Mały pacjent w świetle systemowego rozumienia rodziny

Mały pacjent w świetle

systemowego rozumienia

rodziny

Monika Gajdzik, Tomasz

Srebnicki

Klinika Psychiatrii Wieku

Rozwojowego AM w

Warszawie

Cykl życia rodziny

•

Lata 50-te badania nad rodzinnymi przyczynami

występowania objawów choroby

•

Rodzina traktowana jest jako system podlegający

zmianom w trudnych sytuacjach,ale dążący z drugiej

strony do utrzymania równowagi i niezmienności.

•

W systemie tym można opisać charakterystyczne fazy-

przejście z jednej fazy do drugiej następuje tylko wtedy

gdy wszystkie zadania poprzedniej fazy są zakończone

•

Jeżeli tak się nie dzieje dochodzi do zakłóceń powstawania

objawów choroby u poszczególnych członków rodziny

•

Zakłócenia w przebiegu cyklu –objaw, że rodzina

zatrzymała się w rozwoju,nie może przejść do następnej

fazy

•

Wszystkie rodziny przechodzą przez te same fazy

rozwojowe,ale każda ma swój własny rytm

Fazy życia rodzinnego

według Haleya

•

Faza narzeczeństwa

•

Faza wczesnego małżeństwa

•

Faza narodzin dziecka

•

Rodzina z dziećmi wieku szkolnego

•

Oddzielanie się dzieci od rodziny-

faza pustego gniazda

•

Faza emerytury i śmierci partnerów

Faza narzeczeństwa

•

Faza służy zaznaczeniu a następnie

osiągnięciu własnej niezależności i

dojrzałości

•

Służy przygotowaniu do życia w rodzinie

przyszłych małżonków i otoczenia

•

Przyszli małżonkowie czerpią

doświadczenia ze swoich rodzin

pochodzenia

•

W tej fazie rodzice narzeczonych są

włączeni w ich życie

Wczesny okres małżeński

•

Ceremoniał małżeństwa- zaznaczenie swojej niezależności

•

Początkowy okres życia ze sobą służy nawiązaniu więzi małżeńskiej.

•

Podstawowe zadanie to wypracowanie sposobów radzenia sobie z

konfliktami,trudnymi sytuacjami

•

W tym okresie system odpowiada na podstawowe pytania-miejsce

zamieszkania, podział obowiązków,zadania rodziny,kompetencje

małżonków itd.

•

Zaznaczenie własnej odrębności,oddzielenie od rodzin pochodzenia

•

Trudności-unikanie rozmów na trudne tematy,prowadzące do

narastania napięcia,irytacji,nasilenia konfliktu,kt.nie został

rozwiązany

•

Trudności-różne formy okazywania uczuć,rozpoczęcie życia

seksualnego,problemy związane z samodzielnym utrzymaniem się

finansowym,powód zawarcia małżeństwa-ciąża,ucieczka od

własnych rodzin

Faza narodzin dziecka

•

Może dojść do odnowienia, nasilenia konfliktów,nie

rozwiązanych spraw

•

Okres zmian-organizacji życia,aktywności zawodowej,zmian

fizycznych przyszłej matki,

•

Małżonkowie wypracowują nowe zachowania,role po pojawieniu

się dziecka

•

Powstają nowe role –rodziców, dziadków,ciotek, wujków

•

Może pojawić się uczucie zazdrości o relacje rodzic-dziecko

•

Przy rozpoczęciu życia rodziny od tej fazy i braku dwóch

poprzednich faz,dziecko może być używane do rozwiązywania

konfliktów między małżonkami

•

Trudności-rezygnacja z życia zawodowego,połączenie życia

zawodowego i rodzinnego, ograniczenie aktywności społeczno-

towarzyskiej, lęk przed niekompetencją jako rodzic,rozluźnienie

relacji małżeńskiej

Rodzina z dzieckiem w wieku

szkolnym

•

Zadanie fazy-przejście od postawy głównie opiekuńczej w stosunku

do dziecka, do relacji partnerskiej.

