OSTRE ZAKAŻENIA 

UKŁADU ODDECHOWEGO

NAJCZĘSTSZA PRZYCZYNA 

ZACHOROWAŃ W WIEKU 

DZIECIĘCYM

WIRUSOWA INFEKCJA GÓRNYCH DRÓG 

ODDECHOWYCH – „PRZEZIĘBIENIE”

• Nieżyt nosa, ból gardła, kaszel, czasem 

gorączka, bóle głowy, w przypadku 

grypy bóle mięśniowe

• Objawy 1-3 dni od zetknięcia się z chorą 

osobą, trwają 1-2 tygodnie

• zwykle w chłodnych porach roku u 

małych dzieci nawet do 12 infekcji w 

ciągu roku

• Przenoszone drogą kropelkową i drogą 

bezpośredniego kontaktu

WIRUSOWA INFEKCJA UKŁADU 

ODDECHOWEGO c.d.

• Z uwagi na szybkie rozprzestrzenianie się 

trzeba starać się chronić przed nimi 
dzieci hospitalizowane – nie kłaść na 
jednej sali z innymi dziećmi dziecka z 
ostrą infekcją, odmawiać  wstępu na 
odwiedziny członkom rodziny dziecka jeśli 
mają objawy świeżej infekcji. Dla ciężko 
lub przewlekle chorego dziecka infekcja 
górnych dróg oddechowych może być 
niebezpieczna

WIRUSOWA INFEKCJA GÓRNYCH 

DRÓG ODDECHOWYCH c.d.

• Leczenie objawowe: leki 

przeciwgorączkowe, (za wyjątkiem kwasu 

acetylosolicylowego – aspiryna, polopiryna) 

krople do nosa zmniejszające obrzęk błony 

śluzowej (stosowanie maksymalnie do 5 dni) 

u dzieci powyżej 2 roku życia, tabletki do 

ssania z antyseptykiem. W przypadku grypy 

możliwe jest leczenie przyczynowe 

(oseltamivir, zanamivir). Należy unikać 

antybiotykoterapii jako nieefektywnej i 

niepozbawionej działań ubocznych

WIRUSOWA INFEKCJA GÓRNYCH DRÓG 

ODDECHOWYCH c.d.

• Brak dowodów na działanie takich leków 

jak: Calcium, Rutinoscorbin, Vit C, ziołowe 

syropy przeciwkaszlowe, Echinacea

• Powikłania: zapalenie ucha środkowego, 

zapalenie zatok obocznych nosa, 

zaostrzenie astmy oskrzelowej

• Zapobieganie:  w szpitalu częściowa 

ochronę daje noszenie masek , mycie rąk. 

Wskazane szczepienia przeciw grypie 

zwłaszcza personelu medycznego, osób 

przewlekle chorych, osób w podeszłym 

wieku

ZAPALENIE ZATOK OBOCZNYCH 

NOSA

• Wirusowe zwykle towarzyszy wirusowym infekcjom 

górnych dróg oddechowych. Objawy to nieżyt nosa, 

ból głowy, ból twarzy. Nie jest groźne o ile nie 

toruje drogi bakteryjnemu zapaleniu zatok.

• Bakteryjne zapalenie zatok objawy jak w zapaleniu 

zatok o wirusowej etiologii ale mocniej wyrażone, 

wydzielina z nosa ropna, przebieg zwykle dłuższy 

(10-14 dni), z gorączką, czasem obrzęk wokół 

oczodołów, kaszel. Jedyna definitywna, choć dość 

rzadko wykonywana metoda rozpoznawcza - 

punkcja zatok z uzyskaniem płynu z którego 

hoduje się bakterie. Metody pomocnicze:  TK zatok, 

rtg zatok. Leczenie antybiotyk, płukanie zatok solą 

fizjologiczną, mukolityki.

ZAPALENIE ZATOK OBOCZNYCH 

NOSA c.d.

• Zapalenie komórek sitowia które także zalicza się 

do zatok obocznych nosa może komplikować się 

zapaleniem tkanek miękkich oczodołu – objawy: 

obrzęk tkanek okołooczodołowych, wytrzeszcz, 

pogorszenie widzenia, ból oka, widzenie 

podwójne, upośledzenie ruchomości gałki ocznej. 

Rozpoznanie: TK zatok. Leczenie antybiotyk 

dożylnie czasem konieczny drenaż chirurgiczny.

