Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP
Katedra Teorii Organizacji i Zarządzania
Istota i przedmiot nauki o
organizacji
teoria organizacji a nauka o
organizacji
Dwie refleksje filozoficzne
„Doświadczenie jest najlepszym nauczycielem.”
Cyceron
„Być człowiekiem, to znaczy być
odpowiedzialnym.”
Saint-Exupery
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Tematyka wykładu na cały semestr
Istota i przedmiot nauki o organizacji
System celów organizacji
Otoczenie organizacji
Modele rozwoju organizacji
Społeczna odpowiedzialność organizacji
Formy organizacyjno – prawne przedsiębiorstw
Przekształcenia form organizacyjno-prawnych
Funkcjonalne oraz procesowe podejście w organizacji
Alokacja zasobów i system dokumentacji
Pomiar skuteczności i efektywności w organizacji
Koncepcja grup interesów w organizacji - teoria menedżerska
firmy
Teoria akcjonariuszy oraz interesariuszy
Współdziałanie organizacji – insoursing – outsoursing – offshoring
- partnering
Współdziałanie organizacji - alianse i sieci
Nowoczesne koncepcje organizacji – fraktalna, wirtualna,
intelektualna
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Rozumienie podstaw teoretycznych,
Znajomość form organizacyjnych,
Poznanie ogólnych zasad funkcjonowania
organizacji.
Efekty kształcenia – umiejętności i
kompetencje
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Podstawowa
Sz. Cyfert, K. Krzakiewicz, Nauka o organizacji, TNOiK,
Poznań 2009
Dodatkowa
B. Kożuch, Nauka o organizacji, CeDeWu, Warszawa
2007
S. Marek, M. Białasiewicz (red. nauk.), Podstawy nauki
o
organizacji, PWE, Warszawa 2008
M. Brzeziński (red.), Wprowadzenie do nauki o
przedsiębiorstwie, Difin, Warszawa 2007
Literatura
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Warunki zaliczenia
Forma: egzamin pisemny – raczej test
Do uczestniczenia w egzaminie niezbędne jest:
1.uzyskanie zaliczenia ćwiczeń potwierdzonych
wpisem do indeksu i karty osiągnięć
2.posiadanie w czasie egzaminu indeksu i karty
osiągnięć.
Osoby niespełniające ww. kryteriów nie mogą
przystąpić do egzaminu, co skutkuje utratą
terminu (dwójka dziekańska)
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Etymologia słów
„Organizacja”
Organizatio, Organum (łac.) Organom (gr.)
Narzędzie, instrument, wyspecjalizowany
narząd;
- organizacja ma charakter użytkowy,
instrumentalny
- to możliwe najbardziej sprawne
realizowanie (osiągnięcie) celu
Scientia (łac.) - ogół wiedzy,
autonomiczna część kultury służąca
wyjaśnieniu funkcjonowania świata, w
którym żyje człowiek
„Nauka”
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Co to jest teoria?
TEORETYK ?
Zwolennik lub twórca jednej lub kilku teorii
TEORETYZOWAĆ?
Tworzenie lub zajmowanie się teoriami
TEORIA?
1.
Założenie lub system idei wyjaśniających coś, oparty
zwłaszcza na ogólnych zasadach niezależnych od
poszczególnych rzeczy podlegających wyjaśnieniu
(przeciwieństwo hipotezy)
2.
Wymyślny pogląd (zwłaszcza wyspekulowany)
3.
Sfera abstrakcyjnej wiedzy bądź spekulatywnego
myślenia (to wygląda ładnie w teorii, ale czy sprawdzi się w
praktyce?)
4.
Wykład zasad nauki itp.
5.
Zbiór sądów ilustrujących zasady jakiegoś przedmiotu.