•

Często jest to najlepszy okres w życiu rodziny- możliwość cieszenia

się własnymi sukcesami,sukcesami wspólnie wypracowanymi-

np..rozwój dzieci

•

Matki zyskują więcej swobody-rozwijanie własnych pasji,

zainteresowań.

•

Związek staje się głębszy,bardziej wszechstronny

•

Zyskuje się dalsze kompetencje w roli rodzica-znika lęk o dziecko,

napięcie

•

Trudności-rozwój zawodowy męża,pozostawanie poza domem,poczucie nie

zrealizowania młodzieńczych marzeń, trudności w podjęciu pracy

zawodowej,przez wcześniej nie pracującą matkę, poczucia straconego zawodowo

czasu podczas sprawowania opieki nad dzieckiem,trudności związane z fazą

„wychodzenia „dziecka ze środowiska rodzinnego do innych systemów

•

Rozwiązywanie problemów małżeńskich w tej fazie jest trudniejsze,są już

ustalone wzorce postępowania oparte na przyzwyczajeniach

Oddzielenie się dziecka od rodziny-

•

Każda rodzina wchodzi w kryzys,kiedy dziecko opuszcza dom

•

Istnieje konieczność wypracowania nowych relacji między

małżonkami,

•

Przejście z roli rodziców do roli dziadków

•

W różnych kulturach istnieją rytuały kreujące dziecko na dorosłego-

np..matura

•

W jednych rodzinach problemy pojawiają się przy wyjściu

najstarszych dzieci z domu, w innych w przypadku każdego

dziecka,lub najmłodszego

•

Problemy-kiedy małżonkowie nie maja sobie nic do powiedzenia,kiedy

jedynym celem było dziecko, kiedy problemy nie były rozwiązane w

poprzednich fazach,konflikty mogą prowadzić do separacji i rozwodu

•

Może powstać objaw choroby u dziecka,aby utrzymać równowagą rodziny-rodzice

ponownie koncentrują się na dziecku

•

Dziecko powinno opuścić dom rodzinny tak,aby możliwy był kontakt z rodziną

Emerytura

•

Jeżeli udaje się harmonijnie przejść przez okres

rozłąki z dziećmi, następuje zadowolenie i

harmonia

•

Jest to okres ponownego spędzania ze sobą w

relacji partnerskiej dużej ilości czasu,

•

Okres częstych chorób małżonka,wizyt u

lekarza,opieki medycznej

•

Istnieje konieczność czerpania ze wcześniejszych

faz-własne i wspólne zainteresowania,komunikacja

itd.

•

Moment krytyczny-odejście jednego z członków

rodziny

Strukturalny model rodziny-

Minuchin

•

Dostarcza opisu rodziny

•

Pomaga zrozumieć co się dzieje w rodzinie

•

Model posłużył do rozwoju szkoły

terapeutycznej-strukturalnej terapii rodzin

•

Z jednej strony rodzina wytwarza własną

tożsamość,ale z drugiej reaguje na zmiany

zachodzące wewnątrz i na zewnątrz rodziny

•

Jest to swoiste laboratorium gdzie nabywa się

poczucie indywidualności,ale też

tożsamości ,przynależności do rodziny

Minuchin-system

rodzinny

•

Rodzina to otwarty system społeczno-

kulturowy, podlegający zmianom

•

Rodzina przechodzi przez szereg etapów,a

każdy z nich wymaga zmiany struktury

rodziny

•

Rodzina przystosowuje się do zmiennych

warunków,tak aby utrzymać ciągłość a

jednocześnie umożliwić psychospołeczny

rozwój jej członków

Struktura rodziny

•

Struktura rodziny to sieć niewidocznych

połączeń,interakcji pomiędzy członkami

rodziny

•

Każda rodzina wytwarza wzajemne interakcji

•

Powtarzające się interakcje tworzą schematy

jak i wobec kogo można się zachować

•

Te wzory interakcji regulują zachowania jej

członków

Dwa systemy podtrzymują układ reguł

rodzinnych

A:System uniwersalnych zasad

B:System przepisów dotyczący

postępowania członków rodziny, właściwy

tylko dla tej rodziny.

