JĘZYKOZNAWSTWO 

KOGNITYWNE

Wykłady 2007/8

Joanna Szwabe

Formalne i 

funkcjonalistyczne 

podejścia do języka

 struktura a funkcja
 zdania a dyskurs
 ujęcie synchroniczne a diachroniczne
 forma dojrzała a proces akwizycji
 zamknięty moduł językowy a język 

jako ugruntowany poznawczo i 
społecznie

Perspektywa kognitywna 

w badaniach nad językiem

Kognitywistę interesuje ‘język na tle umysłu’. 

Relacje umysł-język układają się dwukierunkowo:

1) postuluje się, że natury języka i komunikacji nie 

da się w pełni wyjaśnić skupiając się na formie 

językowej oraz jej formalnym opisie (dominujące 

podejście dotychczas). Podstawowym założeniem 

językoznawstwa kognitywnego jest, że język 

można jednolicie opisać w kategoriach procesu 

poznawczego. 

2) I zwrotnie: oczekuje się, że język postrzegany w 

kategoriach funkcji, raczej niż struktury, będzie 
oknem na mechanizmy działania umysłu.

 

Językoznawstwo 

kognitywne 

 uwzględnianie wyników innych 

dyscyplin (neurolingwistyki, 
psychologii)

 wymóg zbieżności dowodów 

(converging evidence principle)

 kognitywna generalizacja - 

(cognitive generalization principle)

„[...]  Domeny,  które  powinniśmy 
badać, by zrozumieć funkcjonowanie 
języka  nie  leżą  w  kombinatorycznej 
strukturze 

samego 

języka, 

a 

konstrukcjach 

poznawczych, 

na 

których  język  operuje.  Dopóki  język 
będzie  analizowany  jako  zamknięta 
autonomiczna struktura, dopóty owe 
domeny  pozostaną  niewidoczne” 
(Fauconniera 1997). 

 

Językoznawstwo 

kognitywne

• ujęcie danych języka jako 

świadectwa odsyłającego do 
pozajęzykowych konstrukcji 
poznawczych 

• dynamiczne, ukontekstualizowane 

ujęcia znaczenia, (Fauconnier, 
Coulson)

Wytyczne MSJK

• język jest ograniczony i kształtowany przez 

czynniki biologiczne, psychologiczne, 

środowiskowe, rozwojowe, historyczne, 

kulturowe 

• zrozumienie tych czynników nie jest wtórne, 

czy podległe opisowi struktury

• opisy języka nie powinny być obwarowane 

stwierdzeniami a priori  na temat ścisłego 

zmodularyzowania, enkapsulowania procesów 

językowych i w ten sposób chronione przed 

faktami nie do pogodzenia z innych dziedzin

Podstawowe problemy 

językoznawstwa

1) Problem ewolucji języka.
2) Problem akwizycji języka
3) Problem funkcji języka
4) Problem struktury języka