• Bakteryjne zapalenie zatok może powodować 

powikłania wewnątrzczaszkowe jak zapalenie 

opon mózgowo-rdzeniowych, ropień 

wewnątrzczaszkowy, zakrzep zatoki jamistej. 

Objawy: bóle głowy, wymioty, zaburzenia 

świadomości, dodatnie objawy oponowe.

OSTRE ZAPALENIE GARDŁA

• Wirusowe często przebiega z nieżytem 

nosa, nieżytem spojówek, objawy narastają 
stopniowo

• Bakteryjne przebiega zwykle z nagłym 

początkiem, wysoką gorączką bez nieżytu 
nosa. Najczęstszym drobnoustrojem 
chorobotwórczym są paciorkowce

• Fizykalnie występuje żywo zaczerwienione 

gardło, częsty jest wysięk lub czopy ropne 
na migdałkach

OSTRE ZAPALENIE GARDŁA 

c.d.

• W rozpoznaniu dużą rolę odgrywają szybkie 

testy na obecność paciorkowca w wymazie z 

gardła, pomocne także posiewy, jednak 

wynik posiewu otrzymujemy dopiero po 3 

dniach

• Leczenie paciorkowcowego zapalenia gardła 

– antybiotyk z grupy penicylin

• Powikłania po nieleczonym lub nieefektywnie 

leczonym paciorkowcowym zapaleniu gardła 

to: ropień okołomigdałkowy, gorączka 

reumatyczna i kłębuszkowe zapalenie nerek

 OSTRE ZAPALENIE KRTANI

• Ma etiologię wirusową
• Najczęściej występuje u dzieci między 3 

miesiącem a 5 rokiem życia i u nich najgroźniej 

przebiega

• Zaczyna się zwykle nieżytem nosa, bólem 

gardła, niezbyt wysoką gorączką, kaszlem; po 

czym pojawiają się typowe objawy: szczekający 

kaszel, chrypka i świst wdechowy (stridor). 

Objawy nasilają się nocą oraz podczas 

niepokoju i płaczu, dziecko przyjmuje pozycję 

siedzącą . Objawy ustępują zwykle u 

nieleczonych dzieci po tygodniu 

 OSTRE ZAPALENIE KRTANI 

c.d.

• Objawy łagodzi zimne powietrze z 

rozpyloną wodą lub solą fizjologiczną

• Leczenie: kortykosterydy dożylnie, 

domięśniowo, doustnie lub w 
nebulizacji

• Ciężkie objawy, zagrażające 

zatrzymaniem oddechu – nebulizacje 
z adrenaliny

OSTRE ZAPALENIE 

NAGŁOŚNI

• Jest powodowane przez Haemophilus influenzae 

i od czasu wprowadzenia szczepionek jego 

częstość znacznie zmalała

• Dramatyczna choroba, która może skończyć się 

śmiercią

• Objawy to gwałtownie narastająca gorączka, ból 

gardła, zaburzenia połykania i duszność, typowe 

jest ślinienie się i wyginanie głowy do tyłu. 

Dziecko siedzi oparte na kończynach górnych, 

pochylając się do przodu z podbródkiem 

wysuniętym do góry i otwartymi ustami, jest b. 

niespokojne. Stridor świadczy o zagrażającym 

całkowitym zamknięciu drogi oddechowej. Może 

nastąpić  sinica i śpiączka

OSTRE ZAPALENIE 

NAGŁOŚNI c.d.

• Należy unikać niepokojenia dziecka 

injekcjami, wkładania do gardła szpatułki

• Czasem dziecko jest w stanie samo pokazać 

gardło, gdzie widać wiśniowo-czerwoną, 

dużą nagłośnię

• Może ją zobaczyć anestezjolog w 

laryngoskopie

• Jeśli są wątpliwości powiększoną nagłośnię 

można uwidocznić na bocznym zdjęciu tej 

okolicy

• Leczenie: intubacja lub tracheostomia, tlen, 

antybiotyki zwykle ceftriaxon

OSTRE ZAPALENIE 

OSKRZELI

• Zwykle ma etiologię wirusową, często jest 

poprzedzone wirusową infekcją górnych dróg 

oddechowych

• Częściej występuje w zimnej porze roku

• W oskrzelach obrzęk błony śluzowe, zwiększone 

wydzielanie śluzu, napływ komórek zapalnych, 

złuszczanie uszkodzonych nabłonków

• Głównym objawem jest kaszel, może występować 

gorączka i ogólnie złe samopoczucie. Kaszel jest 

początkowo suchy potem staje się produktywny. 

