MacDonaldyzacja

Zagadnienia

Literatura przedmiotu

Cel zajęć

• Określenie podstawowych cech zorganizowania 

McDonaldsa

• Określenie efektów będących wynikiem 

hołdowania tym cechom / właściwościom

• Ukazanie dziedzin życia upodobnionych 

strukturalno – organizacyjnie do restauracji 
szybkich dań

• Określenie działań zmierzających do 

ograniczenia skutków oddziaływań tych 
organizacji

• Próba określenia organizacji przyszłości

Cechy restauracji szybkich dań

• Szybkość obsługi
• Duża przepustowość
• Niskie ceny
• Ograniczone menu
• Niska jakość oferty
• Bezpośrednia obsługa przez niespecjalistów
• System powielania instytucji – klonowania
• Posiadanie własnego systemu kształcenia 

„Uniwersytet Hamburgera”

Poprzednicy MacDonaldyzacji

• Max Weber /1864-1920/

– Niemiecki socjolog, historyk, metodolog, badacz 

„biurokracji”

• Fryderyk Taylor /1856-1915/

– Inżynier amerykański

– Twórca metody maksymalnej intensyfikacji 

pracy, poprzez zminimalizowanie zbędnych 

czynności /tayloryzmu/

•  Henry Ford /1863-1947/ 

– Amerykański przemysłowiec

– twórca skrajnej standaryzacji

• Abraham Levitt 

– Amerykański przedsiębiorca budowlany

• Maksymalizacja zysku bez względu na 

przedmiotową treść działania

Biurokracja /1/

• Hierarchia o ściśle określonych zasadach 

zwierzchnictwa i podporządkowania

• Te zasady i stosunki między pracownikami są 

zawarte w przepisach

• Stosunki między pracownikami mają 

charakter bezosobowy, są to stosunki między 

stanowiskami a nie między ludźmi

• Urzędnicy są profesjonalistami z 

odpowiednimi kwalifikacjami

• Główny motyw ich działania to posłuszeństwo 

wobec bezosobowego porządku

Biurokracja /2/

• Urzędnicy są pracownikami najemnymi, 

pozbawieni są środków urzędowania

• Sfera zawodowa jest ściśle oddzielona od sfery 

osobistej

• Wymiana informacji dokonuje się dzięki 

przepływowi dokumentów

• Dokumenty są gromadzone i stanowią 

zbiorową pamięć instytucji

• Obowiązuje zasada zadań cząstkowych, 

Biurokracja /3/

•

Skutek – 

–

narzucenie sposobów postępowania, 

–

mały margines swobody działających, 

–

efektywna struktura

–

mała możliwość oceny jakościowej

•

Działanie musi poddawać się kalkulacji 

/przeliczalności/

•

Panowanie nad pracownikami dzięki podziałowi 

pracy /przydzielaniu zadań cząstkowych/

•

Możliwość przewidzenia sposobu zachowania się 

uczestnika interakcji

•

Panuje się nad petentem oferując mu tylko 

zadekretowany wachlarz usług

Tayloryzm

• Twórca zasad maksymalizacji pracy przy taśmie 

montażowej

– Racjonalność i efektywność ruchów
– Zatrudnianie niewykwalifikowanych robotników
– Wykonywanie przez nich czynności robotów

• Odmiana taśmy – przedsiębiorstwo budowlane A. 

Levitta

• H. Ford – standaryzacja

, /

każdy kolor ale musi być 

czarny/

• Skutki wprowadzenia tych zasad w życie

• /Charlie Chaplin – przy taśmie, maszyna do karmienia

/

Cechy MacDonaldyzacji

• Efektywność
• Kalkulacyjność
• Przewidywalność
• Manipulacyjność
• Racjonalność / Nieracjonalność

• Dotyczą:

– Menadżerów, personel, klientów

McD

• Inwazja McD
• Gigantyczna reklama
• Rozpoznawalna ikona współczesności
• McD to proces stopniowego upowszechniania 

się zasad działania restauracji szybkich dań w 
innych dziedzinach życia: 

– Gastronomii domowej
– Systemie kształcenia
– Formach spędzania czasu wolnego
– Sporcie itp. 

