Odrębności anatomiczno-fizjologiczne 

dróg oddechowych u dzieci

Kierownik Zakładu: Dr hab.n med. J.Piotrowska-

Jastrzębska

Zakład Propedeutyki Pediatrii 

Akademii Medycznej w 

Białymstoku

 

 

Układ oddechowy człowieka

  Składa się z trzech głównych 

elementów:



 dróg przewodzących powietrze 

(górne i dolne drogi oddechowe)



 układu naczyniowego i chłonnego



 zrębu łącznotkankowego 

(podścielisko) 

 

 

Układ oddechowy człowieka 

Górne drogi oddechowe:



 jama nosowa z zatokami obocznymi



 gardło



 ktrań

Dolne drogi oddechowe:



 tchawica



 oskrzela (różnej generacji)



 tkanka płucna właściwa

 

 

Generacje dolnych dróg 

oddechowych

Tchawica                                       

 0
Oskrzela główne                           
  1
Oskrzela płatowe i segmentowe   
  2-4
Oskrzela małe                               
  5-11
Oskrzeliki / oskrzeliki końcowe    
 12-16
Oskrzeliki oddechowe                   

 17-19
Przewody pęcherzykowe              

  20-22
Woreczki pęcherzykowe               
  23
Pęcherzyk płucny                          
  24

Przewodzenie i nawilżanie 
powietrza (oczyszczanie 
dróg oddechowych)

Częściowa wymiana gazowa

Wymiana gazowa

 

 

Struktura anatomiczna dróg 

oddechowych

  Składa się z 24 – 27 generacji rozwidleń



 do 16 generacji są to drogi oddechowe

    doprowadzające tzw. „ przestrzeń 

martwa”



 17 – 19 generacja tzw. ,,strefa 
przejściowa’’



 20 – 27 generacja jest to właściwa część 

    oddechowa płuc

 

 

Struktura podstawowej jednostki 

czynnościowej (zrazik płucny)

 

 

Odrębności układu oddechowego 

u dzieci 

   Dotyczą:



 wielkości dróg oddechowych



 swoistej budowy anatomiczno-

histologicznej



 cech fizjologicznych



 odrębnego oddziaływania ustroju 

dziecka na różnorodne czynniki 
szkodliwe

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci



 są krótsze niż 

     u dorosłych 



 krótka odległość 

pomiędzy 

poszczególnymi 

odcinkami całego 

narządu dolne drogi 

są w bliskości 

górnych



 krtań leży 

stosunkowo wysoko i 

bliżej jamy nosowo-

gardłowej

Sprzyja to łatwiejszemu 
szerzeniu się zmian 
zapalnych 

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci



   Krótkie drogi oddechowe u małych dzieci 
powodują



   Niedostateczne ogrzanie wdychanego 
powietrza



   Drażniące działanie na błonę śluzową także 
niższych odcinków dróg oddechowych

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

Trąbka 
Eustachiusza 



 krótka



 szersza           

                       



 leży bardziej 

poziomo

łatwość 
przechodzenia 
stanu zapalnego z 
jamy nosowo-
gardłowej do ucha 
środkowego 

(łączy gardło z uchem środkowym)

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

 Ciało jamiste – splot naczyniasty 

Kiselbacha:



 lokalizacja – błona śluzowa przegrody 
nosa



 rola – ogrzewanie wdychanego powietrza



 jest  słabo rozwinięte u małych dzieci



 jego rozwój następuje w 8-9 roku życia 
(stąd szczególna tendencja do krwawień 
z nosa w tym okresie życia)

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

   Krótkie są: 



 oskrzela główne



 prawe oskrzele główne przebiega 

inaczej niż

    lewe

   statystycznie więcej zapaleń w 

prawym płacie płucnym 

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

  Wąskie drogi oddechowe w tym wieku powodują
  szczególną skłonność do:



 zwężeń krtani i oskrzeli



 nawet całkowitego zamknięcia ich światła

  Zjawisko to jest potęgowane dodatkowo 

wzmożoną

  gotowością mięśniówki do skurczu ze względu na:



 niedostateczną regulację korową mózgu polegającą na

     przewadze pobudzenia nad hamowaniem

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

  Zwężeniu dróg oddechowych 

sprzyja:



 łatwość występowania stanów 

zapalno-obrzękowych (duża ilość 
tkanki chłonnej,  dobre unaczynienie)



 wzmożona pobudliwość odruchowo-

nerwowa                   dziecka



 bardzo słaba siła wykrztuśna kaszlu

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

częściowe lub całkowite zamknięcie 

oskrzela lub oskrzelika 

  niedodma odcinka płuca

zapalenie tkanki płucnej

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

   Ściany dróg oddechowych są 

wiotkie



 słabe i cienkie elementy chrzęstne

    (krtań, tchawica, oskrzela)



 mała zawartość tkanki



 łącznej



 elastycznej



 mięśniowej

 

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

Wiotkość dróg oddechowych 

powoduje

Małą siłę oporową oskrzelików  i małych oskrzeli

Może być to przyczyną zapadania się ścianek - 

niedodma

 lub przejściowego ,czy trwałego rozdęcia

 

 

Odrębności  dróg oddechowych 

u dzieci 

   
   Błona śluzowa jest bogata w:



 

naczynia krwionośne

        

łatwiej dochodzi  



 naczynia chłonne            do  obrzmienia     
 

                                         i przekrwienia 

śluzówki

 

 

Odrębności dróg oddechowych u 

dzieci

    

Suchość błony śluzowej



 gruczoły surowicze i śluzowo-surowicze 

są  słabo rozwinięte



 upośledzona zdolność nawilżania i 

oczyszczania wdychanego powietrza

    łatwiej o zakażenia i szerzenie się stanów 

zapalnych

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci



    mała wilgotność błony śluzowej tchawicy i 
oskrzeli 

           

( niedojrzałość elementów wydzielniczych)

             suchość dróg oddechowych
             nieprawidłowa funkcja rzęsek



   upośledzone wychwytywanie i zlepianie

       z wdychanego powietrza zanieczyszczeń i 

innych

       szkodliwych czynników (infekcyjnych)

 

 

Tkanka podporowa układu 

oddechowego

  W oskrzelach



 niekompletne pierścienie chrzęstne



 płytki chrzęstne



 mięśnie gładkie



 włókna elastyczne



 włókna kolagenowe

 

 

 

Struktura anatomiczna dróg 

oddechowych 

Oskrzela  



  do 7 – 10 generacji mają w ścianie 

chrząstki



  powyżej 10 generacji – budowa 

mięśniowo-

      błoniasta

Oskrzela chrzęstne mają średnicę 15-20 mm 

→2 mm

Pęcherzyki płucne – przekrój 0,2 mm

 

 

Skurcz mięśni w oskrzelach

             

Dużych



 

zbliżenie 

końców  
chrząstek

Średnich i 

drobnych



 

zwężenie 

światła



 skrócenie 
oskrzeli

 

 

Oskrzeliki o średnicy poniżej 2 mm

Nie posiadają:



 chrząstek



 gruczołów śluzowych

Posiadają:



 

mięśnie gładkie



 tkankę łączną



 komórki kubkowe ( wydzielające śluz)

 

 

Struktura anatomiczna dróg 

oddechowych 

    Podstawową jednostką strukturalno-

czynnościową płuca jest:

                       - przewody pęcherzykowe
                       - woreczki pęcherzykowe
                       - pęcherzyki płucne

    Komunikację pomiędzy pęcherzykami 

płucnymi zapewniają pory - Kohna

Gronko płucne

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

w zależności od wieku

w ie lk o ś ć

lic z b a

p o w ie r z c h n ia

P ę c h e r z y k i p łu c n e

Poniżej 2 mż                          
40-120 μm

8 rok życia                              
200 μm

Dorosły 25 rż                       
250-300 μm

           20 mln                     2,8 m2

          300 mln                    32 m2

          600 mln                    75 m2

 