Mary Jo Hatch, Teoria Organizacji, PWN, Warszawa 2002
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Większość ludzi (studentów) ma skłonność do
żywienia niechęci w stosunku do teorii organizacji
Niektórzy uważają, że teorie są niepraktyczne i
nadmiernie akademickie
Inni, którzy nigdy nie studiowali nauk społecznych
sądzą, że teoria organizacji jest niezwykle trudna
Dla wielu ludzi (studentów) już samo słowo
„teoria” brzmi pretensjonalnie i odpychająco
A „organizacja” to jeszcze jedno „odpychające”
słowo.
Czy warto zajmować się zatem teorią
organizacji ?
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Ale, gdy zaczynamy korzystać z teorii nauk o
organizacji w pracy dla różnych organizacji oraz w
ogóle w życiu, przekonujemy się, że wiedza ta
otwiera niezwykłe możliwości myślenia i działania.
Teoria organizacji pozwala na przeprowadzenie
analizy skomplikowanych sytuacji i wynajdowanie
skutecznych środków zaradczych (
podejmowanie
właściwych decyzji i działań właściwie
).
Otwiera nasze umysły na wiele aspektów życia –
zarówno wewnątrz różnych organizacji jak i poza
nimi
c.d.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Tak, bo zarządzanie w pierwszej kolejności dotyczy
ludzi
Niezależnie od branży, o organizacjach stanowią
ludzie.
Zarządzanie dotyczy przede wszystkim relacji
między pracownikami.
Zarządzanie jest silnie osadzone w kulturze
organizacyjnej
Zarządzanie wymaga wspólnych wszystkim
członkom organizacji jasnych i prostych wartości,
celów działania i zadań.
Zarządzanie powinno powodować, że organizacja
uczy się na podstawie doświadczenia
Funkcjonowanie organizacji wymaga dobrego
komunikowania się
Zarządzanie wymaga systemu
wskaźników/mierników
I musi być zorientowane na zaspokajanie potrzeb
klientów
Czy warto zatem zajmować się teorią
organizacji ?
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Pojęcie nauki
– powszechnie uważane jako ogół
wiedzy ludzkiej, uporządkowanej w system
zagadnień i wyrażonej w sądach prawdziwych lub
przypuszczeniach
Nauka
- Dyscyplina badawcza (grupy dyscyplin)
odnoszących się do określonej dziedziny
rzeczywistości, inaczej
Nauka
to zespół poglądów
stanowiących usystematyzowaną całość,
wchodzących w skład określonej dyscypliny
badawczej
Nauka i teoria
– pojęcia bliskoznaczne
Teoria
– poznawanie świata w zakresie określonym
przez jej przedmiot zainteresowania składa się z
pojęć i relacji powiązanych ze sobą w sposób
umożliwiający to poznanie
Istota i pojęcie
nauki
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Czynnościowe
(procesualne, funkcjonalne) – badanie
naukowe jako rodzaj działalności społecznej
umożliwiającej rzetelne poznanie pewnego fragmentu
lub aspektu rzeczywistości oraz usystematyzowane i
komunikatywne ujęcie rezultatów badań
Instytucjonalne
– zbiór ukształtowanych i
wyodrębnionych metod zasobu wiedzy o
rzeczywistości. Usystematyzowany ze względu na
przedmiot i cele procesu poznania oraz z uwagi na
społeczne znaczenie rezultatów tego poznania
Wynikowe
– rodzaj wiedzy, nazywanej wiedzą
naukową, uzyskiwaną dzięki badaniom organizowanym
racjonalnie, a w węższym znaczeniu to dyscyplina
naukowa, czyli system wiedzy uzyskany przez
racjonalne zbadanie fragmentu lub aspektu
rzeczywistości
Podejścia do nauki
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Podejścia do nauki - schemat
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Wymaga ukształtowania zespołu twierdzeń i hipotez
o poszczególnych dziedzinach istniejącej
rzeczywistości
Zbudowania teorii dla tych dziedzin
Wypracowania metod i narzędzi badawczych
(metodologii)
Stworzenia systemu organizacji, prowadzenia i
kontroli badań naukowych
Naukowe poznawanie
rzeczywistości
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Sprawdzalność
– twierdzenia teorii są dostępne
więcej, niż jednemu podmiotowi poznającemu i w ten
sposób wyrażają prawdy obiektywne
Empiryczność
–formułowanie twierdzeń
teoretycznych w oparciu o pełnowartościowe
