10th International Pragmatics Conference Göteborg, Sweden, July 8-13 2007

PSYCHOLOGIA ROZWOJU CZŁOWIEKA

Wykłady 1-3b.

Podejścia i strategie

badawcze
w psychologii rozwoju
człowieka

Jak ujmowany jest rozwój?

Podejście mechanistyczne
Podejście organizmiczne

Modele zmiany rozwojowej

Rozwój jako kumulacja doświadczenia

(a) Model liniowy

Rozwój jako proces ciągły, płynny,

o charakterystycznym dla danej osoby

tempie

polegający na zachodzeniu zmian

ilościowych,

kumulacja doświadczenia (zmiany o

charakterze progresywnym, jak i regresywnym).

Opis zmiany rozwojowej:

wzrost, przyrost, zwiększanie się, progres;

ubytek, spadek, zmniejszanie się, regres.

b/ Model stadialny

Rozwój jako proces skokowy,
w którego przebiegu wyróżnić można fazy
(etapy, stadia, kroki).

W każdym stadium zachodzi proces różnicowania
doświadczenia,
po którym następuje porządkowanie i integracja
doświadczenia,
w efekcie czego powstaje nowa struktura.
Można mówić o rytmie rozwoju: czas różnicowania
i czas integracji doświadczenia.

Opis zmiany rozwojowej:

rozbudowa, poszerzanie się doświadczenia

oraz porządkowanie i integracja.

Podejście organizmiczne

Rozwój odnosi się do zmian w formie
lub organizacji wewnętrznej całego

układu.

Podejście to wyrosło z psychologii

postaci.

Źródło zmian tkwi wewnątrz systemu,
nie wyklucza się też oddziaływania

środowiska

zewnętrznego.

Wizja człowieka aktywnego, który

poprzez

własną aktywność wprawia w ruch

swój rozwój.

Zmiana ma charakter jakościowy.

Model cykliczno-fazowy

(progres, plateau, regres i

kryzys)

Rozwój jako TRANSFORMACJA doświadczenia

Nowe elementy doświadczenia rozbijają stare struktury,
nowa całość powstaje ze starych, jak i nowych elementów.

Opis zmiany rozwojowej

budowanie, demontowanie, budowanie na nowo.

W ramach organizmicznego wyrosło

podejście

kontekstualne,

traktowane przez Lernera i współpracowników

(1983)

jako odrębne.

Zał. Rozwój jest rezultatem ciągłej interakcji jednostki z
różnymi poziomami organizacji jej otoczenia fizycznego i
społecznego.

Rozwój psychospołeczny według Erika H. Eriksona
(1997)

Tezy:

W każdym z etapów stoją przed jednostką nowe
wyzwania (biologiczne i społeczne).

Nie może ona im podołać, korzystając z już nabytych
w poprzednich etapach kompetencji.

Następuje doświadczanie kryzysu.

Aby go rozwiązać, podmiot musi przejść przez długi
cykl przemian, pozwalających mu na:

a/ nabycie nowych kompetencji

b/ scalenie ich z uprzednio nabytymi w nową całość.

I. Okres niemowlęcy (0 - 1 rok)

Kryzys psychospołeczny: ufność vs brak ufności
Cel rozwoju: osiągnięcie zaufania do opiekuna
Główna cnota: nadzieja
Centralny proces:

wzajemność i wymiana

II. Wczesne dzieciństwo (2-3 lata)

Kryzys psychospołeczny: autonomia vs wstyd i
wątpliwości
Cel rozwoju: osiągnięcie samokontroli
i poczucia własnej odrębności
Główna cnota: wola
Centralny proces:

naśladownictwo

III. Wiek zabawy (4-5 lat)

Kryzys psychospołeczny: inicjatywa vs poczucie winy
Cel rozwoju: ukształtowanie orientacji na cele

i inicjatywa w działaniu

Główna cnota: inicjatywa
Centralny proces:

identyfikacja

IV. Wiek szkolny (6-12 lat)

Kryzys psychospołeczny: pracowitość vs poczucie
niższości
Cel rozwoju: osiągnięcie poczucia własnej
kompetencji
Główna cnota: kompetencja
Centralny proces:

edukacja

V. Adolescencja (wczesna:13-17lat, późna:18-22
lata)

Kryzys psychospołeczny: tożsamość grupowa vs
alienacja,
tożsamość indywidualna vs pomieszanie ról
Cel rozwoju: osiągnięcie odpowiedzi na pytanie:
kim jestem i kim mógłbym być
(wierność sobie)
Główna cnota: wierność
Centralny proces:

nacisk rówieśników

VI. Wczesna dorosłość (23-34 lata)

Kryzys psychospołeczny: intymność vs izolacja
Cel rozwoju: osiągnięcie zdolności do miłości
bez utraty poczucia własnej
tożsamości
Główna cnota: miłość
Centralny proces:

wzajemność w relacjach z

innymi

VII. Środkowa dorosłość (35-60 lat)

Kryzys psychospołeczny:

produktywność kontra stagnacja

Cel rozwoju: potrzeba opiekowania się

i troska o los młodszych generacji

Główna cnota: troska
Centralny proces:

dopasowanie osoba-środowisko,

twórczość

VIII. Późna dorosłość (powyżej 61 lat)

Kryzys psychospołeczny:

integralność Ja vs desperacja i rozpacz

Cel rozwoju: osiągnięcie mądrości życiowej

w wyniku pozytywnego bilansu życia

Główna cnota: mądrość
Centralny proces:

introspekcja

Strategie badań nad rozwojem

Rodzaje podejść do badania rozwoju

Podejście diachroniczne

Zgodnie z tym podejściem obserwujemy zmiany
rozwojowe w wyróżnionym obszarze.

Podejście synchroniczno-funkcjonalne

Zgodnie z tym podejściem dokonujemy analizy
zmian ujawniających się równocześnie w kilku
obszarach
w danym odcinku czasu.

Trzy strategie badań
nieeksperymentalnych

Strategia badań podłużnych (longitudinalnych)

Badania podłużne to badanie tej samej grupy ludzi
w kolejnych odstępach czasu.

Badacz uzyskuje od tej samej grupy osób kilka
zbiorów wyników, które ze sobą porównuje.

Przy pomiarach dokonywanych dość często
możliwe jest monitorowanie zmian w obrębie
badanej zmiennej
i określenie, czy zmiana ma charakter liniowy,
stadialny,
czy też cykliczno-fazowy.

Strategia badań transwersalnych, czyli
poprzecznych

(albo przekrojowych)

Strategia badań poprzecznych polega na badaniu
grup ludzi
w różnym wieku i porównywaniu uzyskanych
wyników.

Każda osoba (grupa osób) badana jest tylko raz.

Badacz porównuje wyniki uzyskane od osób w
różnym wieku
i analizuje istniejące podobieństwa i różnice.
Formułuje hipotezy kierunkowe i planuje badania
je weryfikujące.