 

Odrębności dróg oddechowych u 

dzieci - surfaktant

Woreczek pęcherzykowy – 6 typów 

komórek

Pneumocyty typu I  → 4% wszystkich komórek płucnych
Pneumocyty typu II – 6% wszystkich komórek płucnych      

               

                                    produkują surfaktant
19 hbd      – są obecne
25-26 hbd – wtręty lamelarne, w których odkłada się
                     surfaktant i stamtąd wydzielany jest na 

zewnątrz

do 32 hbd – jest w stadium „presurfaktantu”

 

 

Skład surfaktantu ( powyżej 36 hbd)

Lipidy → 80 - 90%



Fosfolipidy 85%



 fosfatydylocholina



 fosfatydyloglicerol



 fosfotydyloinozytol



 sfingomielina



Tłuszcze obojętne – 5%

              

Cholesterol

Białka → 10%

Hydrofobowe        Hydrofilowe
SP-B; SP-C           SP-A;  SP-D

 

 

Czynniki wpływające na produkcję 

surfaktantu

Pobudzają



 
glikokortykosteroi
dy



 hormony tarczycy

Hamują



 niedotlenienie



 kwasica



 hipowolemia



 hipotermia

 

 

Działanie surfaktantu

1. Właściwości mechaniczne        

•

 obniżenie napięcia

        na pęcherzyki płucne                   powierzchniowego
                                                          

•

 zwiększenie 

podatności

                                                          

•

 stabilizacja

                                                          

•

 ułatwiona resorbcja

                                                            płynu wewnętrznego
2. Interakcje z makrofagami ( aktywacja fagocytozy)
3. Działanie ochronne na nabłonek oddechowy 

pęcherzyków płucnych

 

 

Rozwój płuc w ontogenezie



 Płuca ukształtowane w okresie wewnątrzłonowym 

rozwijają się nadal po urodzeniu



 Następuje dalsza proliferacja pęcherzyków płucnych 

(wzrost ilości) i powiększanie ich rozmiaru



 Najbardziej dynamiczny rozwój i tworzenie nowych 

pęcherzyków płucnych następuje w czasie pierwszych 3 

lat życia



 Nowe pęcherzyki powstają na pewno do 8 roku życia; a 

być może nawet do 25 roku życia



 Ostateczna liczba pęcherzyków płucnych zależy 

głównie od wymiarów ciała (powierzchnia, wzrost), a 

wg niektórych autorów jest uwarunkowana genetycznie 

 

 

Objętość płuc



 podwojenie objętości płuc – do 6-go 
miesiąca życia



 czterokrotne zwiększenie objętości płuc – 

     - do końca 1-go roku życia



 pięciokrotne – do 2-go roku życia



 dziesięciokrotne – do 10 roku życia

    Powierzchnia oddechowa płuc jest u 

dzieci mniejsza niż u dorosłych

 

 

Rozwój płuc w ontogenezie



 Wraz  z wiekiem wzrasta upowietrzenie płuc,  

     a obniża się ilość tkanki śródmiąższowej



 Od 4-5 roku życia przyrost objętości pluc zależy 

     od powiększania się rozmiarów pęcherzyków i oskrzeli



 O stopniu rozwoju części oddechowej płuc świadczy 

     zawartość powietrza w 1 g tkanki płucnej, która 

wynosi:

noworodek             –   2,5 ml
dziecko 4-letnie     –   6,0 ml
dziecko 10-letnie   –   8,0 ml

           

 

 

Rozwój płuc w ontogenezie



 U najmłodszych dzieci (do 4 roku życia) obserwuje się

     jakby opóźniony rozwój obwodowych dróg 
     oddechowych w odcinkach powyżej 15 generacji 
     i są one nieproporcjonalnie wąskie



