Teorie stosunków
Teorie stosunków
między organizacją a
między organizacją a
otoczeniem
otoczeniem
Katarzyna Czech
Katarzyna Czech
Dorota Czopik
Dorota Czopik
Jolanta Karpała
Jolanta Karpała
Magdalena Korcyl
Magdalena Korcyl
Anna Przyborowska-Kornaś
Anna Przyborowska-Kornaś
Badania w rozumieniu i definiowaniu
Badania w rozumieniu i definiowaniu
stosunków między organizacją a otoczeniem
stosunków między organizacją a otoczeniem
Okres pierwszy
Okres pierwszy
(przełom lat 50-tych i 60-tych)
(przełom lat 50-tych i 60-tych)
Wprowadzenie pojęcia otoczenia organizacji.
Wprowadzenie pojęcia otoczenia organizacji.
Organizacja to nie jest już system zamknięty.
Organizacja to nie jest już system zamknięty.
-
Teoria sytuacyjna uwarunkowań
Teoria sytuacyjna uwarunkowań
Okres drugi
Okres drugi
(koniec lat 70-tych do dzisiaj)
(koniec lat 70-tych do dzisiaj)
Badanie wpływu otoczenia na organizację
Badanie wpływu otoczenia na organizację
-
Teoria zależności od zasobów
Teoria zależności od zasobów
-
Ekologia populacji
Ekologia populacji
-
Teoria instytucjonalna
Teoria instytucjonalna
I Teoria sytuacyjna uwarunkowań
I Teoria sytuacyjna uwarunkowań
Wiąże otoczenie z mechanicznymi i organicznymi
Wiąże otoczenie z mechanicznymi i organicznymi
stylami organizowania.
stylami organizowania.
ORGANIZACJE MECHANICZNE
ORGANIZACJE MECHANICZNE
Wysoka sprawność systemu
Wysoka sprawność systemu
Zadania są wykonywane przez wyspecjalizowanych
Zadania są wykonywane przez wyspecjalizowanych
pracowników (zgodnie z hierarchią i zakresem
pracowników (zgodnie z hierarchią i zakresem
obowiązków)
obowiązków)
Forma ta jest korzystna w otoczeniu stabilnym ze
Forma ta jest korzystna w otoczeniu stabilnym ze
względu na efekty jakie przynosi wykonywanie
względu na efekty jakie przynosi wykonywanie
rutynowych działań.
rutynowych działań.
Minimalizacja kosztów = maksymalizacja zysków.
Minimalizacja kosztów = maksymalizacja zysków.
Przykłady: - urzędy pocztowe
Przykłady: - urzędy pocztowe
- firmy telekomunikacyjne
- firmy telekomunikacyjne
- biblioteki
- biblioteki
I Teoria sytuacyjna uwarunkowań
I Teoria sytuacyjna uwarunkowań
ORGANIZACJE ORGANICZNE
ORGANIZACJE ORGANICZNE
Elastyczność w wyniku zmian otoczenia
Elastyczność w wyniku zmian otoczenia
wzmaga innowacyjność i zdolności adaptacyjne
wzmaga innowacyjność i zdolności adaptacyjne
Pracownicy wykorzystują swoje umiejętności w
Pracownicy wykorzystują swoje umiejętności w
zależności od potrzeb
zależności od potrzeb
Mniejsza specjalizacja i formalizacja
Mniejsza specjalizacja i formalizacja
Przykłady: - laboratoria
Przykłady: - laboratoria
- izby przyjęć
- izby przyjęć
Wszystkie organizacje zawsze łączą w sobie cechy
Wszystkie organizacje zawsze łączą w sobie cechy
organiczne i mechaniczne w zależności od
organiczne i mechaniczne w zależności od
warunków:
warunków:
np. wszystkie czynności badawcze wykonuje się w
np. wszystkie czynności badawcze wykonuje się w
sposób organiczny a prace administracyjne w
sposób organiczny a prace administracyjne w
sposób mechaniczny
sposób mechaniczny
II Teoria zależności od sposobów
II Teoria zależności od sposobów
Organizacjami rządzi ich otoczenie a kierownicy
Organizacjami rządzi ich otoczenie a kierownicy
mogą się nauczyć manewrów po niestabilnym
mogą się nauczyć manewrów po niestabilnym
wpływie otoczenia.
wpływie otoczenia.
