Układ oddechowy

Skóra – cutis s. derma

Funkcje:

 oddziela organizm od środowiska zewnętrznego

 zabezpiecza organizm przed szkodliwym wpływem środowiska

 bierze udział w regulacji gospodarki wodnej organizmu

 odbiera bodźce ze środowiska zewnętrznego.
Pochodnymi skóry są: gruczoły oraz wytwory procesów
rogowacenia (rogi, paznokcie, kopyta, racice).

Naskórek (epidermis)

nabłonek  wielowarstwowy  płaski  rogowaciejący  pochodzenia
ektodermalnego.  Komórki  dodatkowe  nienabłonkowe:  melanocyty
(komórki  barwnikowe  pochodzenia  ektodermalnego  z  grzebienia
cewy  nerwowej)  oraz  komórki  dendrytyczne  (Langerhansa)
pochodzenia mezenchymalnego.

Proces rogowacenia:

Cykl dojrzewania komórek naskórka – począwszy od powstania,
przez podział komórki podstawowej, a kończąc na momencie
złuszczania się z powierzchni – trwa ok. 3 miesięcy.

Podczas procesu rogowacenia, w komórkach nabłonka odkłada się
keratyna, która jest białkiem włókienkowym, charakteryzującym
się dużą odpornością na działanie czynników uszkadzających.

Budowa:

 warstwa podstawna i warstwa kolczysta - strefa rozrodcza

 warstwa ziarnista i warstwa jasna - strefa rogowacenia

 warstwa zrogowaciała i złuszczająca się - strefa zrogowaciała.
Naskórek
nie zawiera naczyń krwionośnych.

a) Warstwa podstawna (stratum basale) = komórek
cylindrycznych (stratum cylindrium).

Pojedyncza warstwa komórek

cylindrycznych. Komórki te przylegają do błony podstawnej
naskórka,

zakotwiczają

się

niej

wypustkami

cytoplazmatycznymi, które penetrują błonę podstawną. Widoczne
liczne podziały mitotyczne. W cytoplazmie – tonofibryle
zbudowane z keratyny. Tworzą one cytoszkielet, a równocześnie są
pierwszą oznaką rozpoczynającego się procesu rogowacenia.
Komórki barwnikowe zawierające ziarna melaniny.

b) Warstwa kolczysta (stratum spinosum)

Kilka  warstw  wielobocznych  komórek,  pomiędzy  komórkami
istnieją dość szerokie przestrzenie międzykomórkowe, przez które
przebiegają  mostki  cytoplazmatyczne  łączące  sąsiednie  komórki
za  pomocą  desmosomów  (wygląd  kolczysty).  Tonofibryle  tych
komórek  przebiegają  w  poprzek  poszczególnych  komórek  we
wszystkich kierunkach, łącząc ze sobą desmosomy znajdujące się
w końcach mostków cytoplazmatycznych.
Dużo  wolnych  rybosomów  oraz  owalnego  kształtu  ziarnistości
obłonione (

keratynosomy

). W miarę postępu procesu rogowacenia

zawartość keratynosomów wypełnia całą cytoplazmę komórek.
Wówczas komórki te ulegają przesunięciu do warstwy wyższej
naskórka, tzw. do warstwy ziarnistej.

c) Warstwa ziarnista (stratum granulosum)

2-  6  warstw  spłaszczonych  komórek  przylegających  ściśle  do
siebie;  wąskie  przestrzenie  międzykomórkowe;  komórki  zawierają
w  cytoplazmie  ziarnistości  złożone  z  keratohialiny.  Różnią  się  one
od  keratynosomów  nieregularnym  kształtem  oraz  brakiem
okrywającej je błony.
W  cytoplazmie  -  duża  liczba  tonofibryli,  które  są  w  ścisłym
kontakcie z ziarnistościami keratohialiny.

d) Warstwa jasna (stratum lucidum)

1–2  warstwy  bardzo  płaskich  komórek.  Cytoplazma  prawie
zupełnie  wypełniona  tonofibrylami,  które  biegną  w  płaszczyznach
równoległych  do  powierzchni  naskórka.  Pomiędzy  tonofibrylami
równomiernie rozproszona jest keratohialina.