 Po 5 roku życia współczynnik przewodzenia powietrza

     w obwodowych oskrzelach gwałtownie wzrasta



 Mięśnie oskrzeli, głównie obwodowych,

     są u noworodków i niemowląt słabo rozwinięte , 
     zawierają mniej włókien elastycznych



 Po 3-4 roku życia następuje intensywny przyrost 

mięśniówki oskrzeli i tkanki elastycznej 

 

 

Odrębności w budowie i 

funkcjonowaniu  płuc u dzieci 



 czym młodsze dziecko , tym słabiej rozwinięte 
przewody pęcherzykowe



 mniejsza liczba niecałkowicie wykształconych 
pęcherzyków płucnych 



 mała ilość włókien sprężystych w tkance 
śródmiąższowej – skłonność do niedodmy, 
rozedmy, stanów zapalnych z odczynem 
śródmiąższowym



 zaburzona przepuszczalność naczyń 
krwionośnych – skłonność do obrzęku, 
gorszego utlenienia i wymiany gazowej

 

 

Unaczynienie płuca



 Przebiega równolegle z rozwojem dróg 
powietrznych



 Po porodzie tworzą się głównie tętniczki i żyły 
wewnątrz gronka płucnego



 Liczba ich intensywnie wzrasta między 4 mż a 3 rż



 Po 5 rż liczba naczyń na powierzchni płuc obniża 
się ,  gdyż szybciej rosną pęcherzyki



 Między 11 a 19 rż formuje się dojrzały typ 
unaczynienia płucnego , a włókna mięśniowe 
penetrują aż do tętnic unaczyniających gronko 
płucne

 

 

Odrębności dróg oddechowych 

u dzieci

   Węzły chłonne płuc mają:



 szerokie zatoki



 bogatą sieć naczyń krwionośnych



 słaby rozwój otoczki 
łącznotkankowej 

     i wewnętrznych beleczek

 

 

Odrębności budowy klatki piersiowej 

u dzieci



 w okresie niemowlęcym - klatka piersiowa 
beczkowata 

- szerokość prawie równa głębokości
- żebra ustawione poziomo – nie biorą udziału   

        w rozszerzaniu wdechowym klatki

- niemowlę oddycha głównie przeponą



 upośledzona zdolność obniżania się przepony w 
czasie wdechu ze względu na opór dużych 
narządów jamy brzusznej (wątroba, śledziona)



 oddechy niemowlęcia są płytkie i częste 

 

 

Liczba oddechów u dzieci w 

zależności od wieku

 



 noworodek          - 40 oddechów / 
minutę



 niemowlę            - 20 - 30 oddechów / 
minutę



 dziecko 3-letnie  - 16 - 20 oddechów / 
minutę

 

 

PODSUMOWANIE (1)



   Drzewo oskrzelowe jest ukształtowane w okresie życia

       płodowego, i w tym czasie osiąga już ostateczną liczbę    
       generacji



   Pęcherzyki płucne rozwijają się po urodzeniu , liczba ich

      narasta do 8 roku życia, a wymiary swoje powiększają 
      do zakończenia rozwoju ontogenetycznego



  Światło obwodowych oskrzeli do 3-4 roku życia jest

      nieproporcjonalnie wąskie , co sprzyja ich obturacji , 
      rozdęciu płuc, rozedmie odcinkowej, niedodmie

 

 

PODSUMOWANIE (2) 



  Rozrost naczyń krwionośnych zaopatrujących drogi 

     doprowadzające przebiega równolegle z rozwojem 

gronka, 

     a rozwój tkanki mięśniowej jest opóźniony w 

porównaniu 

     z rozwojem naczyń



 W wieku rozwojowym odrębności w budowie klatki 

     piersiowej  (kształt beczkowaty, poziome ustawienie 

żeber

     w stosunku do kręgosłupa oraz wiotkość dróg 
     oddechowych) stwarzają gorsze warunki wentylacji