LEKI USPOKAJAJĄCE,
NASENNE I
ANKSJOLITYKI
PRACOWNIA WSTĘPNYCH BADAŃ
FARMAKOLOGICZNYCH KATEDRY
FARMAKODYNAMIKI CM UJ
LEKI USPOKAJAJĄCE,
NASENNE I
ANKSJOLITYKI
PRACOWNIA WSTĘPNYCH BADAŃ
FARMAKOLOGICZNYCH KATEDRY
FARMAKODYNAMIKI CM UJ
Cechy charakterystyczne:
• pojawiający się bez dostrzegalnego
zagrożenia
• utrzymujący się dłużej niż to
uzasadnia realne zagrożenie
• nieproporcjonalnie intensywny do
realnego zagrożenia
Jest objawem chorobowym,
najczęściej jednym z symptomów
zaburzenia nerwicowego
Lęk
Efekt przeciwlękowy (anksjolityczny)
możemy osiągnąć poprzez:
•
ukierunkowane oddziaływanie na neuroprzekaźnictwo
w strukturach OUN związanych z regulacją
emocji i nastroju
(układ GABA-ergiczny i serotoninergiczny)
•
niespecyficzny wpływ hamujący funkcję OUN
–
sedacja
(leki p/psychotyczne i p/histaminowe)
•
BENZODIAZEPINY
KLONAZEPAM
DIAZEPAM
TEMAZEPAM
KLORAZEPAT
BROMAZEPAM
FLURAZEPAM
PRAZEPAM
CHLORDIAZEPOKSYD
LORAZEPAM
LORMETAZEPAM
OKSAZEPAM
FLUNITRAZEPAM
KLOBAZAM
ALPRAZOLAM
POCHODNE BENZODIAZEPINY
DZIAŁANIE:
•
PRZECIWLĘKOWE (ANKSJOLITYCZNE)
•
SEDATYWNE I NASENNE
•
OBNIŻAJĄCE NAPIĘCIE MIĘŚNI
SZKIELETOWYCH (MIORELAKSUJĄCE)
•
PRZECIWDRGAWKOWE
GABA
BENZODIAZEPINY
BARBITURANY
HIPERPOLARYZACJA
HAMOWANIE CZYNNOŚCI NEURONU
KOMPLEKS RECEPTOROWY GABA-A
Cl
-
UWRAŻLIWIENIE RECEPTORÓW GABA
benzodiazepiny
aktywacja receptora GABA
A
napływ jonów Cl
-
do neuronu
hyperpolaryzacja neuronu
mniej wrażliwy na pobudzenie
zahamowanie funkcji neuronu
np. uwalniania neuroprzekaźnika
aktywacja receptora BZ
RECEPTORY BENZODIAZEPINOWE
BDZ
1
OUN
BDZ
2
OUN
BDZ
3
receptor obwodowy
BENZODIAZEPINY
RECEPTOR BENZODIAZEPINOWY
AGONIŚCI
(diazepam)
CZĘŚCIOWI
AGONIŚCI
(bretazenil)
ANTAGONIŚCI
(flumazenil)
BENZODIAZEPINY
BENZODIAZEPINY
•
Wprowadzone do lecznictwa ponad
Wprowadzone do lecznictwa ponad
30 lat temu
30 lat temu
•
Najbardziej bezpieczne leki
Najbardziej bezpieczne leki
psychotropowe
psychotropowe
•
Różnią się profilem
Różnią się profilem
farmakologicznym
farmakologicznym
BENZODIAZEPINY
PROFIL DZIAŁANIA
EFEKT
NASENNY
ESTAZOLAM
MIDAZOLAM
FLUNITRAZEPAM
LORMETAZEPAM
NITRAZEPAM
TEMAZEPAM
EFEKT
PRZECIWDRGAWKOWY
KLONAZEPAM
EFEKT
PRZECIWLĘKOWY
OKSAZEPAM
MEDAZEPAM
KLORAZEPAT
ALPRAZOLAM
PRAZEPAM
EFEKT
MIORELASKSACYJNY
TETRAZEPAM
BENZODIAZEPINY – PODZIAŁ ZE
BENZODIAZEPINY – PODZIAŁ ZE
WZGLĘDU NA PROFIL
WZGLĘDU NA PROFIL
PSYCHOTROPOWY
PSYCHOTROPOWY
klonazepam
klonazepam
padaczka
padaczka
diazepam
diazepam
lęk, padaczka
lęk, padaczka
alprazolam
alprazolam
lęk
lęk
oksazepam
oksazepam
lęk,
lęk,
bezsenność
bezsenność
chlordiazepoksyd
chlordiazepoksyd
lęk
lęk
temazepam
temazepam
lęk,
lęk,
bezsenność
bezsenność
lorazepam
lorazepam
lęk,
lęk,
bezsenność
bezsenność
flunitrazepam
flunitrazepam
bezsenność
bezsenność
nitrazepam
nitrazepam
bezsenność
bezsenność
estazolam
estazolam
bezsenność
bezsenność
midazolam
midazolam
premedykacja
premedykacja
chirurgiczna
chirurgiczna
BENZODIAZEPINY –
BENZODIAZEPINY –
wskazania
wskazania
•
Zaburzenia lękowe
