Jan Kochanowski „PIEŚŃ”

Czego chcesz od nas, Panie, za Twe hojne dary?

Czego za dobrodziejstwa, którym nie masz miary?

Kościół Cię nie ogarnie, wszędy pełno Ciebie:

I w otchłaniach, i w morzu, na ziemi, na niebie.

Złota też, wiem, nie pragniesz, bo to wszytko Twoje,

Cokolwiek na tym świecie człowiek mieni swoje.

Wdzięcznym Cię tedy sercem. Panie, wyznawamy,

Bo nad to przystojniejszej ofiary nie mamy.

Tyś Pan wszytkiego świata. Tyś niebo zbudował

I złotymi gwiazdami ślicznieś uhaftował.
Tyś fundament założył nieobeszłej ziemi
I przykryłeś jej nagość zioły rozlicznemi.

Za Twoim rozkazaniem w brzegach morze stoi

A zamierzonych granic przeskoczyć się boi.

Rzeki wód nieprzebranych wielką hojność mają,

Biały dzień a noc ciemna swoje czasy znają,

Tobie k woli rozliczne kwiatki Wiosna rodzi,

Tobie k woli w kłosianym wieńcu Lato chodzi,

Wino Jesień i jabłka rozmaite dawa,

Potym do gotowego gnuśna Zima wstawa.

Z Twej łaski nocna rosa na mdłe zioła padnie,

A zagorzałe zboża deszcz ożywia snadnie.

Z Twoich rąk wszelkie źwierzę patrza swej żywności,

A Ty każdego żywisz z Twej szczodrobliwości.

Bądź na wieki pochwalon, nieśmiertelny Panie!

Twoja łaska, Twa dobroć nigdy nie ustanie.

Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi,

Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi.

Przeczytajcie utwór raz jeszcze i, wskazując 

odpowiednie fragmenty pieśni, odpowiedzcie 

na pytania:  

Kto mówi, w jaki sposób mówi, jak 

można scharakteryzować osobę 

mówiącą?

Jaki typ liryki utwór reprezentuje?

O czym jest mowa w utworze?

Czyj obraz wyłania się z utworu, jak 

przedstawiona jest ta postać?

Jaki rodzaj i gatunek literacki utwór 

reprezentuje, jakie zastosowano w 

nim środki stylistyczne?

Spróbujcie również namalować w wyobraźni 

obraz, na którym przedstawicie to, co 

zobaczyliście w utworze. Następnie 

opowiedzcie o swoim obrazie innym.

W 

wierszu 

Jana 

Kochanowskiego, 

jak 

w każdym  utworze  litycznym,  wypowiada  się 
podmiot liryczny. Jego słowa przyjmują postać 
monologu 

lirycznego, 

który 

stanowi 

podstawową  formę  liryki  bezpośredniej. 
W liryce  tej  podmiot  ujawnia  się  w  pierwszej 
osobie  i  wprost  wyraża  swoje  myśli, 
pragnienia  i  marzenia.  Osoba  mówiąca 
w analizowanej  pieśni  mówi  co  prawda 
chwilami  w  imieniu  pewnej  grupy  ludzi 
(świadczy  o  tym  zaimek  nas,  czasowniki 
w 1 osobie 

liczby 

mnogiej: 

mamy, 

wyznawamy), jednak w utworze wyraża swoje 
przemyślenia, czyni z niego niemalże osobistą 
modlitwę.  

Jak  można  scharakteryzować  tę 
osobę, 

skąd 

te 

informacje 

uzyskamy?

Podmiotem 

lirycznym 

z 

całą 

pewnością  jest  człowiek  wierzący, 
ufający 

i 

wdzięczny 

Bogu. 

Z apostrofy  (bezpośredniego  zwrotu 
do adresata), mającej formę pytania, 
zwraca  się  do  Boga.  To  pytanie  ma 
charakter wyłącznie retoryczny, gdyż 
człowiek  w  żaden  sposób  nie  jest  w 
stanie odwdzięczyć się Bogu za jego 
hojność, dobroć, miłość i opiekę. Nikt 
nie szuka odpowiedzi na to pytanie. 

Człowiek,  którego  obraz  wyłania  się  z utworu  to 
człowiek 

mały, 

skromny, 

zawdzięczający 

absolutnie wszystko Bogu, składający Panu całego 
siebie  i  oddający  Mu  cześć.  On  jest  na  dole,  na 
ziemi 

doskonałej 

bo 

zbudowanej 

przez 

Najwyższego.  Boga,  który  to  całe  piękno,  dobro  i 
doskonałość  ziemską  dał.  Analizując  utwór  od 
razu  widzimy  podział:  rzeźbiarz  –  rzemieślnik 
znajduje się na górze i patrzy na stworzony przez 
siebie  świat  z  nieba  (charakter  wertykalny 
utworu).

Malując  portrety  osób  widzianym  przez  nas 
w utworze, 

obok 

postaci 

podmiotu 

lirycznego widzimy właśnie tę drugą postać – 
nieśmiertelnego Pana. Nie trudno powiedzieć 
coś o Tym, którego „

Wdzięcznym (...) sercem (…) 

wyznawamy”

Ze 

słów 

osoby 

mówiącej 

wynika,  że  mówi  on  o  kimś 
wielkim, 

wszechmocnym, 

stwarzającym świat za pomocą 
słowa, obdarowujący człowieka 
wszystkim,  czego  potrzebuje, 
niezmierzony, 

wieczny. 