Analiza stosunków między organizacjami w sieci
Analiza stosunków między organizacjami w sieci
może pomóc menadżerowi zrozumieć stosunki
może pomóc menadżerowi zrozumieć stosunki
WŁADZY i ZALEŻNOŚCI
WŁADZY i ZALEŻNOŚCI
zachodzące pomiędzy
zachodzące pomiędzy
innymi członkami sieci
innymi członkami sieci
Otoczenie sprawuje władzę i kontrolę nad takimi
Otoczenie sprawuje władzę i kontrolę nad takimi
zasobami jak:
zasobami jak:
-
Surowce
Surowce
-
Siła robocza
Siła robocza
-
Kapitał
Kapitał
-
Wyposażenie
Wyposażenie
-
Wiedza
Wiedza
-
Punkty sprzedaży towarów i usług
Punkty sprzedaży towarów i usług
Przekłada się to na żądania w odniesieniu do
Przekłada się to na żądania w odniesieniu do
konkurencyjności cen, pożądanych towarach i
konkurencyjności cen, pożądanych towarach i
usługach oraz procesach organizacyjnych.
usługach oraz procesach organizacyjnych.
II Teoria zależności od sposobów
II Teoria zależności od sposobów
ORG
Wiedza i wyposażenie
na wejściu
(sektor technologiczny)
Kapitał na
wejściu
(inwestorzy)
Surowce na
wejściu
(dostawcy)
Czynniki
wyjściowe
(klienci)
Praca na wejściu
(pracownicy)
ZASTOSOWANIE TEORII ZALEŻNOŚCI OD ZASOBÓW
Śledzenie zasobów w celu odkrycia ich źródła w sieci międzyorganizacyjnej
II Teoria zależności od sposobów
II Teoria zależności od sposobów
Zasoby dzieli się według doniosłości i niedoboru.
Zasoby dzieli się według doniosłości i niedoboru.
Zasoby
Zasoby
DONIOSŁE (strategiczne)
DONIOSŁE (strategiczne)
To takie bez których organizacja nie może
To takie bez których organizacja nie może
funkcjonować
funkcjonować
NIEDOBÓR
NIEDOBÓR
To stopień dostępności danego zasobu w otoczeniu
To stopień dostępności danego zasobu w otoczeniu
W teorii tej pierwszym krokiem jest zrozumienie
W teorii tej pierwszym krokiem jest zrozumienie
sieci pod względem doniosłości i niedoborów
sieci pod względem doniosłości i niedoborów
zasobów a drugim znalezienie dróg unikania
zasobów a drugim znalezienie dróg unikania
zależności lub uzależnienie innych uczestników
zależności lub uzależnienie innych uczestników
otoczenia od danej organizacji.
otoczenia od danej organizacji.
III Ekologia populacji
III Ekologia populacji
Również zakłada zależność organizacji od jej otoczenia
Również zakłada zależność organizacji od jej otoczenia
pod względem dostępu do potrzebnych jej do działania
pod względem dostępu do potrzebnych jej do działania
zasobów.
zasobów.
Bada się jednak poszczególne części otoczenia zwane
Bada się jednak poszczególne części otoczenia zwane
NISZAMI POPULACYJNYMI.
NISZAMI POPULACYJNYMI.
NISZA
NISZA
to pula zasobów od których zależy grupa
to pula zasobów od których zależy grupa
konkurentów.
konkurentów.
Ekologowie populacji zakładają, że organizacje mające
Ekologowie populacji zakładają, że organizacje mające
wspólna pulę zasobów są od siebie uzależnione w
wspólna pulę zasobów są od siebie uzależnione w
ramach konkurencji a wzorce zależności wpływają na
ramach konkurencji a wzorce zależności wpływają na
przetrwanie i powodzenie poszczególnych członków.
przetrwanie i powodzenie poszczególnych członków.
Teoria zakłada że organizacje walczą o przetrwanie.
Teoria zakłada że organizacje walczą o przetrwanie.
