Dojrzały renesans
Dojrzały renesans
włoski
włoski
Dojrzały renesans
Dojrzały renesans
włoski
włoski
LEONARDO DA VINCI
LEONARDO DA VINCI
(1452–1519)
(1452–1519)
włoski malarz i teoretyk sztuki,
włoski malarz i teoretyk sztuki,
rzeźbiarz, architekt, uczony
rzeźbiarz, architekt, uczony
i myśliciel epoki renesansu,
i myśliciel epoki renesansu,
wszechstronny i genialny
wszechstronny i genialny
artysta.
artysta.
1466 uczeń Andrei del Verrocchio we
1466 uczeń Andrei del Verrocchio we
Florencji, gdzie został 1472 członkiem
Florencji, gdzie został 1472 członkiem
cechu malarzy,
cechu malarzy,
1482 lub 1483–1499 działał w Mediolanie
1482 lub 1483–1499 działał w Mediolanie
na dworze L. Sforzy, zw. il Moro,
na dworze L. Sforzy, zw. il Moro,
1500–06 we Florencji,
1500–06 we Florencji,
1506–13 ponownie w Mediolanie,
1506–13 ponownie w Mediolanie,
1513–16 w Rzymie pod opieką G. Medici,
1513–16 w Rzymie pod opieką G. Medici,
brata papieża Leona X,
brata papieża Leona X,
1516 wyjechał do Francji zaproszony przez
1516 wyjechał do Francji zaproszony przez
Franciszka I,
Franciszka I,
zmarł w Amboise.
zmarł w Amboise.
Portret Cecylii
Portret Cecylii
Gallerani —
Gallerani —
Dama
Dama
z gronostaje
z gronostaje
m
m
(1483–85 —
(1483–85 —
Muzeum
Muzeum
Czartoryskich,
Czartoryskich,
Kraków)
Kraków)
Leonardo przedstawił na tym obrazie
Leonardo przedstawił na tym obrazie
Cecylię Gallerani, córkę ambasadora
Cecylię Gallerani, córkę ambasadora
mediolańskiego i faworytę Lodovica Sforzy.
mediolańskiego i faworytę Lodovica Sforzy.
Artysta oddał za pomocą pędzla bogate
Artysta oddał za pomocą pędzla bogate
wnętrze kobiety - jej zdecydowanie i mocny
wnętrze kobiety - jej zdecydowanie i mocny
charakter.
charakter.
Wydaje się być równie żywa jak zwierzę,
Wydaje się być równie żywa jak zwierzę,
które trzyma.
które trzyma.
Prawa dłoń wyraża napięcie, na delikatnych
Prawa dłoń wyraża napięcie, na delikatnych
ustach widać uśmiech; źródłem energii
ustach widać uśmiech; źródłem energii
wydaje się być sama kobieta.
wydaje się być sama kobieta.
Ciemne tło (domalowane później) podkreśla
Ciemne tło (domalowane później) podkreśla
jej siłę, a kolory sukni - załamania tkaniny.
jej siłę, a kolory sukni - załamania tkaniny.
Madonna
Madonna
w grocie
w grocie
skalnej
skalnej
(1483)
(1483)
Ostatnia Wieczerza
Ostatnia Wieczerza
(1495–98)
(1495–98)
malowidło ścienne
malowidło ścienne
w refektarzu klasztoru przy kościele
w refektarzu klasztoru przy kościele
S. Maria delle Grazie w Mediolanie
S. Maria delle Grazie w Mediolanie
Artysta namalował fresk w kościele Santa Maria delle Grazie w
Artysta namalował fresk w kościele Santa Maria delle Grazie w
Mediolanie na zamówienie Lodovico Sforza.
Mediolanie na zamówienie Lodovico Sforza.
Leonardo pracuje nad dziełem dwa lata.
Leonardo pracuje nad dziełem dwa lata.