Kompleks tonofibryle

– keratohialina nosi nazwę eleidyny.

Eleidyna ma ciastowatą

konsystencję i stanowi ochronę głębokich warstw naskórka przed
uciskiem. Komórki warstwy jasnej wykazują wyraźne pogrubienia
błony komórkowej (ok. 15 nm).

e) warstwa zrogowaciała (stratum corneum)

Liczne  warstwy  martwych  komórek  zrogowaciałych,  zmienionych
w  płaskie  łuski.  Wnętrze  komórek  wypełnione  jest  włókienkami
keratyny,  które  są  przetworzonymi  tonofibrylami.  W  naskórku
występuje  keratyna  miękka,  zawierająca  mało  atomów  siarki.
Keratyna  twarda  (bogata  w  siarkę)  występuje  we  włosach  i
paznokciach.

Pomiędzy

włókienkami

keratyny

występuje

keratohialina.  Błony  komórkowe  tych  komórek  są  bardzo  grube.
Warstwa  zrogowaciała  jest  hydrofobowa  i  zapobiega  zarówno
wnikaniu  wody  ze  środowiska  zewnętrznego  do  organizmu,  jak  i
utracie wody z organizmu.

f) warstwa komórek złuszczających się (stratum disjunctum)

Łuski rogowe tej warstwy tracą kontakt z komórkami sąsiednimi i
złuszczają się.

2. Skóra właściwa (corium, dermis, cutis, propria)

Zbudowana  z  tk.  łącznej  zbitej włóknistej, zawierającej dużą ilość
włókien  kolagenowych  i  sprężystych,  tworzących  gęstą  sieć  w
substancji  podstawowej  zbudowanej  z  glikozaminoglikanów  i
proteoglikanów.  Skóra  właściwa  tworzy  liczne  wpuklenia  do
naskórka  w  postaci  brodawkowatych  wyniosłości  lub  długich  i
wąskich  listew  (przekrój  falisty)  stanowiąc  warstwę  brodawkową
(stratum  papillare).  Pod  nią  znajduje  się  warstwa  siateczkowata
(stratum  reticulare),  ponieważ  jej  głównym  składnikiem
strukturalnym  jest  gęsta  sieć  przeplatających  się  wzajemnie
włókien  kolagenowych  i  sprężystych.  Tę  właśnie  warstwę  skóry
wykorzystuje się dla celów przemysłowych.

a) Warstwa brodawkowata (stratum papillare)

Zbudowana  jest    z  tk.  łącznej  włóknistej  która  oprócz  włókien
kolagenowych i sprężystych znaczną ilość włókien siateczkowych.
Brodawkowate  wyniosłości  tej  warstwy  są  w  ścisłym  kontakcie  z
naskórkiem.  Dominują  fibroblasty;  niewielkie  ilości  limfocytów,
komórek plazmatycznych, komórek tucznych i pojedyncze komórki
tłuszczowe.  Naczynia  włosowate  tworzą  liczne  drobne  pętle
wywodzące  się  z  powierzchownej  sieci  naczyń  tętniczych,  które
znajduje się tuż pod warstwą brodawkowatą (rola w termoregulacji
ustroju).

b) Warstwa siateczkowa (stratum reticulare)

Zbudowana jest z bardzo gęstej sieci włókien kolagenowych, w
którą wpleciona jest sieć włókien sprężystych. Włókna kolagenowe
biegną we wszystkich kierunkach, ale większość z nich leży w
płaszczyźnie równoległej do powierzchni skóry.
Komórki bardzo nieliczne – głównie fibrocyty.