III Ekologia populacji
III Ekologia populacji
Istnieją trzy procesy ewolucyjne:
Istnieją trzy procesy ewolucyjne:
o
o
Różnicowanie
Różnicowanie
to narodziny organizacji,
to narodziny organizacji,
adaptacja organizacji już istniejącej,
adaptacja organizacji już istniejącej,
o
o
Selekcja
Selekcja
otoczenie wybiera organizacje, które
otoczenie wybiera organizacje, które
najlepiej zaspakajają potrzeby i oczekiwania,
najlepiej zaspakajają potrzeby i oczekiwania,
uzyskują wsparcie w postaci zasobów i będą
uzyskują wsparcie w postaci zasobów i będą
istnieć dalej,
istnieć dalej,
o
o
Przejmowanie zasobów z otoczenia
Przejmowanie zasobów z otoczenia
oznacza przetrwanie, podczas eliminacji z
oznacza przetrwanie, podczas eliminacji z
populacji jak nie zostaną wybrane wobec braku
populacji jak nie zostaną wybrane wobec braku
dopływów zasobów, co prowadzi do upadku.
dopływów zasobów, co prowadzi do upadku.
Teoria ta najlepiej stosuje się do populacji o
Teoria ta najlepiej stosuje się do populacji o
wysokiej konkurencyjności.
wysokiej konkurencyjności.
IV Teoria instytucjonalna
IV Teoria instytucjonalna
Twórcą był amerykański socjolog Philip Selznick w
Twórcą był amerykański socjolog Philip Selznick w
myśl tej teorii otoczenie może stawiać organizacji
myśl tej teorii otoczenie może stawiać organizacji
wymagania na dwa sposoby:
wymagania na dwa sposoby:
1.
1.
Może być źródłem wymogów technicznych lub
Może być źródłem wymogów technicznych lub
ekonomicznych zmuszających organizację do
ekonomicznych zmuszających organizację do
wytwarzania wymieniania towarów i usług na
wytwarzania wymieniania towarów i usług na
rynku.
rynku.
2.
2.
Może stawiać wymagania społeczne lub kulturowe
Może stawiać wymagania społeczne lub kulturowe
nakazujące organizacjom odgrywać konkretne
nakazujące organizacjom odgrywać konkretne
role w społeczeństwie, oraz przybierać pewien
role w społeczeństwie, oraz przybierać pewien
wizerunek zewnętrzny.
wizerunek zewnętrzny.
IV Teoria instytucjonalna
IV Teoria instytucjonalna
INSTYTUCJONALIZACJA
INSTYTUCJONALIZACJA
określana jest jako „proces, w
określana jest jako „proces, w
którym inni ludzie i podmioty powtarzają pewne
którym inni ludzie i podmioty powtarzają pewne
czynności i nadają im znaczenie”
czynności i nadają im znaczenie”
Otoczenie, które organizuje się przy pomocy
Otoczenie, które organizuje się przy pomocy
nacisków podlega instytucjonalizacji. Wyodrębniają
nacisków podlega instytucjonalizacji. Wyodrębniają
się trzy źródła nacisków:
się trzy źródła nacisków:
o
o
Naciski instytucjonalne oparte na przymusie
Naciski instytucjonalne oparte na przymusie
, kiedy
, kiedy
naciski pochodzą z regulacji władz,
naciski pochodzą z regulacji władz,
o
o
Normatywne naciski instytucjonalne
Normatywne naciski instytucjonalne
, kiedy mają
, kiedy mają
charakter kulturowy np. szkolenia zawodowe
charakter kulturowy np. szkolenia zawodowe
członków organizacji,
członków organizacji,
o
o
Mimetyczne naciski instytucjonalne
Mimetyczne naciski instytucjonalne
, pragnienie
, pragnienie
wyglądania jak inne instytucje, kopiowaniu ich
wyglądania jak inne instytucje, kopiowaniu ich
struktur, praktyk i wytworów, które są wynikiem
struktur, praktyk i wytworów, które są wynikiem
niepewności.
niepewności.
IV Teoria instytucjonalna
IV Teoria instytucjonalna
Zracjonalizowane mity
Zracjonalizowane mity
– to część kontekstu
– to część kontekstu
instytucjonalnego, w którym działają organizacje i
instytucjonalnego, w którym działają organizacje i
do którego dostosowują się aby utrzymać swą
do którego dostosowują się aby utrzymać swą
prawomocność w społeczeństwie.
prawomocność w społeczeństwie.
