Krytyka teorii racjonalnego wyboru

Krytyka teorii

racjonalnego wyboru

Na podstawie książki: Teorie i metody

w naukach politycznych, pod red. D.

Marcha i G. Stockera

Autor: Kinga Gajewska

Krytyka teorii racjonalnego

wyboru

Cztery rodzaje zarzutów:



Ograniczenia racjonalności



Bagatelizowanie przez teorię racjonalnego

wyboru struktury społecznej (krytyka

socjologiczna)



Jednostki często nie działają w

standardowym sensie w racjonalny sposób,

a ich motywacje i psychika są złożone (nurt

psychologiczny)



Nieprzekonujący charakter założeń i

nieprzydatności modelu do prognozowania

(nurt politologiczny)

Czy można zdefiniować pojęcie

racjonalnego zachowania?

Jak udoskonalić pojęcie równowagi, by

zmniejszyć liczbę możliwości (Hargereaves-

Heap 92’ i Marrow 94’)

Nie można zdefiniować pojęcia racjonalnego

zachowania, jeśli nie określimy jak gracze

koordynują swoje oczekiwania, opierając się

na wspólnych oczekiwaniach (Johnson).

Herbert Simon mówi, że

działania są racjonalne jeśli

opierają się na racjonalnych

przekonaniach, które są

rozsądne dla aktora

społecznego. Decydenci

kontynuują swoje działania,

dopóki wypłata będzie

wystarczająco zadawalająca.

Jeśli wypłata nie spełnia

oczekiwań to decydent

szuka innego sposobu

działania. To tłumaczy

nieuniknione zmiany w

prowadzonej polityce.

Teza: Modele teorii gier nie wyjaśniają

wzorów racjonalnego zachowania zarówno w

warunkach eksperymentalnych jak i w życiu.

Herbert Gintis mówi, że ludzie

nauczyli się na doświadczeniu, że

problemy wymagające

zbiorowego działania nauczyły

ludzi być altruistami. Jednostki by

podjąć decyzję nauczyły się,

kiedy się odwzajemnić, a kiedy

nie. Ludzie za pomocą

komunikacji umieją określić czy

ktoś jest godny zaufania i

dobierają normy właściwego

zachowania.

Dlaczego gracze zaczynają

naśladować innych graczy?

Hipoteza Van Pariasa

Gracze naśladują
sposoby
zachowania tych,
którzy działają
najbardziej
skutecznie.

Naśladowanie tego
rodzaju wskazuje na
wyraźną antologię do
doboru naturalnego.

Powtarzamy te
czynności, które są
stosunkowo
skuteczne, co staje
się w końcu
pewnego rodzaju
kodem
genetycznym.

Gracze stosują
rutynowe sposoby
działania, które
tworzą stan
równowagi

Dlaczego ewolucyjna teoria

gier jest bardziej adekwatna?

Podejście ewolucyjne jest nie tylko

realistyczne, ale również może

wyjaśnić koordynację w jednym

stanie równowagi, podczas gdy w

grze istnieje kilka stanów równowagi.

W ewolucyjnej teorii gier to, jaki stan

równowagi zostanie osiągnięty,

zależy generalnie od punktu wyjścia i

dynamiki procesu.

Jednak okazuje się, że naturalne

sposoby działania nie są

wystarczająco efektywne w

porównaniu ze sposobami działania

innych graczy. Dlatego gracze

zaczynają naśladować tych, którzy

działają bardziej skutecznie.

KRYTYKA SOCJOLOGICZNA

Jednostki nie są całkowicie

autonomiczne, a ich działania nie są

całkowicie determinowane ich

strukturą społeczną.

Theda Skocpol (teoria

porównawczego

studim przypadku)

Michale Taylor (teoria

racjonalnego wyboru)

Zewnętrzna presja na
państwo na arenie

geopolitycznej

Decyzja o ataku na inne
państwo

Załamanie się zdolności

państwa do utrzymania
ładu wewnętrznego

Niezdolność decydentów

państwowych do
zainwestowania

wystarczających zasobów
w kontrolę społeczną

Silne struktury

społeczne w przypadku
chłopów

Decyzje podejmowane

przez państwo, które
wspierało społeczności

chłopskie, by stworzyć
bastion broniący

monarchy przed
antagonistycznie

nastawionymi do niego
klasami

KRYTYKA SOCJOLOGICZNA



Struktura społeczna



Normy



Ideologie



Reguły i konwencje

KRYTYKA PSYCHOLOGÓW

Jeśli jednostka kieruje się tylko

egoistycznym pobudkami to co z

zazdrością, żądzą zemsty, poczuciem

winy czy chciwością?

Jak rozwiązać problem altruizmu?



Poza ograniczeniami poznawczymi

istnieją też emocje i nieświadome

dążenia. Decyzje podejmuje się tak by

były zgodne z poprzednimi działaniami,

czy po to by decyzje te były zgodne z

przekonaniami jednostki (dysonans

poznawczy) albo też orientacji

normatywnej. Normy którymi jednostka

się kieruje i jej orientacje sprawią że

wybór ten nie będzie do końca racjonalny.

Konflikty decyzyjne zachodzą, gdy

jednostki nie są w stanie znaleźć

opcji, która jednocześnie

realizowałaby ich wszystkie cele.



Zachowanie jednostek jest pochodną

tego na czym się najbardziej skupiają

podczas podejmowania decyzji i wtedy

pomijają istotne aspekty rzeczywistości.

Ograniczenie tych danych sprawia, że

zwykle prowadzi to do błędnej oceny. Te

problemy odgrywają niezwykłą rolę w

wyjaśnieniu mechanizmu podejmowania

decyzji w polityce zagranicznej (Simon).

Jednostka posiada wiele jaźni,

pozostających ze sobą w

konflikcie!

Nieświadome samooszukiwanie się?

KRYTYKA ZE STRONY

GŁÓWNEGO NURTU

POLITOLOGII

Badania prowadzone przez zwolenników

teorii racjonalnego wyboru przyniosły

mało znaczące wyniki empiryczne.

Czołowymi autorami tej krytyki są Greek

i Shapiro.

Działanie człowieka to kombinacja egoizmu i

altruizmu.

Czy teoria racjonalnego zachowania

nie jest gorsza niż inne podejścia, jeśli

chodzi o empiryczne osiągnięcia?

Czy nie brakuje w tej teorii

postępowości w sensie generowania

nowych spostrzeżeń?

Document Outline