Metody i 

techniki 

badawcze w 

pedagogice

 

 

Metoda

To 

procedura 

postępowania. 

Przykładem 

takiej 

metody 

jest:obserwacja, 

eksperyment, 

wywiad

Technika

To

uszczegółowienie

procedury 

postępowania

 

 

 

Metody jakościowe

* obserwacja 
etnograficzna
* wywiad

- wywiad narracyjny
- 

wywiad 

etnograficzny

 

 

 

Metody 

ilościowe

*

metody obserwacyjne

-

obserwacja ilościowa

-

eksperyment

*

metody sondażowe

-

ankieta

-

testy wystandaryzowane

-

wywiad ilościowy

-

test socjometryczny

 

 

Metody jakościowe

Są to sposoby poznawania rzeczywistości 

edukacyjnej w określonym kontekście. Metoda 

ta łączy się z przebywaniem badacza w 

miejscach gdzie toczy się codzienne życie 

badanych, w szkołach , grupach rówieśniczych.

Badacz jakościowy nie występuje w roli 

organizatora badań, lecz czynnie uczestniczy 

w sytuacjach edukacyjnych, które tam 

zachodzą.

Nawiązuje kontakty z ludźmi, słucha ich oraz 

rozmawia z nimi, tak więc badacz jakościowy 

poznaje fakty i zdarzenia, oraz okoliczności, w 

których miały one miejsce.

 

 

Obserwacja 

etnograficzna

Obserwacja  ta  inaczej  zwana    uczestniczącą, 

jest  metodą  pedagogiczną,  której  istotą  jest 

fakt,  że  badacz  bierze  bezpośrednio  udział  w 

życiu osób badanych.

Uczestnictwo  badacza  może  być  jawne  lub 

niejawne.  W  pierwszym  przypadku  badani 

wiedzą,  że  badacz  jest  obecny  w  ich  gronie, 

natomiast  w  drugim  przypadku  badani  nie 

wiedzą,  że  stanowią  przedmiot  badania, 

obserwator jest ukryty w strukturze ich grupy.

 

 

Etapy obserwacji 

etnograficznej

- etap orientacji w terenie

- etap 

wyodrębnienia 

elementów 

zogniskowanych

- etap selektywny

 

 

Etap orientacji w 

terenie

To 

poznanie 

najczęściej 

powtarzających  się  sytuacji  i 

zdarzeń 

w 

naturalnych 

kontekstach, 

wraz 

ze 

znaczeniami  jakie  im  nadają 

obserwowani ludzie.

 

 

Etap wyodrębniania 

elementów 

zogniskowanych

Polega 

na 

wyodrębnieniu 

z 

szeregu  danych  zebranych  w 

pierwszej 

fazie, 

elementów 

zogniskowanych, 

czyli 

konkretnych  zdarzeń  i  epizodów, 

które 

badacz 

chce 

poddać 

dokładniejszej obserwacji.

 

 

Etap selektywny

Polega  na  próbie  zrozumienia 

i 

wyjaśnienia 

obserwacji 

zogniskowanej.

 

 

Obserwacja 

etnograficzna 

może, ale nie musi składać się 

z poszczególnych etapów. 

Wyjątek stanowi:

- obserwacja 

zdarzeń 

krytycznych 

gdzie 

etap 

pierwszy  nie  występuje,  czyli 

obserwacja  od  razu  zostaje 

skierowana 

na 

konkretny 

element badanego terenu.

 

 

Opis etnograficzny

Jest 

to 

utrwalenie 

obserwacji 

etnograficznej. 

Opis 

taki 

powstaje 

w 

języku 

doświadczenia  jakie  z  terenu  wyniósł 

badacz.  Znajdują  się  tam  opisy 

zdarzeń z ich analizą i interpretacją.

 

 

Wywiad

Jest  to  metoda  badawcza  polegająca  na 

zadawaniu  pytań  badanemu,  oraz  uzyskiwaniu 

i zapisywaniu odpowiedzi

. 

Wywiady mogą być 

standaryzowane

 

czyli 

posiadające 

określony,  schemat,  wzorzec  pytań,  albo 

niestandaryzowane

 

nie 

posiadające 

żadnego wzorca postępowania.

 

 

Wywiad narracyjny

Polega  na  tym,  że  badany  przedstawia  własną 

opowieść  dotyczącą  przebiegu  jego  całego 

życia lub jakiegoś jego okresu

. 