Tyle czasu zajmuje mu wykonanie tego ogromnego (wymiary
Tyle czasu zajmuje mu wykonanie tego ogromnego (wymiary
ponad 4 x 9 m) malowidła.
ponad 4 x 9 m) malowidła.
Przedstawia Apostołów przy stole, zebranych w trzyosobowe
Przedstawia Apostołów przy stole, zebranych w trzyosobowe
grupki.
grupki.
Jest wśród nich Judasz.
Jest wśród nich Judasz.
Leonardo nie usadził go zwyczajowo na końcu stołu; Judasz jest
Leonardo nie usadził go zwyczajowo na końcu stołu; Judasz jest
trzecią postacią na lewo od Chrystusa.
trzecią postacią na lewo od Chrystusa.
Obraz jest zapisem malarskim chwili, przywołaniem wieczerzy,
Obraz jest zapisem malarskim chwili, przywołaniem wieczerzy,
podczas której Chrystus obwieścił: "Zaprawdę powiadam wam,
podczas której Chrystus obwieścił: "Zaprawdę powiadam wam,
iż jeden z was Mnie zdradzi" (Ew. wg Mat. 26,21).
iż jeden z was Mnie zdradzi" (Ew. wg Mat. 26,21).
Apostołowie reagują różnie, są zdumieni, wzburzeni, źli.
Apostołowie reagują różnie, są zdumieni, wzburzeni, źli.
Wszyscy, tylko nie Judasz; on siedzi nieruchomo.
Wszyscy, tylko nie Judasz; on siedzi nieruchomo.
Całość obrazu utrzymana w ciemnej tonacji, która dodatkowo
Całość obrazu utrzymana w ciemnej tonacji, która dodatkowo
podkreśla napięcie.
podkreśla napięcie.
Bogata symbolika; Leonardo doskonale uchwycił miłość oraz -
Bogata symbolika; Leonardo doskonale uchwycił miłość oraz -
nierozerwalnie spleciona z obecnością Judasza - zapowiedź
nierozerwalnie spleciona z obecnością Judasza - zapowiedź
zdrady.
zdrady.
Św. Anna Samotrzecia
Św. Anna Samotrzecia
(1502 – 1516)
(1502 – 1516)
Olej na drewnie.
Olej na drewnie.
Luwr, Paryż, Francja.
Luwr, Paryż, Francja.
Bitwa pod Anghiari
Bitwa pod Anghiari
dla Palazzo Vecchio we Florencji
dla Palazzo Vecchio we Florencji
1503–05
1503–05
Mona Lisa
Mona Lisa
(
(
Gioconda
Gioconda
)
)
1503–06
1503–06
olej na desce,
olej na desce,
77 × 53 cm
77 × 53 cm
Paryż, Luwr
Paryż, Luwr
Mona Lisa
Mona Lisa
o
Leonardo namalował jeden z najsłynniejszych obrazów
Leonardo namalował jeden z najsłynniejszych obrazów
w dziejach sztuki —
w dziejach sztuki —
Monę Lisę
Monę Lisę
— między 1503 a 1506 r.
— między 1503 a 1506 r.
o
Mona Lisa Gheraradini urodziła się w 1467 r.; gdy Leonardo
Mona Lisa Gheraradini urodziła się w 1467 r.; gdy Leonardo
malował ją, miała około 25 lat i była od 1495 r. żoną
malował ją, miała około 25 lat i była od 1495 r. żoną
patrycjusza florenckiego Francesco di Bartolommeo di Zanobi
patrycjusza florenckiego Francesco di Bartolommeo di Zanobi
del Giocondo.
del Giocondo.
o
Vasari, biograf artystów włoskich, pisał w 1550 r. o obrazie:
Vasari, biograf artystów włoskich, pisał w 1550 r. o obrazie:
„...
„...
najmniejsze szczegóły oddane są z możliwą delikatnością.
najmniejsze szczegóły oddane są z możliwą delikatnością.
