BÓLE GŁOWY
I TWARZY
BÓLE GŁOWY
I TWARZY
Mechanizmy bólów głowy
„z pociągania”- na skutek przemieszczenia i
pociągania: zatok żylnych, dużych żył, opon np.
guzy, krwiaki
naczyniowy- nadmierne rozszerzenie bogato
unerwionych naczyń : migrena, naczynioruchowy
ból głowy, zatrucia
mięśniowy- wskutek odruchowego przykurczu lub
nadmiernego napięcia mięśni: napięciowy ból
głowy, ból głowy w wadach refrakcji, ból głowy w
zaburzeniach funkcji mięśni żwaczy
rzutowany: jaskra, choroby uszu, zębów
mediatorowy- wskutek uwalniania substancji
(mediatorów) bólotwórczych: migrena, klasterowy
ból głowy
nerwobóle w zakresie głowy i twarzy- nerwoból
nerwu trójdzielnego
Klasyfikacja bólów głowy
( wg. Międzynarodowego Towarzystwa Bólów
Głowy- IHS, edycja 2 ,2004
)
Pierwotne bóle głowy
migrena
ból głowy typu typu napięciowego
klasterowy ból głowy i bóle trójdzielno-
autonomiczne
Inne pierwotne bóle głowy
przewlekły kłujący ból głowy
ból głowy po zjedzeniu lodów
kaszlowy i wysiłkowy ból głowy
ból głowy związany z aktywnością seksualną
Klasyfikacja bólów głowy
( wg. Międzynarodowego Towarzystwa Bólów
Głowy- IHS, edycja 2,2004 )
Wtórne (objawowe) bóle głowy
pourazowe bóle głowy
bóle głowy na tle naczyniowym: krwotok
mózgowy, TIA, krwotok podpajęczynówkowy,
tętniak, zapalenie tętnicy skroniowej, zakrzepica
żył mózgowych, nadciśnienie tętnicze
bóle głowy w przebiegu nienaczyniowch chorób
wewnątrzczaszkowych (zapalenie opon
mózgowo - rdzeniowych, guz mózgu, łagodne
nadciśnienie śródczaszkowe, popunkcyjny ból
głowy, samoistne podciśnienie śródczaszkowe)
bóle głowy przypisywane działaniu substancji
chemicznych lub ich odstawieniu
bóle głowy w przebiegu infekcji
ogólnoustrojowych
Klasyfikacja bólów głowy
( wg. Międzynarodowego Towarzystwa Bólów
Głowy- IHS, edycja 2,2004 )
Wtórne (objawowe) bóle głowy c.d.
bóle głowy w przebiegu zaburzeń homeostazy (np.
bóle wysokościowe, podializacyjne, w niedoczyności
tarczycy, nadciśnieniu tętniczym)
bóle głowy w przebiegu chorób kości czaszki, szyi,
oczu, zatok obocznych nosa, uszu, zębów i innych
struktur czaszkowych
bóle głowy przypisywane zaburzeniom psychicznym
Nerwobóle czaszkowe, ośrodkowe i pierwotne bóle
twarzy oraz inne bóle głowy
nerwobóle czaszkowe i ośrodkowe przyczyny bólu
twarzy
inne (niesklasyfikowane) bóle twarzy
Diagnostyka bólów głowy - wywiad
rodzinne obciążenie bólami głowy ?
od kiedy występują bóle głowy ?
rodzaj bólu głowy (lokalizacja, ciągły czy napadowy,
kiedy się rozpoczyna, szybkość narastania, charakter
bólu, czynniki wywołujące, objawy towarzyszące)
częstość?
okresy wolne od bólu?
niekorzystny wpływ na życie zawodowe i prywatne?
