucieczki (FFS)
System aktywacji behawioralnej (Bas)
System hamowania behawioralnego
(BIS)
Ważne struktury mózgowe:
Receptor
Wzgórze, kora wzrokowa, ciało
migdałowate, płat skroniowy (Gray 1991)
Samce alfa u wielu gatunków i liczne
korzyści z agesji
Psychologiczne wyjaśnienia
agresji
Psychoanaliza
Hipoteza frustracji – agresji
Neoasocjacjonizm poznawczy
Model transferu pobudzenia
Podejście społeczno – poznawcze
Teoria uczenia się
Model interakcjonizmu społecznego
Od Freuda do grupy z Yale
Freuda dychotomiczna teoria instynktu
Eros i Thanatos (Modyfikacja po Wielkiej
Wojnie)
Mechanizm uwalniania destruktywnej
energii
Dowody empiryczne – jak w całej
psychoanalizie
Inspiracja dla innych Badaczy
Hipoteza frustracji – agresji
Frustracja –
zablokowanie
popędu
I wersja 1939 –
frustracja prowadzi
do agresji
(Grupa z Yale: Dollard,
Miller, Sears, Doob,
Mowrer 1939)
Hipoteza frustracji – agresji
Ważna jest siła potrzeby (popędu)
Ważmy jest stopień zablokowania potrzeby
Wielkość frustracji zależy od momentu
zablokowania
Liczy się skumulowanie przeszkód na drodze do
różnych celów
Agresja może być przemieszczona
Modyfikacje
Liczy się stopień w jakom agresja redukuje popęd
(Miller 1941)
Do wystąpienia agresji potrzebny jest gniew
(Berkowitz 1989)
Efekt broni
Uruchomienie reakcji
sfrustrowanej
jednostki na widok
broni poprze:
nasilenie
negatywnych emocji
i skojarzeń
(Klasyczny
eksperyment
Berkowitza 1989)
Sytuacje w których nasila się
agresja
Wysoka temperatura (hipoteza linearna
i krzywoliniowa)
Doznawanie bólu
Przebywanie w tłumie (badania nad
szczurami – agresja do własnego
gatunku mimo obfitości pożywienia i
wody Colhoun 1962, 1966)
Agresja a różnice między
płciami
Kobiety uważają agresję za bardziej
naganną niż mężczyźni
Agresywność mężczyzn jest bardziej
potępiana przy tym samym zachowaniu
Agresja przeciw kobiecie jest bardziej
potępiana
Niezależnie od płci ludzie bardziej
wykształceni są przeciwnikami agresji
Agresja a różnice między
płciami
Mężczyźni, którzy aprobują stereotyp
męskości są jawnie bardziej agresywni
Agresywne zachowanie mężczyzn
uważa się za przemieszczoną agresję w
stosunku do ich matek
(Harris, Knight-Bohnhoff, 1996, Weisbuch i inni
1999, McCollaum, Lester 1997)
Kochana telewizja…
Modelowanie agresji to
proces, który uczy
obserwatorów
warunków w jakich
prowadzi ona do
nagród, oraz nowych
technik jej
wyrażania. Tendencja
do imitacji zwiększa
się, gdy agresywne
zachowanie modela
jest nagradzane
Oglądanie przemocy nasila
przemoc
Zbieżność w czasie „technologii” i agresji
Wzrost liczby gwałtów w USA po
„udostępnieniu” filmów porno (Court 1985)
W Ameryce Płd. Dwukrotny wzrost liczby
morderstw po „wejściu” telewizji
satelitarnej ( Myers 1999)
Agresja u dzieci i dorosłych oglądających
dużo programów nasyconych przemocą
Im więcej elementów przemocy w
programach, tym bardziej agresywne
zachowanie dziecka (Belson 1978)
Oglądanie przemocy nasila
przemoc
Dorośli skazani za poważne przestępstwa
to ci, którzy w dzieciństwie oglądali wiele
filmów z agresywną przemocą (Eron i inni
1985)
Oglądanie agresywnej gry futbolistów
zwiększa częstość incydentów
bezpośrednio po meczu (Goldstein 1982)
Oglądanie okrucieństw sprzyja
zmniejszeniu wrażliwości na przemoc
W miarę oglądania scen przemocy poziom
podniecenia fizjologicznego zmniejsza się
(Cline i inni 1973)
Oglądanie przemocy nasila
przemoc
Oglądanie filmów pornograficznych
nasila przemoc na tle seksualnym
Po oglądaniu „porno” mężczyźni bardziej
akceptują przemoc wobec kobiet
(Malamuth 1981)
Po oglądaniu „porno” mężczyźni wierzą,
że pewna ilość agresji podnieca kobiety
(Donnerstein 1981)
Więcej niż 1/3 mężczyzn gotowa jest
dokonać gwałtu, przy zapewnieniu
bezkarności (Stille i inni 1987)
Agresja jako sposób na
życie
Socjalizacja w
podkulturze
afirmującej agresję
Władza i bardzo duże
korzyści, które
przynosi agresja,
łącznie z względną
bezkarnością
Konieczność
utrzymania
autorytetu i pozycji w
grupie
Agresja a poczucie kontroli
Panowanie nad wydarzeniami –
podstawowa potrzeba człowieka (Rotter
1972)
Brutalnym przestępcom często brakuje
podstawowych umiejętności społecznych
przydatnych do kontrolowania innych
(Toch 1969, 1993)
Przestępcy mają niski poziom
samokontroli (Gottferdson, Hirschi 1990)
Małe dzieci stopniowo takie umiejętności
opanowują (Patterson 1976)
Agresja a zagrożona
samoocena
Potrzeba wysokiej samooceny jest silna,
a złe oceny można akceptować lub
odrzucić
Odrzucenie negatywnych oceny może
prowadzić do agresji
Po wypiciu alkoholu samoocena się
poprawia
Osadzenia za napady mają na ogół
wysokie mniemanie o sobie
Podobnie postrzegają siebie chuligani
Agresja a zagrożona
samoocena
Pojedynki praktykowali ludzie „ze sfer”, z
zasady o honor, szacunek lub pozycję
Gwałty popełniają ludzie przekonani o
wyższości mężczyzn, ale też z zagrożonym ego
Przemocy domowej dopuszczają się mężczyźni
o tradycyjnych poglądach na rodzinę
Przemoc wobec starszych dotyczy ludzi o
wysokim statusie i władzy
Wysokie mniemanie o sobie mają:
Młodzież z gangów, terroryści i agresorzy
(polityczni)
Agresja a psychologia
społeczna
Realne problemy społeczne
Powszechność agresji ale brak
konieczności jej występowania
Elastyczność adaptacyjna człowieka i
zwierząt
Fundamentalne pytanie o naturę ludzką
– Hobbes czy Rousseau?