Zracjonalizowane argumenty przyjmujące formę
Zracjonalizowane argumenty przyjmujące formę
mitów, których nie można sprawdzić obiektywnie,
mitów, których nie można sprawdzić obiektywnie,
ale każdy wie że są one prawdziwe.
ale każdy wie że są one prawdziwe.
Np.: potrzeba bezpieczeństwa energetycznego kraju
Np.: potrzeba bezpieczeństwa energetycznego kraju
Legitymizacja społeczna
Legitymizacja społeczna
- organizacje
- organizacje
potrzebują nie tylko surowców, kapitału, siły
potrzebują nie tylko surowców, kapitału, siły
roboczej, wiedzy i wyposażenia ale również
roboczej, wiedzy i wyposażenia ale również
akceptacji społeczeństwa, w którym działają.
akceptacji społeczeństwa, w którym działają.
IV Teoria instytucjonalna
IV Teoria instytucjonalna
PROCES
PRZEKSZTAŁCANIA
Czynniki
wejściowe
- surowce
- praca
- kapitał
- wyposażenie
- legitymizacja
społeczna
Czynniki
wyjściowe
Teoria instytucji sugeruje, że wraz z surowcami i innymi
zasobami, od których uzależniony jest proces przekształcania,
legitymizację społeczną można rozważyć jako czynnik
wejściowy tego procesu.
Porównanie teorii stosunków między
Porównanie teorii stosunków między
organizacją a otoczeniem
organizacją a otoczeniem
W teorii zależności od zasobów, w ekologii populacji
W teorii zależności od zasobów, w ekologii populacji
i teorii instytucjonalnej występują trzy odrębne
i teorii instytucjonalnej występują trzy odrębne
punkty widzenia.
punkty widzenia.
Teoria zależności od zasobów
Teoria zależności od zasobów
formułuje się na
formułuje się na
poziomie analizy właściwym poziomowi
poziomie analizy właściwym poziomowi
organizacji, zawiera ona punkt widzenia
organizacji, zawiera ona punkt widzenia
kierownictwa najwyższego szczebla patrzącego
kierownictwa najwyższego szczebla patrzącego
na zewnątrz organizacji ku jej otoczeniu.
na zewnątrz organizacji ku jej otoczeniu.
Ekologia populacji
Ekologia populacji
wyjaśnia wpływy sektora
wyjaśnia wpływy sektora
technicznego, fizycznego i ekonomicznego
technicznego, fizycznego i ekonomicznego
otoczenia ogólnego.
otoczenia ogólnego.
Teoria instytucjonalna
Teoria instytucjonalna
skupia się na wpływach
skupia się na wpływach
związanych z sektorem społecznym, kulturowym,
związanych z sektorem społecznym, kulturowym,
politycznym i prawnym.
politycznym i prawnym.
Porównanie teorii stosunków między
Porównanie teorii stosunków między
organizacją a otoczeniem
organizacją a otoczeniem
Teoria instytucjonalna i ekologia populacji są do
Teoria instytucjonalna i ekologia populacji są do
siebie podobne tylko w tym, że przedstawiają
siebie podobne tylko w tym, że przedstawiają
organizacje jako bierne elementy otoczenia, które
organizacje jako bierne elementy otoczenia, które
nadaje im kształt i determinuje ich wytwory.
nadaje im kształt i determinuje ich wytwory.
Natomiast teoria zależności od zasobów postrzega
Natomiast teoria zależności od zasobów postrzega
organizacje jako zdolne do przeciwdziałania, a
organizacje jako zdolne do przeciwdziałania, a
przez to odgrywające nieco aktywną rolę.
przez to odgrywające nieco aktywną rolę.
Teoria zależności od zasobów rożni się zarówno od
Teoria zależności od zasobów rożni się zarówno od
ekologii populacji, jak i od teorii instytucjonalnej
ekologii populacji, jak i od teorii instytucjonalnej
tym, że te dwie ostatnie formułuje się z poziomu
tym, że te dwie ostatnie formułuje się z poziomu
otoczenia.
otoczenia.
Wspólną cechą wszystkich teorii jest umocowanie
Wspólną cechą wszystkich teorii jest umocowanie
wyjaśnień struktur, procesów i wytworów
wyjaśnień struktur, procesów i wytworów
organizacji w otoczeniu.
organizacji w otoczeniu.
Dziękujemy za uwagę
Dziękujemy za uwagę