Kalkulacyjność 

• Akcentowanie cech kwantytatywnych – 

przeliczalnych

• Efekty działania sprowadza się do liczb
• Akcentuje się tylko ilość, nie jakość
• Kalkuluje firma – kalkuluje klient
• Przeliczanie ilości do wielkości /nadmuchana 

bułka/

• Ceny małej porcji do ceny dużej porcji /Big, 

super/

• Kusi się oszczędnością czasu

Kalkulacyjność w żywieniu

• Upraszczanie procesu poprzez:

– Zminimalizowanie oferty
– Kultura ikon /bez zastanawiania się, dla 

analfabetów/

– Zwiększanie przepustowości wszelkimi 

sposobami

– Zwiększanie efektywności dzięki systemowi 

„na wynos”

– Przerzucanie części pracy na klientów

Kalkulacyjność w żywieniu

• Upraszczanie procedur poprzez:
• Jedzenie palcami, jabłko wygląda jak kanapka
• Sam napełniasz kubek lodem i następnie 

napojem

• Sprzedawanie pustego talerza /możesz jeść ile 

chcesz sałatek/

• Bezsensowność hasła „zrobimy to dla Ciebie 

po Twojemu”, gdyż to jest z założenia 
niemożliwe

Kalkulacyjność w McD

• Wprowadzenie standardów, rozmiarów 

kotleta, bułki, zawartości tłuszczu 19%, 7 g 
cebuli, 1kg sera = 71 plasterków, grubość 
plasterka ogórka

• Obsesja miar, odejście od intuicji /szczypta, 

trochę, odpowiednio, do smaku, akuratnie, w 
sam raz, tyle ile trzeba, czubata łyżka/

• Obsesja szybkości przygotowywania potrawy, 

czasu oczekiwania na nią

• Obsesja liczenia kalorii

Kalkulacyjność

• W sporcie

– Przeliczalność wyników /również w alpinizmie/

– Estetyka zostaje poddana ocenie

– Każde osiągnięcie zamienia się w wyczyn

– Podporządkowanie dochodowości, zyskowi

– Zwiększanie odległości, zmniejszanie czasu, 

wprowadzanie wielu zmian

• W turystyce

– Zaliczanie miejsc

– Liczba miejsc do zwiedzenia a koszt 

uczestnictwa

– Nakłady a liczba zdjęć, i obfitość stołu 

szwedzkiego

– Nakłady a intensywność wrażeń

Kalkulacyjność

• W telewizji:

– Dominacja czynników ilościowych

– Istotność popularności a nie jakości

– Mierzenie popularności za pomocą liczby 

widzów a nie poziomu ocenianej audycji w ich 

opinii

– Zwiastuny nowych programów jako próba

– Istotność nie absolutnego poparcia a poparcia 

w określonych grupach społecznych

• W polityce:

– Obsesja na tle badań społecznych

– Konieczność głoszenia tego co się ludziom 

podoba a nie tego co słuszne

– Rezygnacja z debat na rzecz migawek i haseł

Kalkulacyjność

• W wyższym wykształceniu:

– Wszystkie wyniki muszą być porównywalne

– Nieistotność oceny opisowej

– Indywidualna kariera wynika ze średniej lub 

lokaty

– Wybory dokonywane na podstawie rankingów

– Dyktat rozkładu zajęć, liczby godzin wobec 

treści przedmiotu i jego funkcji

– Stawianie znaku równości między obszernością 

literatury obowiązkowej a rangą przedmiotu

– Liczba publikacji = wartość pracownika uczelni

– Posługiwanie się wskaźnikiem rangi łamów, 

liczby cytowań, stosunku artykułów do książek

Efektywność

• Optymalna metoda osiągania celu przy 

zaspakajaniu głodu 

• Człowiek pierwotny:

– Przygotowanie narzędzia, znalezienie pokarmu, 

uzyskanie pokarmu, obróbka pokarmu, spożycie 

posiłku

• Dzisiaj w domu:

– Zarobić pieniądze, znaleźć produkt, kupić go, 

przygotować narzędzia, przygotować składniki, 

przygotować posiłek, zjeść, posprzątać

• Dzisiaj w restauracji:

– Zarobić pieniądze, dojechać, zamówić, spożyć

Efektywność

• Metody zwiększania efektywności w kuchni 

domowej

– Wprowadzenie kuchni mikrofalowej i 

naczyń jednorazowych

– Zwiększenie efektywności narzędzi
– Stworzenie specjalnego pożywienia 

„kuchni domowej?” nowych półproduktów

– Możliwość rzadszego kupowania jedzenia 

na zapas i zwiększenie możliwości 

przechowywania produktów

– Większy wybór niż w McDonaldsie

Efektywność w produkcji

• McDonald – nie ryby, nie parówki, nie 

kurczaki, - a plastyczna masa

• Tayloryzm – bułki przecięte, papier 

nawoskowwany

• Pas transmisyjny produkcji masowej
• Stosowanie dostaw na czas

Efektywność

• Efektywność w zakupach:

– Wprowadzenie dużych domów towarowych, 

osiedlowych, sklepów z najpotrzebniejszymi 
artykułami, sprzedaży wysyłkowej, przez 
telefon, za pomocą czytnika telefonicznego 
przesuwanego po katalogu, za pomocą telewizji

• Efekty uboczne:

– Zastępujemy ekspedientkę, sami szukamy 

towaru, informacji o cenie, informacji o 
towarze, sami pakujemy. Często najpierw 
płacimy i idziemy następnie po resztę

Efektywność w sporcie

• W sporcie:

– Nastawienie na zysk

– Duże obiekty, uniezależnienie się od 

wpływów atmosfery, uniezależnienie się od 

natury, /sztuczne nawierzchnie/, 

– Zmiana regulaminów dyscyplin i rozrywek

– Tworzenie wielofunkcyjnych ośrodków 

kultury fizycznej

• W rozrywce:

– Zysk dzięki przemieszaniu się dużej liczby 

ludzi

– Standardowe parki rozrywki, trasy wycieczek

– Efektywność teatru telewizji

– Efektywność nabożeństwa w telewizji

Efektywność a wyższe 

wykształcenie

• Duże grupy – małe koszty
• Minimalizacja kosztów egzaminów  - egzaminy testowe
• Maksymalizacja wykorzystania przestrzeni i czasu
• Duża przepustowość
• Niska jakość
• Nauczanie na odległość
• Sposób przygotowywania podręczników /szybkość, 

mozaikowość, konspekty, symulacje, testy 

egzaminacyjne, wzory listów/ /kto uczy, kto 

egzaminuje?/

• Nagrywanie książek
• Sektor usług studenckich /notatki, konspekty, prace, 

CD/

Przewidywalność

• W McDonaldsie:
• Takie same produkty, wszędzie takie same, 

zawsze takie same /rozmiar, skład, wygląd, 
kształt, opakowanie, temperatura, smak, jakość/

• Brak różnic regionalnych czy etnicznych
• Powtarzalność czynności pracowniczych pozwala 

je przewidywać

• Standaryzacja budynków, wnętrz
• Standaryzacja kontaktów społecznych z klientem
 

Skutki przewidywalności w McD

• Standaryzacja rodzi standaryzację /firanki/
• Nie potrzeba fachowców, gdyż są nieprzewidywalni
• Ubezwłasnowolnienie pracownika w jego decyzjach
• Przewidywalne zachowania klientów:
• Napisy, strzałki, obrazki
• Organizacja miejsca narzucająca sposób postępowania
• Domyślne wzorce zachowań /dzieci agentami McD/
• Możliwość zasłonięcia się przepisem przez pracownika
• Przewidywalność kontaktów pozwala na uniknięcie 

kontaktów niepożądanych

Przewidywalność w nauczaniu

• Podręczniki narzucają strukturę wykładu
• Przewidywalne teksty = przewidywalna wiedza
• Podobne układy podręczników

– Zarys rozdziału

– Wprowadzenie

– Okienka z komentarzami i akcentami

– Fotografie

– Słowniczki

– Streszczenia

– Pytania

• Przewidywalny kształt i treść egzaminu

Przewidywalność

• W rozrywce:
• Seriale telewizyjne
• Kontynuacja tematów filmowych ”Powrót do 

przyszłości”, „poszukiwanie zaginionej   

• Wzory zachowań postaci
• Ludzie lubią wiedzieć co będą oglądać
• Powtarzalność scenariuszy uroczystości i 

rytuałów