leczenie/zapobieganie (częstość stosowanych leków
dawkowanie, skuteczność)
inne objawy ( zaburzenia pamięci, objawy ubytkowe
neurologiczne, napady padaczkowe, objawy ogólne)
osobowość pacjenta (charakter, życie osobiste,
konflikty, używki, leki)
Diagnostyka bólów głowy
badanie stanu ogólnego i neurologiczne
odchylenia w stanie neurologicznym (CT, MRI,
EEG)
stan neurologiczny prawidłowy: nie ma
potrzeby badań za wyjątkiem sytuacji gdy:
istnieje podejrzenie padaczki lub guza
ból głowy jest odmienny niż poprzednio
ból jest nietypowy, bez reakcji na leki
Najważniejsze przyczyny ostrych
i podostrych bólów głowy
ostre bóle
krwawienie podpajęczynówkowe, zapalenie opon
mózgowo - rdzeniowych, infekcja ogólna, uraz głowy,
ostra encefalopatia nadciśnieniowa, zapalenie zatok
obocznych nosa, zapalenie ucha środkowego, zatrucia,
bóle zębopochodne, jaskra, inne choroby oczu,
piorunujacy ból głowy, pierwszy w życiu napad migreny
podostre bóle
guz mózgu, krwiak pourazowy, przewlekłe zapalenie
opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie tętnicy
skroniowej, rzekomy guz mózgu (samoistne
nadciśnienie śródczaszkowe)
Zagrażające lub alarmowe bóle głowy
(uzupełniono wg. N.T.Mathew’a, 1998)
nagły ”pierwszy” ból głowy
najsilniejszy ból głowy , jaki był w życiu
ból głowy po wysiłku
nowy ból głowy w wieku podeszłym
szybko narastający ból głowy
ból głowy z gorączką, zaczerwienieniem twarzy i
sztywnością karku
obecność innych, oprócz bólu dolegliwości i objawów
neurologicznych (napad padaczki, niedowład, dwojenie)
ból głowy połączony z zaburzeniami psychicznymi
ból głowy z tarczą zastoinową
ból głowy u osoby z rakiem narządów wewnętrznych lub
infekcja HIV
Migrena (hemicrania)
częstość: 12 % w populacji generalnej
kobiety chorują 3xczęściej niż mężczyźni
etiopatogeneza:
genetycznie uwarunkowana - dziedziczenie
autosomalnie dominujące
teoria naczyniowa
teoria neurogenna
teoria biochemiczna
Podział migreny
migrena bez aury
migrena z aurą
migrena z typową aurą (wzrokowa,
hemiparetyczna, skojarzona)
migrena podstawna (omdleniowa)
aura migrenowa bez bólu głowy
migrena okoporaźna
migrena siatkówkowa
dziecięce zespoły migrenowe (ekwiwalenty
migreny)
Migrena bez aury – obraz kliniczny
wystąpienie co najmniej 5 napadów
czas trwania napadu 4-72 godz.
napad ma przynajmniej 2 z wymienionych cech: ból
po jednej stronie, pulsujący charakter bólu, średnie
lub znaczne nasilenie bólu, wysiłek fizyczny nasila ból
w czasie napadu występują nudności lub/i wymioty,
nadwrażliwość na światło lub/i dźwięki
spełniony jest jeden z warunków:
brak innej choroby powodującej bóle
istnieje choroba ale nie jest powiązana czasowo z
migreną
Migrena z
typową
aurą – obraz
kliniczny
spełnia warunki migreny z aurą
występuje jeden z objawów:
zaburzenia czuciowe (parestezje, drętwienia)
jednostronny niedowład połowiczy lub
porażenie
zaburzenia mowy o typie afazji
Migrena podstawna – obraz
kliniczny
spełnia warunki migreny z aurą
występuje przynajmniej 2 z wymienionych objawów:
niedowidzenie połowicze jednoimienne
zaburzenia mowy typu dyzartrii
zawroty głowy
szum w uszach lub upośledzenie słuchu
podwójne widzenie
zaburzenia koordynacji ruchowej
parestezje kończyn (mogą być obustronne)
niedowłady kończyn (mogą być obustronne)