Zaburzenia lękowe
•
Padaczka (głównie stany
Padaczka (głównie stany
padaczkowe) – diazepam,
padaczkowe) – diazepam,
klonazepam
klonazepam
•
Bóle mięśniowe, skurcze mięśni –
Bóle mięśniowe, skurcze mięśni –
działanie miorelaksacyjne
działanie miorelaksacyjne
(tetrazepam – MYOLASTAN)
(tetrazepam – MYOLASTAN)
•
Bezsenność
Bezsenność
BENZODIAZEPINY
CZAS DZIAŁANIA
POŚREDNI CZAS
DZIAŁANIA
ESTAZOLAM
TEMAZEPAM
CHLORDIAZEPOKSYD
DŁUGODZIAŁAJĄCE
FLUNITRAZEPAM
NITRAZEPAM
MEDAZEPAM
PRAZEPAM
KLORAZEPAT
DIAZEPAM
KRÓTKODZIAŁAJĄCE
ALPRAZOLAM
LORAZEPAM
OKSAZEPAM
LORMETAZEPAM
krótko
działające
BENZODIAZEPIN
Y
długo
działające
BENZODIAZEPIN
Y
siła działania
wysoka
niska
nawroty lęku w okresach
między dawkami
często
rzadko
lęk z odbicia
często
rzadko
ryzyko uzależnienia
wysokie
niskie
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
BENZODIAZEPIN
BENZODIAZEPIN
•
Nadmierna sedacja, senność, uczucie
Nadmierna sedacja, senność, uczucie
zmęczenia
zmęczenia
•
Upośledzenie sprawności
Upośledzenie sprawności
psychomotorycznej
psychomotorycznej
•
Upośledzenie procesów pamięci
Upośledzenie procesów pamięci
•
Szybki rozwój tolerancji – zanik działania
Szybki rozwój tolerancji – zanik działania
terapeutycznego wymagający
terapeutycznego wymagający
podwyższenia dawki
podwyższenia dawki
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
BENZODIAZEPIN
BENZODIAZEPIN
c.d.
c.d.
•
Potęgowanie depresyjnego działania
Potęgowanie depresyjnego działania
alkoholu i innych środków o działaniu
alkoholu i innych środków o działaniu
ośrodkowym
ośrodkowym
•
Uzależnienie
Uzależnienie
psychofizyczne
psychofizyczne
(
(
zespół
zespół
abstynencyjny
abstynencyjny
-obniżenie nastroju, bezsenność,wzmożona
-obniżenie nastroju, bezsenność,wzmożona
potliwość, zaburzenia żołądkowo jelitowe, skurcze
potliwość, zaburzenia żołądkowo jelitowe, skurcze
mięśniowe, napady lęku)
mięśniowe, napady lęku)
– występuje u około
– występuje u około
50% leczonych po stosowaniu
50% leczonych po stosowaniu
benzodiazepin przez ponad rok, nie
benzodiazepin przez ponad rok, nie
zaleca się stosowania dłużej niż 2
zaleca się stosowania dłużej niż 2
miesiące; odstawiać powoli
miesiące; odstawiać powoli
BENZODIAZEPINY
BENZODIAZEPINY
TOLERANCJA
TOLERANCJA
UZALEŻNIENIE
UZALEŻNIENIE
ZASADY STOSOWANIA BENZODIAZEPIN
•
STOSOWAĆ NAJMNIEJSZE SKUTECZNE DAWKI
•
W ZABURZENIACH LĘKOWYCH NIE DŁUŻEJ NIŻ 2 MIĘSIĄCE,
•
STOPNIOWA REDUKCJA DAWKI
•
UNIKAĆ STOSOWANIA W WIEKU PODESZŁYM
–
ZABURZENIA PAMIĘCI
•
UWAŻAĆ NA INTERAKCJĘ Z ALKOHOLEM I LEKAMI
DZIAŁAJĄCYMI NA
OUN
ALPRAZOLAM
Działa silnie
przeciwlękowo,
nasennie
WSKAZANIA
: lęk napadowy oraz przewlekły
Lek należy odstawiać powoli ze względu na duży potencjał
uzależniający
AFOBAM, ALPROX, NEUROL, ZOMIREN, XANAX
CHLORDIAZEPOKSYD
wykazuje wszystkie kierunki
działania benzodiazepin
WSKAZANIA
: lęk uogólniony, przewlekły
ELENIUM, LIBRIUM
DIAZEPAM
Wykazuje
wszystkie
kierunki działania klinicznego
charakterystyczne dla benzodiazepin.