Dzieci częściej połykają plwocinę niż ją odpluwają

• Ilość wydzieliny oskrzelowej stopniowo się 

zmniejsza, choroba trwa zwykle około 2 tygodni, 

czasem 3.

OSTRE ZAPALENIE 

OSKRZELI c.d.

• Osłuchowo furczenia, rzężenia grubobańkowe, 

świsty świadczące o obturacji (zwężeniu 

światła oskrzeli)

• Zdjęcie klatki piersiowej jest prawidłowe lub 

opisywany jest wzmożony rysunek oskrzelowy

• Istotne aby różnicować zapalenie oskrzeli z 

zapaleniem płuc, które zwykle wymaga 

antybiotykoterapii

• Nawracające zapalenie oskrzeli zawsze 

powinno sugerować rozpoznanie astmy 

oskrzelowej

OSTRE ZAPALENIE OSKRZELI - 

LECZENIE

• Brak specyficznego leczenia

• Brak wskazań do podawania antybiotyków w 

niepowikłanym zapaleniu oskrzeli

• Leki przeciwkaszlowe czasami konieczne, nie 

należy jednak ich nadużywać, nie stosować u 

małych dzieci

• Mukolityki – użycie kontrowersyjne

• Leki przeciwhistaminowe wysuszają wydzielinę 

oskrzelową, nie są wskazane

• Fizjoterapia może być pomocna

• Przy przedłużającym się zapaleniu oskrzeli leki 

przeciwastmatyczne mogą przynieść 

złagodzenie objawów

ZAPALENIE OSKRZELIKÓW

Częsta choroba dolnych dróg 

oddechowych u niemowląt

Proces chorobowy polega na 

zmniejszeniu drożności 

najwęższych dróg oddechowych

ZAPALENIE OSKRZELIKÓW

• Etiologia wirusowa, w ponad 50% 

wywoływana przez  wirusy RSV, 
rzadziej wirusy paragrypy i inne

• Patomechanizm podobny jak w 

zapaleniu oskrzeli proces chorobowy 
dotyczy jednak węższych dróg 
oddechowych i bardziej upośledza 
wymianę gazową, wytwarza się 
pułapka powietrzna

ZAPALENIE OSKRZELIKÓW - 

OBJAWY

• Choroba jest zwykle poprzedzona 

kontaktem z  infekcją wirusową układu 

oddechowego przed około tygodniem

• Pierwsze objawy to zwykle nieżyt nosa z 

wodnista wydzieliną, gorączka (rzadziej 

przebieg bezgorączkowy), brak łaknienia

• Stopniowo pojawia się kaszel, duszność, 

niepokój, świszczący oddech, przyspieszenie 

oddechów

• Z reguły utrudnienie karmienia czasem 

wymioty i/lub biegunka

ZAPALENIE OSKRZELIKÓW – 

OBJAWY

• Zwiększony wysiłek oddechowy
• Fizykalnie świsty i furczenia, czasem 

rzężenia, wydłużenie wydechu. W bardzo 
ciężkiej chorobie z prawie całkowitym 
zniesieniem drożności oskrzelików ściszenie 
szmerów oddechowych

• W zdjęciu rozdęcie pól płucnych z ogniskami 

niedodmy – trudne do różnicowania z 
zapaleniem płuc

• Choroba nieleczona trwa około 12 dni

ZAPALENIE OSKRZELIKÓW - 

LECZENIE

• Dziecko powinno być hospitalizowane

• Powinno otrzymywać chłodny, nawilżony tlen

• Wyższe ułożenie głowy w stosunku do tułowia 

bez zginania szyi

• Przy bardzo znacznym przyspieszeniu 

oddechów karmienie przez sondę aby uniknąć 

zachłyśnięcia

• Leki rozszerzające oskrzela

• Kortykosterydy szeroko stosowane choć ich 

skuteczność jest pod znakiem zapytania

• Ribavirina w aerozolu

• Antybiotyki nieskuteczne

ZAPALENIE OSKRZELIKÓW - 

ZAPOBIEGANIE

• Zapobieganie – Synagis 

(palivizumab)

