Wykład 2
• Rozwój ruchowy człowieka, a nawet
poszczególnych układów organizmu,
odbywa się wg genetycznie
zaprogramowanego planu, zwanego
ontogenezą.
• Ontogeneza motoryczna pozwala bez
treningu i ćwiczeń osiągać coraz to nowe
umiejętności – poszczególne funkcje
pojawiają się w określonym wieku, w
określonej kolejności po sobie i wg bardzo
sprecyzowanego wzorca.
C.D.
• Uszkodzenie oun prowadzi do zablokowania
procesu rozwojowego we wczesnym stadium
i będzie się on nadal opóźniał, jeśli nie
zastosujemy odpowiedniej stymulacji.
• Przebieg ontogenezy motorycznej
wskazuje na wiek rozwojowy, dojrzałość
mózgu, pozwala wcześnie zauważyć
nieprawidłowości zachowań.
• Obserwowanie niemowlęcia i uchwycenie
ewentualnych odchyleń od określonej dla
wieku normy, jest kluczowym zadaniem
rodziców i lekarzy
Rozwój niemowlęcia
Pediatria etologiczna -
– Zajmuje się diagnozowaniem stanu zdrowia
dziecka metodą obserwacji spontanicznego
zachowania się dziecka w możliwie
naturalnych warunkach jego życia.
– W latach osiemdziesiatych w Monachium
przeprowadzono miedzynarodowe badania
(Theodor Hellbrugge) w celu ustalenia
norm rozwoju psychomotorycznego dzieci.
– Powstała Monachijska Funkcjonalna
Diagnostyka Rozwojowa – zawiera testy
dla dzieci w 1 rż. oraz w 2 i 3 rż.
MFDR
– Umożliwia rozpoznanie nawet niewielkich
opóźnień
w rozwoju-
– Funkcji motorycznych ( raczkowanie, siadanie,
chodzenie, chwytanie – przez określenie wieku
ich pojawiania się
– Wieku percepcji ( miary postrzegania
zmysłowego, umiejętności pojmowania)
– Wieku mówienia (będącego miarą rozwoju
umiejętności wyrażania dźwięków mowy
artykułowanej oraz ich rozumienia)
– Dojrzałości społecznej (wyrażonej
umiejętnością komunikowania się z otoczeniem).
„Objawy alarmowe”wskazujące
na zaburzenia rozwoju u
niemowlęcia
• Nadmierne odginanie głowy oraz „mostki” i
reakcje odgięciowe tułowia (opistotonus)
• Asymetria ułożenia, asymetria rozkładu ruchu,
asymetryczny podpór z utratą równowagi
• Prężenie kończyn dolnych
• Baletowe ustawienie stopy
• Trudności zginania i odwodzenia kk podczas
toalety i ubierania (wzmożone napięcie mięśni)
• Drżenia kk, drżenie bródki (może występować u
dzieci aktywnych do 4-5 tyg.)
• Silne i częste zaciskanie piąstek, z chowaniem
kciuka
• Niechęć dziecka do leżenia na brzuchu pod koniec
I kwartału i w późniejszym okresie
C.D.
• Nadmierna i nieuporządkowana ruchliwość
dziecka, ruchy kk szarpiące
• Nadwrażliwość, niepokój, małe zapotrzebowanie
na sen
• Trudności nawiązywania i utrzymania kontaktu
wzrokowego z najbliższymi, brak ruchu wodzenia
gałek ocznych i głowy po 2 mies.
• Stały zez lub objaw zachodzącego słońca
• Drgawki, bezdechy, wyłączenia świadomości
• Siedzenie na połączeniach lędźwiowo-krzyżowych
zamiast na guzach kulszowych, brak fazy zgięcia
w biodrach w wieku prawidłowego siedzenia.
Rozwój mowy
• Trudny do oceny, odróżnić należy recepcję od ekspresji!
• Uzależniony od słuchu oraz aparatu ruchowego mięśni
twarzy, języka, strun głosowych, jak i dojrzewania
ośrodków mowy w mózgu
• Zanim rozpocznie wymawianie wyrazów, niemowlę
uczy się odróżniać wyrazy wymawiane przez otoczenie,
pod koniec 1 rż. rozpoczyna świadomie wypowiadać
słowa, które oznaczają określona osobę lub czynność.
• Znaki ostrzegawcze: brak reakcji na bodźce
zewnętrzne, osłabienie słuchu, rozwinięta mowa
niekomunikatywna
(np. echolalia ) – sugeruje autyzm
Rozwój społeczny- obserwacja
reakcji na osoby obce, bliskie,
więź z matką
• Znaki ostrzegawcze:
• łatwo się irytuje
• zaburzenia snu
• brak uśmiechu w 3-6 mies.
• brak lęku przed obcymi w 6-9mies.
• brak odniesień społecznych w 18-21
mies.
Rozwój emocjonalny i
osobowości
• Wykazuje różnice indywidualne!
• Więź emocjonalna kształtuje się już w czasie ciąży i –najsilniej-
w pierwszych godzinach i dniach po porodzie (systemy opieki
nad matką i dzieckiem!)
• W wieku niemowlęcym uczucia są prymitywne, koncentrują się
wokół potrzeb cielesnych, wyrażają się głównie zadowoleniem i
zaspokojeniem głodu, poczucia bezpieczeństwa, komfortu
termicznego. (płacze gdy jest głodne, zmęczone, chore)
• W 2 półroczu silniej odczuwa potrzebę opieki, czułości, miłości,
odpłaca uśmiechem, tuleniem się do matki lub opiekunki.