obserwacje empiryczne i informowanie o stosunkach
zachodzących w rzeczywistości
Wiarygodność
– porównywanie hipotez ze
zgromadzonymi materiałami empirycznymi (określenie
stopnia wiarygodności teorii i absolutności hipotez)
Niesprzeczność
– twierdzenia zawarte w teorii są
spójnym zbiorem wzajemnie uzupełniających się
wypowiedzi
Precyzyjność
– dokładność i jednoznaczność
twierdzeń teoretycznych
Operacyjność
– usytuowanie się badanych obiektów i
stanów rzeczy w pojęciu organizacja
Kryteria naukowości teorii
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Opis
na podstawie obserwacji pojedynczych przypadków
Formułowanie
praw empirycznych
ukazujących
pewne zależności funkcjonalne zachodzące pomiędzy
obserwowalnymi i mierzalnymi wielkościami
Uogólnienia
wynikające z badań
Formułowanie teorii
średniego zasięgu – odnoszące się
do konkretnego aspektu rzeczywistości
Podjęcie próby
wyjaśnienia szerokiego obszaru
rzeczywistości (wielkie teorie o wysokim stopniu
abstrakcji)
W Polsce łączy się teorię organizacji z dyscypliną
zarządzania. Dotychczas nie występowała nauka o
organizacji lecz nauki o zarządzaniu z teorią organizacji i
zarządzania (dyscyplina podstawowa) i często odrębnym
traktowaniem teorii organizacji w ramach dyscypliny.
Stopnie rozwoju dyscypliny
naukowej
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Nauki stosowane
– blisko praktyki
Nauki podstawowe
– teoretyczne, oddalone od
praktyki
Nauki nomotetyczne
– zajmujące się wykrywaniem
i formułowaniem praw nauki
Nauki idiograficzne
– opisanie rzeczywistości i jej
zrozumienie
Klasyfikacja
nauk
Gdzie umieścić nauki o
organizacji?
Nauki stosowane
Nauki idiograficzne
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Stosunkowo młoda nauka
Duży wkład Polaków – K. Adamiecki, J. Zieleniewski, W.
Kieżun, L. Krzyżanowski, A. Czermiński, M. Bielski, Z.
Martyniak
Jej powstanie było poprzedzone wielowiekowym
doświadczeniem społecznym oraz intelektualnymi
refleksjami nad organizacją
Pierwsze naukowe rozważania pojawiły się tysiące lat
wcześniej, niż powstała nauka o organizacji
Pojawienie się nauk o organizacji – odpowiedź na
potrzebę sprawnego kierowania działalnością
gospodarczą (XVIII i XIX w.) – rewolucja techniczno-
przemysłowa
Geneza Nauki o Organizacji - NoO
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Pojawienie się w przemyśle nieznanych zagadnień
organizacyjnych związanych z nowymi sposobami
pracy, nowymi narzędziami oraz licznymi grupami
pracowników
Lata 60-te XX w. wg M.J. Hatch to początek
wyodrębnienia się organizacji jako samodzielnej
dziedziny badań
Teoria organizacji – jako jedna z dyscyplin
wywodzących się z koncepcji organizacji i
zarządzania
c.d.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Inicjowanie badań i integrowanie dorobku
poznawczego,
metodologicznego i organizacyjno-technicznego w
dziedzinie organizacji
Cel nauki o
organizacji
Wyodrębnione z otoczenia różnorodne formy
zorganizowanej działalności człowieka - czyli
organizacje
Przedmiot
nauki o organizacji
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
diagnostyczna
– prowadzenie badań w celu
poznanie oraz opisanie wycinka rzeczywistości (świata
organizacji)
wyjaśniająca
– wyjaśnianie relacji pomiędzy
cechami zorganizowanego działania ludzi i ich
zmianami, ukazywanie prawidłowości zachodzących
zmian, ich funkcjonowanie, wskazywanie
strukturalnych i przyczynowo-skutkowych zależności
lub współzależności
prognostyczna
(projekcyjna) – wykrywanie
zależności oraz tendencji zmian organizacyjnych,
które mogą służyć w przekształcaniu rzeczywistości
Funkcje nauki o organizacji
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Praktycy życia gospodarczego i administracji ogólnej
(korzystanie z wiedzy oraz decydowanie w sprawie
projektów
organizacyjnych i sposobów działania
Pracownicy nauki z dyscypliny zarządzania
(rozwijanie,
adaptacja i sprawdzanie idei, teorii i technik
badawczych)
Specjalności
analityczne,
np. badania operacyjne
Specjalności
syntetyczne, np.