Zadaniem  badacza  jest  uważne  słuchanie 

oraz 

obserwowanie 

zachowań 

niewerbalnych. 

Materiał 

wywiadu 

narracyjnego 

jest 

poddawany  szczegółowej  analizie  która 

przebiega w trzech fazach. 

 

 

Fazy analizy 

wywiadu 

narracyjnego

- formalne spisanie treści narracji

- strukturalny opis tekstu narracji

- konstrukcja modelu bigrafii

 

 

Faza formalnego 

spisania treści 

narracji

Badacz 

spisuje 

dokładnie 

nagraną  historię,  również  z 

własnymi pytaniami.

Na  opis  ten  nanosi  wyniki 

obserwacji 

poczynionych 

podczas  słuchania  wypowiedzi 

badanego.

 

 

Faza strukturalnego 

opisu narracji

W  tym  etapie  badacz  próbuje 

łączyć 

wydarzenia 

z 

przeżyciami 

i 

doświadczeniami.

 

 

Faza konstrukcji 

modelu biografii

W  tym  etapie  badacz  skupia 

uwagę  na  zrozumieniu  całości 

życia 

oraz 

poszczególnych 

jego elementów.

 

 

Wywiad 

etnograficzny

Technika 

ta 

zazwyczaj 

współwystępuje 

z 

obserwacją 

etnograficzną,  nie  ma  ona  żadnej 

struktury,  jest  to  luźna  rozmowa, 

w 

której 

badacz 

poszukuje 

informacji 

na 

temat 

terenu 

swoich badań.

 

 

Metody ilościowe

Polegają na zbieraniu 

danych edukacyjnych w 

połączeniu z pomiarem, 

czyli przypisywaniu 

badanym obiektom liczb.

 

 

Metody 

obserwacyjne

 

 

Obserwacja 

ilościowa

Polega na utrwalaniu zachowań, 

które maja miejsce w różnych 

dziedzinach praktyki 

edukacyjnej. Przedmiotem 

badania może być np. aktywność 

i stymulowanie przez nauczyciela 

aktywności dziewcząt i chłopców 

na lekcji języka polskiego i 

matematyki.

 

 

Eksperyment

Jest bardzo typową techniką 

zbierania danych. Polega on na 

aktywnym stosunku obserwatora 

do badanej rzeczywistości.

 

 

Eksperyment

Jest bardzo typową techniką 

zbierania danych. Polega on na 

aktywnym stosunku obserwatora 

do badanej rzeczywistości.

 

 

Schematy 

eksperymentu

* szacowanie  wpływu  jednego 

faktu na   inny

* weryfikacji 

opracowanego 

modelu 

działania 

pedagogicznego

 

 

Eksperyment  oparty  na  pierwszym  schemacie 

pozwala  ustalić  przyczyny  określonych  zachowań 

występujących 

w 

sytuacjach 

edukacyjnych. 

Eksperyment  musi  się  odbywać  niemal  w 

identycznych 

warunkach 

dla 

każdej 

grupy 

badanych.  Zaletą  procedury  eksperymentalnej 

jest  oparcie  jej  na  jednej  tylko  różnicy,  dlatego 

wyniki 

badań 

są 

prawie 

jednoznaczne. 

Eksperyment  musi  być  drobiazgowo  zaplanowany 

i 

eliminować 

jak 

najwięcej 

czynników 

zakłócających. 

Wyniki 

eksperymentu 

są 

obiektywne,  ponieważ  nie  wpływają  na  niego 

nastawienia badacza.

 

 

Eksperyment  oparty  na  drugim  schemacie  pozwala  na 

zweryfikowanie  zaplanowanego  działania  pedagogicznego. 

Mając  już  opracowany  teoretyczny  model  jakiejś  metody 

nauczania  będzie  miał  okazję  sprawdzić  ją  w  praktyce.  W 

tym  celu  badacz  musi  opracowany  model  przetworzyć  na 

ciąg  czynności  dydaktycznych.  Ponadto  musi  określić 

warunki  zewnętrzne  jakie  muszą  wystąpić  (orientacja 

przestrzeni, 

środki 

i 

materiały 

dydaktyczne), 

oraz 

wewnętrzne  po  stronie  uczniów  i  nauczyciela  (odpowiednie 

przygotowanie  do  lekcji).  Następnie  przygotowuje  metody, 

za  pomocą,  których  będzie  mógł  zmierzyć  osiągnięte  po 

przeprowadzeniu 

eksperymentu 

efekty 

dydaktyczne. 