• Więź matki i dziecka pogłębia się , stanowi podstawę
prawidłowego rozwoju emocjonalnego i osobowości.
• Na przełomie 1 i 2 rż – poczucie więzi z ojcem, świadomość
rodziny.
• Wrażliwość, intensywność i labilność emocjonalna - w całym
okresie dzieciństwa, najsilniejsza w wieku przedszkolnym i
pokwitania ( okresy buntu!)
Testy MFDR w 2 i 3 r.ż.
określają wiek pojawiania się:
• Samodzielnej lokomocji
• Precyzję ruchu ciała
• Sprawności manualnych
• Percepcji zmysłowej ( rozumianej
także jako pojmowanie zależności)
• Aktywne mówienie i rozumienie
mowy
• Samodzielność i komunikowanie się z
otoczeniem podczas codziennej
aktywności.
Metoda testów MFDR pozwala
na tworzenie profilu
rozwojowego badanego
dziecka.
• Opóźnienie 6tyg.- 3 mies. w stosunku
do normy- do obserwacji
• Opóźnienie powyżej 3 mies. – do
rozpoczęcia rehabilitacji rozwojowej,
ze szczególnym uwzględnieniem
dysharmonii i deficytów.
Uwaga!
• Dziecko jest w trakcie rozwoju!
• Nie rozpoznawać patologii tam, gdzie jest fizjologia!
• Nie rehabilitować na wyrost – dziecko się traumatyzuje,
staje się lękliwe, jest inaczej postrzegane przez matkę i
otoczenie!
• Ale- nie wolno bagatelizować i usprawiedliwiać braku
postępów rozwoju niemowlęcia jego lenistwem czy
nadwagą i oczekiwać, ze samo „wyrośnie” z trudności,
ponieważ może się okazać, że czas na nauczenie się
pewnych zachowań minął i już nie nadrobi się
niedociągnięć. Matka czasem źle interpretuje intencje
dziecka, ale zwraca uwagę na sposób jego reakcji i
„dziwne” zachowania – należy jej słuchać!
• Im wcześniej podejmie się stymulację rozwoju prawidłowych
wzorców, tym większa szansa na kompletne wyrównanie
deficytów.
PLASTYCZNOŚC MÓZGU
• Pozwala na dostosowywanie się klinicznych
zdolności do stosowanych bodźców. Istotą
plastyczności jest aktywacja genomu podczas
pobudzenia neuronu i synteza odpowiedniego
białka, odpowiedzialnego za gotowość do
zmian synaptycznych oraz współdziałanie
wielu neuronów w procesie wzmacniania.
• Plastyczność – cecha biochemiczna,
intensywne wykorzystywanie czynnych, nie
uszkodzonych neuronów, gra metaboliczna
neurotransmiterów w synapsach sieci
neuronalnych.
Plastyczność rozwojowa
mózgu
• Obejmuje zjawiska tworzenia oraz dojrzewania
połączeń międzyneuronalnych w okresie embrionalny.
• Plastyczność kompensacyjna – polega na
tworzeniu połączeń synaptycznych między
nietypowymi strukturami , umożliwiając odnowę
utraconych funkcji
• Plastyczność pamięciowa- odgrywa rolę w
procesie uczenia się. W odpowiedzi na bodźce
następuje wzmocnienie i reorganizacja połączeń
między neuronami. Stymulacja czuciowa i
emocjonalna, wysiłek pamięciowy, wprowadzają
zmiany molekularne i synaptyczne, modyfikują
strukturę mózgu.
Metoda wczesnej diagnostyki
neurorozwojowej - Vojty
• Vaclav Vojta stworzył metodę w oparciu o
znajomość idealnych wzorców ruchowych w 1 r.ż.
( po wielu badaniach rozw. zwierząt i dzieci)
• Opiera się ona na 3 elementach:
• 1- doskonałej znajomości prawidłowego
rozwoju i oceny motoryki spontanicznej
niemowlęcia w leżeniu przodem (na brzuszku) i
tyłem (na plecach)
• 2-ocenie reaktywności posturalnej, tj.
zdolności do automatycznej kontroli ułożenia ciała
w przestrzeni
• 3-ocenie wybranych odruchów pierwotnych.
Ad.1
• Obserwacja zachowania w leżeniu przodem i
tyłem przebiega pod kątem funkcji podporowych
kk górnych, stanu symetrii organu osiowego
(głowa-tułów), stopnia centrowania kości udowej i
ramiennej w odpowiednich stawach kulistych oraz
procesu niwelowania nadmiernych krzywizn
kręgosłupa.
• Dobra stabilizacja na podłożu osiągnięta dzięki
rozwojowi organu osiowego ( we wzorcu cefalo-
kaudalnym – od głowy do kości ogonowej ) i
sprawności stawów barkowych i biodrowych pozwala
na budowanie mechanizmów podporowo-
wyprostnych, co z czasem prowadzi do umiejętności
przeciwdziałania sile grawitacji i przejścia do wyższych
pozycji, aż do pionizacji na 2 kończynach.
Ad.2
• Automatyczna kontrola ciała w
przestrzeni – oceniana jest na podstawie
7 reakcji posturalnych:
• 1. próba trakcyjna Prechtla (w modyfikacj
Vojty)
• 2.próba zawieszenia poziomego (wg
Landaua)
• 3.próba zawieszenia pachowego
• 4.próba wychylenia bocznego (wg Vojty)
• 5.próba poziomego zawieszenia (wg Collis)
• 6.próba pionowego zawieszenia (wg
Peipera- Isberta)
• 7.próba pionowego zawieszenia (wg Collis)