zarządzanie
przedsiębiorstwem
Nauki behawioralne
Socjologia Teoria Organizacji
Psychologia
Antropologia kultury
Miejsce teorii organizacji wśród
innych nauk
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
organizacje gospodarcze – głównie
przedsiębiorstwa
organizacje pozarządowe (społeczne)
organizacje publiczne
gospodarka narodowa jako zorganizowana całość
oraz wyodrębnione jej części, wspólnoty
gospodarcze krajów
państwo – polityczna organizacja społeczeństwa
oraz bloki polityczne państw
organizacje międzynarodowe
Podmiot badań
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Wzgląd badawczy (punkt widzenia) wg nauki o
organizacji –
sprawność funkcjonowania organizacji jako całości
oraz
jej poszczególnych podsystemów
Nauka o organizacji nie bada podstawowych
materialno-energetycznych
procesów zachodzących w realnej sferze organizacji
To pole badawcze dla nauk przyrodniczych,
medycznych,
technicznych i prawnych
Przedmiot zainteresowań nauki o organizacji – złożona
natura organizacji oraz procesy składające się na
powstawanie organizacji,
ich funkcjonowanie i rozwój
Przedmiot badań
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Kluczowe obszary badawcze - pytania
Jaka powinna być organizacja – jaki powinien być model
prowadzenia działalności organizacji?
W jaki sposób alokować zasoby w organizacji, aby
wygenerować wartość dodatkową?
W jaki sposób zmieniać i doskonalić organizację, jak
kreować jej przewagę konkurencyjną?
Jakie czynniki decydują o powodzeniu lub porażce
organizacji na rynku?
Jaki powinien być system pomiaru skuteczności i
efektywności organizacji?
W jaki sposób kształtować relacje i budować trwałe sieci
powiązań organizacji z podmiotami otoczenia?
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Wiele dyscyplin naukowych np.:
Psychologia organizacji
Socjologia organizacji
Ekonomika i organizacja przedsiębiorstw
Ekologia organizacji
....
Kto zajmuje się badaniem
organizacji ?
Nauka o organizacji – zajmuje się złożoną naturą
organizacji, ze szczególnym uwzględnieniem
prawidłowości i źródeł sprawności
funkcjonowania organizacji oraz sprawnej
realizacji przedsięwzięć
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Dominują adaptowane metody badań – można
mówić o empirycznej strategii badawczej – z
metodologii nauk społecznych – do analizy, opisu,
diagnozy oraz syntezy
Sposoby i techniki badań: obserwacja zwykła i
kontrolowana, ciągła i nieciągła, wywiad
bezpośredni i standaryzowany, analiza dokumentów
organizacyjnych, kwestionariusze
Obserwacja migawkowa (im więcej prób tym lepsze
wyniki) i metody opracowania wyników – ze
statystyki matematycznej
Matematyka, informatyka, cybernetyka i nauki
techniczne –kwantytatywne metody analityczne,
diagnostyczne, prognostyczne, programowanie,
modelowanie, symulacje, sterowanie procesami,
metody taksonomiczne, analiza czynnikowa
Metody badawcze
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Metoda analizy systemowej organizacji – z inżynierii
systemów
Metody heurystyczne ( algorytm wynalazku,
analogie, burza mózgów) – z psychologii
Studium przypadku – z nauk prawnych
Metody ogólne – dedukcja – wnioskowanie
Indukcja – wnioskowanie uogólniające
( formułowanie praw ogólnych na podstawie
empirycznie stwierdzonych faktów)
Metody organizacji – werbalne metody opisowe,
koncepcje badań, sposoby formułowania problemów
i hipotez oraz wyjaśniania zjawisk, procesów i
zdarzeń.