Ten system zabezpiecza

tożsamość rodziny

Przy próbach zmiany zachowań członków

rodzina walczy o zachowanie homeostazy

Homeostaza rodzinna

•

Dążenie do zachowania trwałej

równowagi i przeciwdziałanie zmianie

(Jackson)

•

Rodzina zachowuje się tak, aby

osiągnąć równowagę interakcji

•

Członkowie rodziny pomagają utrzymać

równowagę w sposób jawny lub skryty

•

Jeżeli równowaga zostanie zaburzona,

członkowie rodziny podejmują wysiłki,

aby ją utrzymać

Podsystemy w rodzinie

•

Wszyscy członkowie rodziny w zależności od

okoliczności łączą się w podsystemy

•

Tworzą się one ze względu na

zainteresowania,generacje,płeć,zadania, funkcje

•

Każdy członek rodziny należy do różnych

podsystemów jednocześnie ta sama osoba w

różnych podsystemach pełni różną rolę i wchodzi

w różne relacje

•

Wyróżniamy podsystem małżonków,dzieci,

dziadków, ale też podsystemy-matka

córka,ojciec,syn

•

Granice podsystemów tworzą reguły kto i kiedy

należy do podsystemu

•

„

Szczelność” granic w podsystemach

ułatwia pełnienie

funkcji,”przepuszczalność”granic wpływa

na pojawienie się nowych treści w rodzinie

•

Przymierze

-związek z granicami

elastycznymi,taki,w którym łatwo jest

przejść do innego podsystemu

•

Koalicja

-granice sztywne,uniemożliwiają

jej opuszczenie, zwykle skierowana

przeciw osobie trzeciej

Granice zewnętrzne i

wewnątrz rodziny

•

Ze względu na charakter granic

wewnątrz rodziny i granic

stanowiących o jej odrębności od

świata zewnętrznego mówimy o

rodzinach

„splatanych

” i

„

nie

związanych”

Granice w rodzinach

•

W rodzinach „

splątanych

„ –panuje

zamieszanie dotyczące funkcji, pozycji,

odpowiedzialności.Granice między

podsystemami są niejasne, nie ma

zróżnicowania poszczególnych grup.Niejasne

są role.Stres jednego z członków rodziny

powoduje cierpienie całej rodziny

•

W rodzinach „

nie związanych

”-dochodzi do

powstawania nadmiernie sztywnych granic,

utrudniających porozumiewanie się w różnych

podgrupach, Upośledza to zdolność rodziny do

wzajemnego rozumienia się i troszczenia o

siebie,brak przepływu informacji

Komunikacja w rodzinie

Virginia Satir przypisywała

ważną rolę poczuciu własnej

wartości w procesie

komunikowania się w grupie

rodzinnej

Wadliwe style komunikacji –

Virginia Satir

•

Styl „zjednywania

”-osoba zjednuje innych przez

przepraszanie i uległość,bagatelizuje to co czuje do

siebie,robi wszystko, aby inni się z nią zgodzili

•

Styl „obwiniania’

-krytykowanie innych,aby pokazać się

jako osoba silna, zdecydowana,służy do ukrycia niskiej

samooceny („ty nigdy niczego nie zrobiłeś,nigdy mi nie

pomogłeś”)

•

Styl „komputerowo-racjonalny

”-jak najmniejsze

okazywanie emocji,sztywna postawa ciała, używanie

trudnych słów i sformułowań,pomijanie tego co czuje

się do siebie i drugiej osoby,”jestem

spokojny,racjonalny,chłodny i dlatego mam

rację”