Podmiot  liryczny  jest  tak 
wierzący,  że  przedstawia  nam 
Boga jako artystę, który tworzy 
najlepszy z możliwych światów. 
Najlepszy, to znaczy jaki? 

Jest 

on 

różnorodny 

w 

bogactwie, 

oczarowujący  człowieka  pięknem,    logiczny 
i posiadający  własną  hierarchię,  na  której 
szczycie  oczywiście  stoi  Bóg.  To  świat 
uporządkowany,  z  oddzielonym  dniem 
i nocą,  podziałem  ziemi  na  lądy  i  morza, 
a roku  na  cztery,  kolejno  następujące  pory:

„

Tobie  k  woli  rozliczne  kwiatki  Wiosna  rodzi,

Tobie  k  woli  w  kłosianym  wieńcu  Lato  chodzi,
Wino 

Jesień 

i 

jabłka 

rozmaite 

dawa,

Potym  do  gotowego  gnuśna  Zima  wstawa.”

Wszystko to człowiek uważa za swoje, 
w rzeczywistości należy jednak do Boga. 
Stwórca nie chce od ludzi ofiar, jednak chce 
aby byli Mu wdzięczni, co czyni podmiot 
liryczny - składa hołd ku Jego czci, dziękuje za 
wszystkie dary i prosi o pomyślność na 
następne dni.
Stąd też odpowiedź na pytanie:
Jak człowiek może się 
odwdzięczyć Bogu za 
te wszystkie dary?
 
już padła w treści utworu:
 tylko chwalić swoim sercem może Boga i Jego 
dzieła. 

Określmy teraz rodzaj i gatunek literacki utworu.

Jeżeli mowa o rodzaju, to chyba nie ma problemu 

– jest to utwór liryczny.

Który rodzaj natomiast nosi cechy występujące w 

utworze Kochanowskiego?

Cechy:

Cechy:

- uroczysta pieśń pochwalna (nie ma chyba 

wątpliwości, ze podmiot liryczny chwali zarówno 

Boga, jak i świat przez Niego stworzony) sławiąca 

Boga, wartości, idee,

- jeden z podstawowych gatunków liryki 

chóralnej, znanej od antyku,

- uroczysty, patetyczny ton wypowiedzi,
- obecny zwrot do adresata,
- regularność strof i rymów (rymy dokładne, 
męskie, parzyste), co też rytmizuje utwór,
- zdania pokrywają się z wersami (brak 
przerzutni),

Utwór Kochanowskiego jest 
hymnem. 

Z tytułu wynika, że czytaliśmy pieśń, co jest 
prawdą? Hymn jest odmianą pieśni, więc 
zarówno jednym, jak i drugim pojęciem można 
utwór Kochanowskiego nazywać. Funkcjonuje on 
zresztą również pod tytułem „Hymn do Boga”.

Można także uznać hymn
Kochanowskiego za swoistą 
modlitwę. Podmiot liryczny 
kończy utwór prośbą, 
aby Pan Bóg zachował go 
długo przy życiu i otaczał opieką:

„

Chowaj nas, póki raczysz, na tej niskiej ziemi,

Jedno zawżdy niech będziem pod skrzydłami Twemi.”

W  utworze  "Czego  chcesz  od  nas  Panie" 
mamy  bardzo  dużo  optymizmu  –  wystarczy 
spojrzeć  na  postawę  osoby  mówiącej.  Jest 
ona 

zgodna 

z założeniami 

renesansu. 

Również  przekonanie,  że  dobroć  boska  jest 
wieczna oraz Stwórca jest wszechobecny, są 
typowe 

dla 

epoki:

„

Kościół  Cię  nie  ogarnie,  wszędy  pełno  Ciebie:

I  w  otchłaniach,  i  w  morzu,  na  ziemi,  na  niebie.”

 

Poeta ufa nie tylko Bogu, ale wierzy również 
w  wartość  ludzkiego  rozumu.  Człowiek  jest 
jego  zdaniem  zdolny  poznać  harmonię  tego 
świata, zrozumieć prawa nadane przez Boga 
naturze

Jakie środki stylistyczne 

odnaleźliście w utworze? 

Hymn ma sztywne reguły 

budowy, więc 

z pewnością nie będzie 

w nim np. przerzutni, 

co z pozostałymi, 

znanymi Wam środkami 

stylistycznymi?

Wymienię je teraz, Wy 

spróbujcie wskazać 

przykłady w tekście.

Obecne są:

- personifikacje (nadanie cech ludzkich 

przyrodzie, zwierzętom, przedmiotom) 

podkreślające urodę świata,

- metafory (przeniesienie znaczenia jednego 

wyrazu na inny),

- animizacje (nadanie cech zwierzęcych 

przedmiotom),

- epitety (określenia rzeczownika, najczęściej 

w formie przymiotników),

- uogólnienia (nie podawanie szczegółów, 

nazw gatunkowych ale posługiwanie się 

ogólnymi nazwami, określeniami),

- oczywiście często wspominana już 

apostrofa (bezpośredni zwrot do adresata).