c.d.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Dyscyplina naukowa zajmująca się zorganizowanym
zbiorowym działaniem ludzi.
Główny przedmiot badań – organizacje funkcjonujące
w różnych sferach życia społeczno-gospodarczego.
Cel nauki – diagnozowanie, wyjaśnianie i
prognozowanie istniejących prawidłowości oraz
tendencji zmian w tworzeniu i rozwoju organizacji,
rozpatrywanych z punktu widzenia sprawności ich
funkcjonowania jako całości, a także poszczególnych
podsystemów.
Charakter multidyscyplinarny – zasilana jest przez inne
nauki: ekonomię, socjologię, nauki techniczne,
psychologię, fizjologię i antropologię
Posługuje się metodami adaptowanymi z innych
dyscyplin naukowych, a także własnymi oryginalnymi
metodami badawczymi
Nauka o organizacji jako
dyscyplina naukowa
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Definicje organizacji – pojęcie
abstrakcyjne
Organizacja jest celową grupą formalną, która powstaje dla
zaspokojenia potrzeb ich członków, czy też realizacji przez
nich jakichś zadań. Organizacja jest względnie trwałym
rodzajem takiej grupy, w której występuje celowe
uporządkowanie działań i zachowań ludzi. Cechy
charakterystyczne organizacji to:
powoływanie w sposób zaplanowany do realizacji
określonych celów, zgodnie z przepisami lub procedurami,
sformalizowana struktura organizacyjna,
przejrzysty podział pracy,
wyraźnie wyodrębnione ośrodki władzy (zależności
organizacyjne),
istnieje wymiana personelu (fluktuacja nie wpływa na
zmianę charakteru organizacji),
dominują stosunki rzeczowe (pełnione role, a nie osoby).
Socjologiczne ujęcie organizacji Maksa Webera
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
T. Kotarbiński
pisał, że "przez organizację
rozumiemy w ogóle taką całość, której
składniki współprzyczyniają się do powodzenia
całości". W zakresie teorii organizacji i
zarządzania leżą te rzeczy zorganizowane, w
skład których wchodzą ludzie.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Wg Ch. Argyris’a
„Organizacja jest
wielością części, z których każda
dąży do osiągnięcia szczegółowego celu (celów)
i które utrzymują
się dzięki wzajemnym powiązaniom,
jednocześnie przystosowując się do środowiska
zewnętrznego i przez to utrzymując stan
wzajemnego powiązania części.
Wg
R. L. Ackoffa
„Organizacja to system
zachowujący się rozmyślnie, zawierający
przynajmniej dwa zachowujące się rozmyślnie
składniki, mające wspólne zamierzenie, ze
względu na które w systemie zachodzi
funkcjonalny podział pracy; jego funkcjonalnie
oddzielone składniki mogą na wzajemne
zachowanie się odpowiadać w formie obserwacji
albo łączności i przynajmniej jeden podzestaw
pełni funkcję kontrolno - kierowniczą”
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Trzy ujęcia organizacji
(wg J. Zieleniewskiego )
atrybutowe: cecha ludzkiego
działania
rzeczowe: instytucjonalizacja
działania
czynnościowe: znaczenie
prakseologiczne
Wyróżnia się jeszcze ujęcie
podmiotowe
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Ujęcie atrybutowe
oznacza, że ciąg zdarzeń, działań
albo atrybuty rzeczy złożonej polegaja na tym, że
współprzyczyniają się do powodzenia całości, a całość
do powodzenia części.