zaburzenia świadomości
Związek migreny z depresją
Lęk←Migrena→Depresja
występowanie migreny i depresji w rodzinach
migrena z depresją mianseryna
migrena bez depresji fluwoksamina
próba oddzielenia czystej migreny od migreny
z zaburzeniami afektywnymi i lękowymi
Klasterowy ból głowy-obraz
kliniczny
silny jednostronny ból okolicy oczodołu,
nadoczodołowej, skroniowej od 15 do 180 minut
co najmniej jeden z wymienionych objawów po
stronie bólu: przekrwienie spojówek, łzawienie,
zatkanie nosa, wyciek z nosa, pocenie czoła lub
twarzy, zwężenie źrenicy, opadnięcie powieki,
obrzęk powieki
częstość napadów: od 1 co 2gi. dzień do 8 dziennie
konieczne spełnienie jednego z warunków,
wykluczenie innych bólów głowy, innych przyczyn,
w razie istnienia innej choroby brak z nią związku
Napięciowy ból głowy- obraz
kliniczny
czas trwania bólu: od 30minut do 7 dni
charakter bólu: uciskowy, opasujący (nie
pulsujący), łagodna lub średnia intensywność,
umiejscowienie - obustronne, brak nasilenia
pod wpływem aktywności fizycznej
brak obu objawów typu: nudności i wymioty,
foto- i fonofobia (ew. możliwość obecności
jednego z nich)
brak innej choroby mogącej być przyczyną
bólu
Zasady leczenia
samoistnych
bólów głowy
próba zidentyfikowania czynnika wywołującego ból głowy
i jego eliminacja
postępowanie w napadzie migreny:
rozpoczęcie leczenia jak najszybciej
leki p-bólowe: NLPZ, paracetamol, leki przeciwwymiotne
(metaclopropamid), kwas tolfenamowy (Migea),
preparaty dwuhydroergotaminy, sumatriptan (tabl.
100mg, 50mg, inj. podsk.6mg)
leczenie profilaktyczne: leki blokujace beta receptory
(propranolol), antagoniści wapnia (flunaryzyna,
werapamil), pizotifen, leki przeciwdepresyjne
(amitriptilina,imipramina), kwas walproinowy.
akupunktura, psychoterapia
Neuralgie
neuralgia (nerwoból) – ból najczęściej ostry,
napadowy promieniujący w obrębie pola
unerwienia danego nerwu lub jego gałęzi
może być wyzwalany przez bodźce mechaniczne
lub termiczne, poprzez drażnienie tzw. punktów
spustowych
neuralgie:
samoistne (przyczyna nieznana)
objawowe (powodowane przez guz, uraz, zapalenie,
demielinizację)
Neuralgie
nerwoból nerwu trójdzielnego
nerwoból nerwu językowo – gardłowego
nerwoból nerwu krtaniowego górnego
nerwoból nerwu pośredniego
nerwoból nerwu potylicznego
nerwoból po przebyciu zakażenia wirusem
półpaśca (varicella – zoster)
bolesna oftalmoplegia cukrzycowa (zespół W.P.U.
Jacksona)
zespół nerwu uszno – skroniowego (Łucji Frey)
Nerwoból nerwu trójdzielnego
najczęstszy nerwoból w obrębie twarzy (150/1 mln)
częstszy u kobiet 1,6:1 – 2:1
szczyt zachorowań 50-60 r.ż.
napady bólu w obrębie połowy twarzy, w polu
unerwienia nerwu V, najczęściej gałęzie II i III, tylko II,
tylko III, wszystkie trzy, tylko I (2%)
nagły, trwający kilka, kilkanaście sekund, maksymalnie
do 2 minut
w miarę upływu czasu częstości napadów stan
neuralgiczny
przebieg przewlekły, okresy remisji i zaostrzeń
stan neurologiczny – prawidłowy
Nerwoból nerwu trójdzielnego
samoistny lub objawowy (SM, guz, półpasiec)
patogeneza neuralgii samoistnej?
leczenie:
farmakologiczne (leki
p/padaczkowe,p/depresyjne)
zabiegowe (blokady poszczególnych gałęzi
nerwu, mikrochirurgiczne odbarczanie korzenia
nerwu, zabiegi radiofrekwencyjne,elektroliza
tericzna zwoju Gassera)