•

„

Mąciciele”-

rozładowanie napięcia przez zwrócenie

uwagi na coś zupełnie nie związanego z tematem

rozmowy

Strategie rodzinne

•

Zachowanie członków rodziny można

porównać do gry,w kt. gracze próbują

zaspokoić swoje indywidualne potrzeby i

osiągnąć cele

•

Prowadzi to do konfliktów

•

Każdy członek rodziny rozwija strategię aby

wygrać,lub przegrana była jak najmniejsza

•

Podejście strategiczne koncentruje się na

podejściu co jest zgłaszane przez rodzinę lub

osobę jako problem i rozpatrzeniu zachowań

członków rodziny,które nie rozwiązują

problemu a podtrzymują go

Rodziny dysfunkcyjne

•

Rodziny,w kt.członkowie rodziny

wytworzyli objawy

•

Zwraca się uwagę na

1.Funkcję symptomów

2.Triady i hierarchię w rodzinie

3.Cykl życia rodzinnego

Znaczenie objawu

•

Objawy są sposobem porozumiewania się członków

rodziny

•

Symptomy pojawiają się,gdy osoba znajduje się w

sytuacji nie do zniesienia i próbuje ja zmienić

•

Jeżeli nie można zmienić relacji,dochodzi do zmiany

zachowania,często zgłaszanych jako objawy

•

W tym sensie objawy będą rozpoznaniem problemu

rodziny

•

W rodzinach mamy do czynienia z przyczynowością

cyrkularną , nie liniową-zachowanie jednego z

członków rodziny pociąga za sobą zmianę zachowań

innych osób ,służy wszystkim członkom rodziny.

•

Pozostali członkowie rodziny mogą włączyć

zachowania

podtrzymujące występowanie objawu

Triada i hierarchia w

rodzinie

•

Hierarchia-jedna z osób ma więcej władzy i

odpowiedzialności w porównaniu z pozostałymi

członkami rodziny

•

W kulturze zachodniej podstawowym elementem

hierarchii jest istnienie granic między

pokoleniami-między rodzicami a

dziećmi,rodzicami a dziadkami

•

Określenie hierarchii i podziału władzy jest

podstawowym zadaniem w obrębie pary

małżeńskiej

•

Jeżeli partnerzy nie potrafią efektywnie

rozwiązać problemu władzy,mogą przez swoją

bierność przekazać władzę dzieciom

Zaburzenia w hierarchii

•

Podwójna,niespójna hierarchia (jeden z

rodziców rozwija objawy) -A: Partner z

objawami jest w niższej pozycji,bo wymaga

pomocy,drugi partner jest w roli osoby

pomagającej.B: Osoba z objawami ma

pozycję wyższą-przez objawy wpływa na

zachowanie partnera,zmieniając je)

•

Walka rodziców o przejęcie władzy

•

Przekazanie odpowiedzialności

dzieciom,albo innym osobom

•

Istnienie koalicji międzypokoleniowych

Triady

•

Trzyosobowe systemy relacji

•

Funkcją jest zmniejszenie napięcia jakie

pojawia się między dwoma osobami

przez włączenie osoby trzeciej

•

Triady obejmują rodziców-

dziecko,jednego z rodziców,dziecko-

dziadków itd.

•

Triady które usztywniają się, stają się

podstawowym elementem

dysfunkcyjności rodziny

Typy rodzin według ich

kompetencji w zakresie

wypełnienia podstawowych

funkcji-Lewis

•

Rodzina optymalna

-brak destrukcyjnych koalicji,

konflikty rozwiązywane na drodze negocjacji

•

Rodzina kompetentna,ale cierpiąca

-tendencje do

dominacji jednego z członków rodziny,tworzą się

już koalicje

•

Rodzina o zaburzonym funkcjonowaniu

-występuje

system dominacji-uległości lub chroniczne

konflikty

•

Rodziny nie spełniające właściwych funkcji

–jedno

z rodziców wykazuje poważne zaburzenia

emocjonalne (nasilona wrogość-uległość)lub

rodzina chaotyczna-wyizolowana z poczuciem

beznadziejności

Systemowe rozumienie objawów pozwala

1.Zrozumienie znaczenia objawu

2.Zaplanowanie skutecznych metod

leczenia pacjenta

3.Zaplanowanie leczenia z włączeniem

osób z najbliższego środowiska pacjenta

4.Zrozumienie i zaakceptowanie

niepowodzenia w procesie leczenia

Document Outline