Stosunki te tworzą strukturę, a pojęcie organizacja
równoznaczne
jest ze strukturą organizacyjną. Powiązania służbowe,
funkcyjne nie mogą być przypadkowe lecz
przyporządkowane celowi.
Powodzenie całości oznacza osiąganie celu.
Ujęcie rzeczowe
oznacza rzecz zorganizowaną,
przedmiot złożony, czyli całość złożoną z ludzi, rzeczy
i innych elementów powiązanych dla osiągnięcia
określonego celu. Taką stale działającą całość z
kierownictwem nazywamy instytucją, np.
przedsiębiorstwo, bank, szkoła.
Ujęcie czynnościowe
, organizacja oznacza tu
czynności organizowania rzeczy złożonej (tworzenie
organizacji w ujęciu rzeczowym) by nadać jej atrybut
organizacji. Proces organizowania naturalny lub
sztuczny.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Nowe ujęcia organizacji –
sytuacyjne, interakcyjne, kulturowe
Ujęcie sytuacyjne (contingency approach) wyrosło z
podejścia systemowego i współcześnie jest jednym z
najważniejszych kierunków badań organizacji ludzkiej. W
relacji do ujęcia systemowego można je określić jako
selektywną kontynuację. Uwaga badaczy reprezentujących
podejście sytuacyjne przeniosła się z problemów tradycyjnie
podejmowanych w analizie systemowej takich jak: utrzymanie
wewnętrznej równowagi, integracja, adaptacja, cele i strategie
organizacji, na mechanizmy środowiskowej selekcji
organizacji. Miejsce adaptacji organizacji do otoczenia zajęły
mechanizmy selekcji. Na teoretycznych podstawach ujęcia
systemowego i sytuacyjnego najpełniej opisanych przez
J.D.Thompsona oraz P.R. Lawrence’a i J.W. Lorscha rozwinęły
sie liczne badania empiryczne, z których dwie grupy badaczy
–– grupa astońska i populacja ekologistów–– uzyskały
największy rozgłos.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
W ujęciu interakcyjnym odrzucono wizje człowieka i
organizacji jako biernych przedmiotów sterowanych
zewnętrznie. Człowiek jest postrzegany jako aktywny aktor,
który w interakcji z innymi ludźmi tworzy porządek
społeczny aktem swej woli. Podstawowym mechanizmem
tworzenia porządku społecznego są negocjacje, w których
najważniejsze jest rozumienie innych ludzi czyli
komunikacja społeczna, struktury i procesy poznawcze
uczestników organizacji, interakcje miedzy nimi i wzajemne
dopasowywanie się. Kluczowym pojęciem w ujęciu
interakcyjnym (etnometodologicznym) jest “sens
organizacji” (sense of organization), jakim posługują sie
członkowie organizacji.
Organizacja
w tym ujęciu nie jest
ani sztywną strukturą formalną, z góry zadaną i istniejącą
obiektywnie czyli niezależnie od ludzi (jak w ujęciu
klasycznym), ani nie jest systemem sterowanym potrzebami
otoczenia (jak w ujęciu systemowym i sytuacyjnym), lecz
jest porządkiem wynegocjowanym
(negotiated order).