3. Warstwa podskórna (stratum subcutis)

Zbudowana jest z tk. łącznej wiotkiej, w której występuje zmienna
ilość tkanki tłuszczowej. Najgłębiej leżąca warstwa tk. tłuszczowej
tworzy

podściółkę tłuszczową (panniculus adiposus)

. W tkance

podskórnej znajduje się dolna część

mieszków włosowych,

a także

odcinki  wydzielnicze  gruczołów  potowych.  Wiotka  struktura  tk.
podskórnej pozwala na przesuwanie się skóry względem podłoża.
Podściółka  tłuszczowa  stanowi  warstwę  izolacyjną,  chroniącą
przed  nadmierną  utratą  ciepła,  zabezpiecza  swą  elastycznością
przed  urazami  mechanicznymi,  a  także  służy  jako  rezerwa
energetyczna.

Włosy (pili)

Powstają  ze  sznurów  komórek  naskórka,  wrastających  wgłąb
skóry aż do warstwy podskórnej. Włos zbudowany jest z komórek
zrogowaciałych,  które  zawierają  keratynę  włóknistą  twardą.
Proces  rogowacenia  komórek  włosa  przebiega  inaczej  niż
rogowacenia komórek naskórka – brak keratohialiny.  Włókienka
keratyny twardej są cieńsze, ułożone gęsto jedno przy drugim w
podłożu  międzywłókienkowym,  które  wypełnia  komórki  włosa.
Komórki włosa nie ulegają złuszczeniu.
Włos  składa  się  z  części  wolnej  –  łodygi  włosa  (scapus  pili)  i
korzenia  (radix  pili)  tkwiącego  w  skórze  właściwej  i  warstwie
podskórnej.  Część  powierzchowna  korzenia  jest  zupełnie
zrogowaciała.  W  najniższej  części  korzenia  komórki  macierzy
cebulki włosa namnażają się i ulegają rogowaceniu.

Wytwory rogowe skóry

Budowa włosa:
1. Powłoczka włosa (cuticula pili)

Jedna  warstwa  zrogowaciałych  komórek,  ściśle  do  siebie
przylegających,  ułożonych  na  kształt  łusek  lub  dachówek,
wolnymi  brzegami  skierowanych  ku  powierzchni  naskórka.
Komórki te są wypełnione włókienkami twardej keratyny.

2. Kora włosa (cortex pili)

Składa się z licznych warstw koncentrycznie ułożonych komórek
wrzecionowatych, zrogowaciałych, leżących swoją długą osią
równolegle do długiej osi włosa. Komórki te są wypełnione
keratyną twardą.

3. Rdzeń włosa (medulla pili)

Składa  się  z  3-4  warstw  komórek  sześciennych,  wypełnionych
keratyną miękką. Występuje we włosach grubych, oraz w części
przypodstawnej  włosów  cienkich  krótkich.  W  cytoplazmie
komórek  rdzenia  włosa  występują  kwasochłonne  ziarna
trichohialiny.
U  Eq  i  Ru  włosy  są  różnej  wysokości  i  wyrastają  ze  skóry
pojedynczo.
U Su włosy wyrastają  kępkami (po 3 z jednej cebulki).
U Ca występują trzy rodzaje włosów: główne, poboczne i drobne.

Mieszek włosa (folliculus pili)

Pochodzi z naskórka i otacza korzeń włosa. Tworzy

cebulkę włosa

która zawiera komórki namnażające się (macierz cebulki włosa).
Cebulka jest wpuklona od spodu przez

łącznotkankową, silnie

unaczynioną strukturę –

brodawkę włosa

. Komórki macierzy

włosa, które są w bezpośrednim kontakcie ze szczytem brodawki
włosa, wytwarzają

rdzeń i korę włosa

. Komórki leżące zewnetrznie

tworzą

powłoczkę włosa

. Te komórki które są w kontakcie z

częścią boczną brodawki, przekształcają się w warstwy pochewki
wewnętrznej.

a) Pochewka wewnętrzna włosa (vagina radicularis interna)

Otacza korzeń włosa od brodawki włosa aż do ujścia gruczołów
łojowych do mieszka włosa.