Oczy mają blask i wilgotność żywych. Widać wokół nich
Oczy mają blask i wilgotność żywych. Widać wokół nich
czerwononiebieskie żyłki i brwi, jakie tylko z największą
czerwononiebieskie żyłki i brwi, jakie tylko z największą
lekkością można wykonać... Nos, ze wszystkimi pięknymi
lekkością można wykonać... Nos, ze wszystkimi pięknymi
cieniami, różowymi i miękkimi, wygląda jak żywy. Usta w ich
cieniami, różowymi i miękkimi, wygląda jak żywy. Usta w ich
kącikach i w krągłościach, tam gdzie czerwień ust łączy się
kącikach i w krągłościach, tam gdzie czerwień ust łączy się
z kolorem twarzy, zdają się być prawdziwe jak ciało i krew...
z kolorem twarzy, zdają się być prawdziwe jak ciało i krew...
W czasie gdy [Mona Lisa] pozowała, zawsze ktoś grał
W czasie gdy [Mona Lisa] pozowała, zawsze ktoś grał
i śpiewał, a [malarz] sprowadzał nawet trefnisiów, by ją
i śpiewał, a [malarz] sprowadzał nawet trefnisiów, by ją
rozbawiali. Chciał uniknąć melancholii, którą tak często
rozbawiali. Chciał uniknąć melancholii, którą tak często
przekazują portrety. Toteż w obrazie Leonarda znalazł się tak
przekazują portrety. Toteż w obrazie Leonarda znalazł się tak
czarujący uśmiech, że wydaje się być bardziej niebiański niż
czarujący uśmiech, że wydaje się być bardziej niebiański niż
ludzki
ludzki
.”
.”
Wizerunek Giocondy rzeczywiście uderza finezją w oddaniu
Wizerunek Giocondy rzeczywiście uderza finezją w oddaniu
rysów, miękkością modelunku i subtelną elegancją pozy.
rysów, miękkością modelunku i subtelną elegancją pozy.
Jest malowany wedle zasady
Jest malowany wedle zasady
sfumato
sfumato
— miękkiego zacierania
— miękkiego zacierania
konturu dla wywołania wrażenia oglądania malowidła jakby przez
konturu dla wywołania wrażenia oglądania malowidła jakby przez
mgłę.
mgłę.
Delikatność ujęcia portretu kontrastuje przeto z pełną niepokoju
Delikatność ujęcia portretu kontrastuje przeto z pełną niepokoju
aurą skalistego panoramicznego pejzażu w tle.
aurą skalistego panoramicznego pejzażu w tle.
Mona Liza jawi się tu jako pełna czaru, wdzięku (
Mona Liza jawi się tu jako pełna czaru, wdzięku (
grazia
grazia
),
),
niewymuszonej elegancji i spokojnej dumy dama, zgodnie
niewymuszonej elegancji i spokojnej dumy dama, zgodnie
z ówczesnym modelem obyczajowym, opisywanym w traktatach
z ówczesnym modelem obyczajowym, opisywanym w traktatach
o zachowaniu Agnolo Firenzuoli (1514) czy Baldassare Castiglione
o zachowaniu Agnolo Firenzuoli (1514) czy Baldassare Castiglione
(1516).
(1516).
Leonardo traktował ten obraz szczególnie. Zatrzymał go u siebie
Leonardo traktował ten obraz szczególnie. Zatrzymał go u siebie
aż do śmierci; możliwe, że go jeszcze poprawiał.
aż do śmierci; możliwe, że go jeszcze poprawiał.
Po jego śmierci dzieło kupił król francuski Franciszek I za
Po jego śmierci dzieło kupił król francuski Franciszek I za
niebotyczną na ówczas cenę 12 tysięcy franków.
niebotyczną na ówczas cenę 12 tysięcy franków.