WSKAZANIA
: lęk uogólniony, przewlekły, doraźnie w
zaburzeniach snu, zespoły abstynencyjne alkoholowe,
padaczka i stany padaczkowe, premedykacja .
Relanium
KLOBAZAM
Wykazuje wszystkie kierunki działania klinicznego
charakterystyczne.
WSKAZANIA
: lęk uogólniony, przewlekły, padaczka i stany
padaczkowe.
Frisium
KLONAZEPAM
Benzodiazepina o wyraźnym działaniu
przeciwdrgawkowym
.
WSKAZANIA
:
padaczka i stany padaczkowe.
Clonazepamum, Rivotril
KLORAZEPAT
Działa
p/lękowo
i nasennie.
WSKAZANIA
: lęk uogólniony
Cloranxen, Tranxene
MEDAZEPAM
MEDAZEPAM
Wyraźny wpływ
anksjolityczny
.
WSKAZANIA
: zaburzenia lękowe przewlekłe,
stany napięcia
Rudotel, Medazepam, Rusedal
OKSAZEPAM
OKSAZEPAM
Wyraźny wpływ
anksjolityczny
, sedatywny,
nasenny.
WSKAZANIA
: zaburzenia lękowe przewlekłe,
stany napięcia
Oxazepam
BUSPIRON,
BUSPIRON,
Gepiron, Ipsapiron
Gepiron, Ipsapiron
agonista rec. 5-HT
1A
WSKAZANIA
: zaburzenia lękowe przewlekłe
Efekt ujawnia się dopiero po 7-14 dniach stosowania
Może upośledzać zdolność prowadzenia pojazdów.
Ryzyko uzależnienia i tolerancji wydaje się małe
Spamilan, Mabuson
!!!
HYDROKSYZYNA
HYDROKSYZYNA
Pochodna difenylometanu o złożonym mechanizmie
działania
Wykazuje działanie : sedatywne,
anksjolityczne
,
uspakajająco
,
p/histaminowe
.
WSKAZANIA
: stany niepokoju, napięcia, pobudzenia
psychoruchowego, choroby alergiczne
Może upośledzać sprawność psychoruchową.
Ryzyko uzależnienia i tolerancji nie występuje.
Atarax, Hydroxyzinum
BEZSENNOŚĆ
– rodzaje
trudności w zasypianiu
(leki krótko działające,
ułatwiające zasypianie)
skrócenie czasu snu
(leki działające dłużej)
postać mieszana
LECZENIE FARMAKOLOGICZNE
W FARMAKOLOGICZNYM LECZENIU BEZSENNOŚCI
LEKAMI Z WYBORU SĄ NA CHWILĘ OBECNĄ
AGONIŚCI RECEPTORA BENZODIAZEPINOWEGO
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE KLASYCZNYCH
BENZODIAZEPIN STOSOWANYCH W
BEZSENNOŚCI
działanie sedatywne utrzymujące się następnego dnia
upośledzenie sprawności psychomotorycznej
(ryzyko wypadków!!!)
upośledzenie czynności
poznawczych
(zaburzenia pamięci )
bezsenność z odbicia
(bezsenność po odstawieniu leku)
FLUNITRAZEPAM
FLUNITRAZEPAM
Działanie nasenne
jest działaniem
dominującym.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
: oprócz klasycznych
objawów dla benzodiazepin, flunitrazepam
powoduje ewidentne spowolnienie
psychomotoryczne.