 Powłoczka pochewki włosa (cuticula vaginae pili)

jedna

warstwa  zrogowaciałych  komórek,  które  zachodzą  na  siebie
dachówkowato,  a  ich  wolne  brzegi  skierowane  są  w  kierunku
cebulki  włosa.  Zahaczają  się  one  z  wolnymi  brzegami  komórek
powłoczki  włosa,  które  skierowane  są  ku  powierzchni  naskórka.
Komórki  tej  warstwy  zawierają  keratynę  miękką.  W  cytoplazmie
komórek  leżących  niedaleko  cebulki  włosa  występują  ziarenka
keratohialiny oraz tonofibryle.

 Warstwa nabłonkowa ziarnista (warstwa Huxley’a) –
stratum epitheliae granuliferum.

W części podstawnej korzenia

włosa,  bliższej  cebulki,  komórki  te  mają  kształt  wieloboczny.
Przesuwają  się  one  w  kierunku  powierzchni  naskórka
przekształcając  się  w  komórki  płaskie  wydłużone.  W  ich
cytoplazmie  znajdują  się  ziarnistości  keratohialiny,  które  są
określane w tym miejscu jako trichohialina, oraz wiązki tonofibryli.
Gdy  komórki  są  zupełnie  zrogowaciałe,  wypełnia  je  keratyna
miękka.

 Warstwa nabłonkowa jasna (warstwa Henle’go) – stratum
epitheliae lucidum

Jedna warstwa komórek sześciennych, które

po zrogowaceniu przekształcają się w komórki jasne, spłaszczone
zawierające keratynę miękką. Warstwa ta odpowiada strukturą
warstwie jasnej naskórka.

b) Pochewka zewnętrzna (vagina radicularis externa)

Stanowi przedłużenie naskórka, który w miejscu, gdzie znajduje
się włos wpukla się do skóry właściwej.

• warstwa odpowiadająca warstwie kolczystej naskórka

• warstwa cylindryczna naskórka

Kom. kolczyste przylegają do warstwy nabłonkowej jasnej, zaś
komórki cylindryczne spoczywają na błonie podstawnej
wzmocnionej włóknami siateczkowymi.

c) Torebka włosa (bursa pili)

Zbudowana  jest  z  tk.  łącznej  skóry  właściwej  i  tk.  podskórnej.
Przylega  ona  do  błony  podstawnej  pochewki  zewnętrznej  włosa.
Torebka  włosa  jest  szczególnie  dobrze  rozwinięta  we  włosach
grubych.

 warstwa wewnętrzna

, w której włókna łącznotkankowe

przebiegają okrężnie

(stratum circulare internum)

 warstwa zewnętrzna

, w której włókna łącznotkankowe

przebiegają podłużnie

(stratum longitudinale externum).

Torebka  włosa  jest  szczególnie  dobrze  rozwinięta  we  włosach
czuciowych  zwierząt.  We  włosach  tych  między  warstwą
wewnętrzną  a  zewnętrzną  torebki  są  zatoki  żylne.  W  związku  z
tym włosy te noszą nazwę

włosów zatokowych

. W obrębie torebki

znajdują  się  liczne  zakończenia  nerwów  w  postaci  krążków
dotykowych.  Po  tej  stronie  znajduje  się  gruczoł    łojowy  oraz
wiązka  komórek  mięśniowych  gładkich,  tworzący

mięsień

przywłośny czyli m. napinacz włosa – musculus arrector pili

Mięsień  ten  przyczepia  się  jednym  końcem  do  torebki  włosa,
drugim  zaś  do  warstwy  brodawkowatej  skóry.  Przy  skurczu
mięśnia  włosy  wyprostowują  się  (jeżą  się)  oraz  wyciskana  jest
wydzielina z gruczołu łojowego.

–

Document Outline