Równolegle  będzie  pracował  z  równoważna  grupą  uczniów, 

prowadzonych przez nauczyciela, który nie zna określonych 

wcześniej  warunków  zewnętrznych  i  wewnętrznych  a 

organizuje 

analogiczne 

lekcje. 

Na 

końcu 

cyklu 

eksperymentu porównuje uzyskane rezultaty i w ten sposób 

sprawdzi skuteczność opracowanej metody.

 

 

Metody 

sondażowe

 

 

Ankieta

Jest to metoda polegająca na zadawaniu pytań 

osobie 

badanej. 

Pytania 

dotyczą 

interesującego 

go 

aspektu 

badanej 

rzeczywistości. 

Ankieta 

ma 

postać 

kwestionariusza,  który  może  składać  się  z 

pytań  zamkniętych

,  na  które  składają  się 

pytania  wraz  z  gotowymi  odpowiedziami  do 

wyboru,  oraz 

pytań  otwartych

,  na  które 

składają 

się 

pytania 

z 

miejscami 

na 

odpowiedź.

 

 

Przeprowadzanie 

ankiety

- zdefiniowanie przedmiotu badań

- stworzenie 

wersji 

roboczej 

kwestionariusza

- badanie pilotażowe

- przeprowadzenie badania właściwego

- opracowanie 

wyników 

i 

przygotowanie 

ich 

do 

analiz 

statystycznych

 

 

Testy 

wystandaryzowan

e

Metoda ta polega na szacowaniu 

zjawisk nieobserwowalnych np. 

wiadomości ucznia

 

 

Fazy testu 

wystandaryzowanego

-

zbudowanie 

konstruktu 

teoretycznego 

badanego 

zjawiska i dokładne zdefiniowanie jego poszczególnych 

elementów

- układanie  twierdzeń  proporcjonalnie  odpowiadającym 

poszczególnym elementom konstruktu

- realizowanie badań pilotażowych

- standaryzacja  testu  –  ma  na  celu  ustalić  czy 

odpowiedzi  są  różne,  jeśli  wszyscy  lub  większość 

badanych  odpowiada  tak  samo  to  pytania  są  źle 

skonstruowane

- sprawdzenie czy test mierzy to co miał w założeniu

- normalizacja  testu  –  szacowanie  jaki  jest  w  grupie 

najczęściej powtarzający się wynik

 

 

Wywiad ilościowy

Są 

to 

wywiady 

wystandaryzowane, 

składają się z puli pytań, które mogą mieć 

postać otwartą lub zamkniętą. Wywiad ma 

postać  rozmowy  polegającej  na  zadawaniu 

pytań i notowaniu jego odpowiedzi. Badacz 

dyscyplinuje 

badanego 

do 

udzielania 

precyzyjnych odpowiedzi.

 

 

Test 

socjometryczny

Stosuje  się  ją  w  badaniach  dotyczących  wewnętrznej 

struktury  grupy,  na  przykład  klasy.  To  zespół  czynności 

mających na celu poznanie uwarunkowań, istoty i przemian 

nieformalnych  związków  międzyosobowych  w  grupach 

rówieśniczych.  Metoda  polega  głównie  na  dokonywaniu 

pozytywnych  lub  negatywnych  wyborów  spośród  członków 

jakiejś  grupy  ze  względu  na  ściśle  określone  kryterium  lub 

kryteria.  Kryteria  te  sprecyzowane  są  w  formie  specjalnie 

sformułowanych  pytań.  Badane  osoby  podają  imiona  lub 

nazwiska  wybranych  przez  siebie  osób  z  grupy  (np.  klasy), 

której  pytania  dotyczą.  Warto  przy  tym  konkretne  imiona 

zastąpić  numerkami,  na  przykład  z  dziennika  lekcyjnego. 

Pozwoli  to  uniknąć  ewentualnych  konfliktów  podczas 

przeprowadzania  badania,  zwiększy  prawdopodobieństwo 

szczerych  odpowiedzi,  a  w  konsekwencji  przyniesie  lepsze 

efekty badawcze.