Lek wymagajacy dokładnej kontroli i
rejestracji zużycia !!!
Rohypnol
LORMETAZEPAM
LORMETAZEPAM
Wydłuża czas snu, zmniejsza liczbę wybudzeń.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
: oprócz klasycznych
objawów dla benzodiazepin po odstawieniu
dość często daje bezsenność z odbicia.
Noctofer
TEMAZEPAM
TEMAZEPAM
Benzodiazepina
Wydłuża czas snu, zmniejsza liczbę wybudzeń.
Signopam
MIDAZOLAM
MIDAZOLAM
Benzodiazepina
Stosowana do indukcji snu, szczególnie w
premedykacji przy zabiegach.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
: jak dla wszystkich
benzodiazepin.
Dormicum, Sopodorm, Midanium
NITRAZEPAM
NITRAZEPAM
Stosowana głównie w krótkotrwałym leczeniu
bezsenności
.
W godzinach porannych należy liczyć się z
możliwością senności i ogólnej niesprawności.
DZIAŁANIA NIEPOŻĄDANE
: jak dla wszystkich
benzodiazepin.
Nitrazepam
AGONIŚCI RECEPTORA BENZODIAZEPINOWEGO
AGONIŚCI RECEPTORA BENZODIAZEPINOWEGO
NIEBĘDĄCY POCHODNYMI BENZODIAZEPIN
NIEBĘDĄCY POCHODNYMI BENZODIAZEPIN
ZOPIKLON
ZOLPIDEM
ZALEPLON
ZOPIKLON
ZOPIKLON
Przy dłuższym stosowaniu i nagłym odstawieniu
istnieje ryzyko rozwoju tolerancji i bezsenności z odbicia.
Może pogarszać zdolność kierowania pojazdami
mechanicznymi !!!
Imovane
ZOLPIDEM
ZOLPIDEM
Przy dłuższym stosowaniu i nagłym odstawieniu
istnieje ryzyko rozwoju tolerancji i bezsenności z odbicia.
Może pogarszać zdolność kierowania pojazdami
mechanicznymi !!!
Stilnox
BARBITURANY
BARBITURANY
OBECNIE MAŁE ZNACZENIE W TERAPII
OBECNIE MAŁE ZNACZENIE W TERAPII
GABA
BENZODIAZEPINY
BARBITURANY
HIPERPOLARYZACJA
HAMOWANIE CZYNNOŚCI NEURONU
Cl
-
WPŁYW BEZPOŚREDNI NA KANAŁY
CHLORKOWE- PRZEDŁUŻENIE CZASU OTWARCIA
UWRAŻLIWIENIE RECEPTORÓW GABA
DŁUGI CZAS DZIAŁANIA
BARBITAL
nasenne
FENOBARBITAL
(LUMINAL) –
nasenne, uspokajające, p/drgawkowe
ŚREDNI CZAS DZIAŁANIA
CYCLOBARBITAL
nasenne, uspokajające
KRÓTKI CZAS
DZIAŁANIA
HEKSOBARBITAL
nasenne w anestezji
TIOPENTAL
nasenne w anestezji
BARBITURANY –
BARBITURANY –
działanie
działanie
uspokajające
uspokajające
nasenne
nasenne
przeciwdrgawkowe
przeciwdrgawkowe
BARBITURANY- zastosowanie
BARBITURANY- zastosowanie
indukcja znieczulenia ogólnego
indukcja znieczulenia ogólnego
drgawki, stan padaczkowy
drgawki, stan padaczkowy
leczenie podtrzymujące padaczki u małych dzieci
leczenie podtrzymujące padaczki u małych dzieci
BARBITURANY POWODUJĄ ŁATWO
BARBITURANY POWODUJĄ ŁATWO
UZALEŻNIENIE FIZYCZNE !!!
UZALEŻNIENIE FIZYCZNE !!!
szybki rozwój tolerancji i uzależnienia fizycznego
szybki rozwój tolerancji i uzależnienia fizycznego
hamują ośrodek oddechowy
hamują ośrodek oddechowy
zespół odstawienny
zespół odstawienny
indukują enzymy wątrobowe
indukują enzymy wątrobowe
PREPARATY ROŚLINNE
•
kozłek lekarski
•
głóg
•
miłek wiosenny
•
chmiel