W kolekcji królewskiej obraz został przycięty z czterech stron
W kolekcji królewskiej obraz został przycięty z czterech stron
(pierwotnie Gioconda i widok pejzażu ujęte były arkadą na
(pierwotnie Gioconda i widok pejzażu ujęte były arkadą na
kolumnach), a także znacznie przemalowany (suknia
kolumnach), a także znacznie przemalowany (suknia
w oryginalnym stanie była zielona lub zielonobłękitna, a rękawy
w oryginalnym stanie była zielona lub zielonobłękitna, a rękawy
— żółte).
— żółte).
Św. Jan
Św. Jan
Chrzciciel
Chrzciciel
1513-
1513-
1516
1516
Leonardo da Vinci jako malarza interesował głównie:
Leonardo da Vinci jako malarza interesował głównie:
naturalny wygląd rzeczy,
naturalny wygląd rzeczy,
ruch,
ruch,
ekspresja (studia twarzy),
ekspresja (studia twarzy),
światłocień (sfumato),
światłocień (sfumato),
perspektywa linearna, barwna i powietrzna.
perspektywa linearna, barwna i powietrzna.
W jego twórczości doniosłą rolę odgrywał rysunek, służący do
W jego twórczości doniosłą rolę odgrywał rysunek, służący do
ustalenia poszczególnych etapów pracy artystycznej, której
ustalenia poszczególnych etapów pracy artystycznej, której
ostateczny cel był pozaartystyczny, badawczy.
ostateczny cel był pozaartystyczny, badawczy.
Gdy wynik badań naukowych zarysował się dostatecznie, dzieło
Gdy wynik badań naukowych zarysował się dostatecznie, dzieło
sztuki zazwyczaj przestawało go interesować (stąd tak częste
sztuki zazwyczaj przestawało go interesować (stąd tak częste
niewykańczanie obrazów).
niewykańczanie obrazów).
W czasie pierwszego pobytu w Mediolanie Leonardo da Vinci
W czasie pierwszego pobytu w Mediolanie Leonardo da Vinci
podjął systematyczne studia w dziedzinie anatomii, botaniki,
podjął systematyczne studia w dziedzinie anatomii, botaniki,
matematyki, optyki i mechaniki.
matematyki, optyki i mechaniki.
Powstały wówczas główne części traktatu o malarstwie,
Powstały wówczas główne części traktatu o malarstwie,
architekturze i anatomii, optyce i mechanice.
architekturze i anatomii, optyce i mechanice.
Jego zainteresowania naukowe wiązały się ze sztuką bądź
Jego zainteresowania naukowe wiązały się ze sztuką bądź
z pracami technicznymi i były wyrazem pasji poznawczej.
z pracami technicznymi i były wyrazem pasji poznawczej.
Leonardo da Vinci opracował projekty licznych wynalazków
Leonardo da Vinci opracował projekty licznych wynalazków
(często związanych z prowadzonymi przez niego badaniami
(często związanych z prowadzonymi przez niego badaniami
nauk.), znacznie wyprzedzających jego epokę: śmigłowca,
nauk.), znacznie wyprzedzających jego epokę: śmigłowca,
spadochronu, opancerzonych pojazdów bojowych, łodzi
spadochronu, opancerzonych pojazdów bojowych, łodzi
podwodnej, prasy dźwigniowej, walcarki, tokarki kołowej,
podwodnej, prasy dźwigniowej, walcarki, tokarki kołowej,
szlifierki, zaworów, pomp.
szlifierki, zaworów, pomp.
wynalazki Leonarda da Vinci nie wywarły jednak większego
wynalazki Leonarda da Vinci nie wywarły jednak większego
wpływu na rozwój techniki, gdyż uzyskanych rezultatów autor
wpływu na rozwój techniki, gdyż uzyskanych rezultatów autor
nigdy nie publikował.
nigdy nie publikował.
Do nielicznych zrealizowanych projektów należały projekty
Do nielicznych zrealizowanych projektów należały projekty
dźwigów.
dźwigów.