• Zapobieganie infekcjom 

wewnątrzszpitalnym – mycie rąk

ZAPALENIE OPŁUCNEJ

Wyróżniamy suche i 

wysiękowe

Najczęściej suche przechodzi 

w wysiękowe

INFEKCYJNE WYSIĘKOWE 

ZAPALENIE OPŁUCEJ

• Najczęstszą przyczyną jest bakteryjne 

zapalenie płuc. Najczęstsze patogeny to 

paciorkowce ale trzeba zawsze myśleć także o 

gruźlicy

• Płyn zbiera się w jamie opłucnej układając się 

wg linii Damoiseau, przy znacznym wysięku 

przesunięcie śródpiersia

• Fizykalnie stłumienie wypuku po chorej stronie, 

ściszenie szmeru pęcherzykowego w tej okolicy

• Zdjęcie – jednolite zacienienie o 

charakterystycznym kształcie

• Usg najlepiej w pozycji siedzącej wówczas płyn 

układa się w dole opłucnej

INFEKCYJNE WYSIĘKOWE 

ZAPALENIE OPŁUCEJ c.d.

• Powinno się wykonać punkcję klatki 

piersiowej która ma znaczenie zarówno 

diagnostyczne jak lecznicze – odbarczenie

• Płyn w zapaleniu opłucnej surowiczym jest 

przejrzysty

• Płyn należy wysłać na badanie ogólne i 

bakteriologiczne najszybciej jak to możliwe

• Leczenie w zależności od etiologii – 

antybiotykoterapia + leczenie 

przeciwbólowe

ROPNIAK OPŁUCNEJ

• Jest to wysiękowe zapalenie opłucnej z 

ropnym płynem, często częściowo 
zorganizowanym (przegrody 
łącznotkankowe, włóknik, pogrubienie 
opłucnej)

• Najczęściej u młodszych dzieci
• Objawy jak w bakteryjnym zapaleniu 

płuc i wysiękowym zapaleniu opłucnej, 
zwykle wysoka gorączka

ROPNIAK OPŁUCNEJ c.d.

• Różnicowanie pomiędzy wysiękiem 

włóknikowym a ropnym na podstawie 
płynu pobranego z opłucnej

• Radiologicznie w przypadku 

zorganizowanego wysięku ropnego brak 
przesuwania się płynu przy zmianie 
pozycji ciała

• Powikłania: posocznica, przetoki 

opłucnowo-oskrzelowe, odma opłucnowa

ROPNIAK OPŁUCNEJ - 

leczenie

• Drenaż grawitacyjny lub ssący jamy 

opłucnowej przy pomocy jednego lub więcej 

drenów, powinien trwać ok. 1 tydzień

• Podczas drenażu nie jest możliwa fizjoterapia, 

możliwy ew. masaż wibracyjny

• Drenaż utrudnia transportowanie pacjenta, 

należy pamiętać o zaciskaniu drenu z klp przy 

transportowaniu pacjenta

• Intensywna antybiotykoterapia

• Przy opóźnionym leczeniu często zrosty, 

nagromadzenie  włóknika w jamie opłucnowej 

jako zejście ropniaka, co wymaga dekortykacji 

płuca

ROPIEŃ PŁUCA

Składa się z grubościennego ropnego 

materiału powstającego w ognisku infekcji 

płucnej 

Powoduje uszkodzenie miąższu płuc, 

miejscową martwicę i wytworzenie jamy

Ma kształt okrągły lub owalny

ROPIEŃ PŁUCA

• Zwykle jest zejściem zapalenia płuc, często 

zachłystowego

• Rzadko powstaje z zakażenie przeniesionego 

drogą krwiopochodną

• Powodują go równie często bakterie tlenowe jak 

beztlenowe

• Objawy: gorączka, kaszel, przyspieszenie 

oddechów, duszność, ból w klp, odpluwanie 

ropy, krwioplucie

• W badaniu fizykalny stłumienie wypuku nad 

ropniem, tachypnoe, zwiększony wysiłek 

oddechowy

ROPIEŃ PŁUCA c.d.

• Rozpoznanie – zdjęcie klatki 

piersiowej lub TK klp

• Wskazane leczenie zachowawcze - 

antybiotykoterapia 2-3 tygodnie, 
drogą dożylną, później ew. drogą 
doustną

• W razie braku poprawy po leczeniu 

zachowawczym leczenie chirurgiczne