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
W ujęciu kulturowym nazywanym tez symbolicznym
organizacja definiowana jest jako artefakt kulturowy,
ukształtowany historycznie. Kultura organizacji określa
znaczenie zachowań ludzi, przez co umożliwia komunikację
społeczną. Symboliści kwestionują założenie o istnieniu
obiektywnej organizacyjnej rzeczywistości i obiektywnych
funkcjach organizacji. Odsłaniają subiektywne i selektywne
procesy, leżące u podstaw tego, co się aktualnie dzieje (what is
going on). W ten sposób organizacyjni symboliści zaznaczają
wpływ grupowych interesów i wartości oraz historii na
działania organizacji, której przeszłość jest wpisywana w
teraźniejszość. Dzięki swojej kulturze organizacja jest zdolna
pomieścić w sobie konfliktowe wartości, percepcje i interesy
uczestników organizacji oraz konfliktowe wpływy otoczenia na
organizacje, ponieważ każda kultura jest zdolna integrować
konfliktowe wartości. Istnienie sprzecznych wartości i walka o
nie miedzy uczestnikami organizacji w obrębie kultury
organizacyjnej powoduje, ze organizacja formalna, dopóki nie
zostanie zinstytucjonalizowana, to znaczy osadzona w kulturze,
jest w ciągłym procesie zmian.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Cechy organizacji w ujęciu
systemowym
Systemowa teoria organizacji obejmuje wg A.K. Koźmińskiego
analizę organizacji jako systemu złożonego z różnych elementów tj.
role społeczne, cele, wartości, układy informacyjno - decyzyjne, a
także techniki i metody zarządzania nawiązujące do całościowego,
systemowego modelu organizacji.
Cechy organizacji wg ujęcia systemowego:
1.Wszystkie organizacje są jednocześnie systemami
sztucznymi i naturalnymi - są tworami sztucznymi, gdyż
konstruuje je świadczenie dla realizacji mniej lub bardziej
konkretnie określonych celów i misji. Organizacje są jednak
systemami naturalnymi - składają się z pojedynczych uczestników i
grup społecznych dążących do zaspokojenia własnych potrzeb oraz
realizacji własnych celów i interesów.
2.Organizacje są systemami otwartymi - oznacza to, że prowadzą
one ciągłą wymianę energii, materii i informacji ze swoim
otoczeniem. Wymiana z otoczeniem polega przede wszystkim na
tym, że wytwarzane przez organizacje dobra materialne, usługi i
wartości przekazywane są na zewnątrz i jakąś istotną potrzebę
otoczenia zaspokajają. W zamian za to otoczenie zaopatruje
organizację w czynniki materialne i niematerialne, co umożliwia jej
kontynuowanie lub rozszerzanie działalności.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
3.Organizacje są uporządkowanymi systemami
społeczno-technicznymi. Składają się z podsystemów, które
różnią się głownie możliwością przewidywania zachowań i
reakcji na rozmaite oddziaływania. Elementy techniczne
splatają się w organizacji ze społecznymi. Tworzą system
antyintuicyjny, przewidywalny w bardzo ograniczonym
zakresie.
4.Organizacje mają budowę hierarchiczną. Składają się z
podsystemów, które z kolei dzielą się na podpodsystemy, te zaś
na elementy jeszcze mniejszego rzędu. Hierarchiczność
organizacji umożliwia wykorzystywanie w jej badaniu
cybernetycznej metody czarnej skrzynki, która ułatwia
poznanie i oddziaływanie na złożone systemy bez konieczności
analizowania wszystkiego.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
5.Systemy organizacyjne mają zdolność doskonalenia się
poprzez sprzężenie zwrotne. Mogą zwiększać swoją
sprawność i stopień zorganizowania, mogą wprowadzać
rozmaite innowacje techniczne, organizacyjne, ekonomiczne,
społeczne. Zdolność do dostosowania się nie oznacza jednak,
że wszystkie organizacje automatycznie zwiększają sprawność
swojego funkcjonowania – mogą, ale nie muszą.
6.W organizacjach ścierają się ze sobą 2 tendencje:
adaptacyjna, która zmierza ku zmianom oraz
konserwatywna, która dąży do utrzymania istniejącego stanu
rzeczy. Ponieważ systemy muszą przystosować się do zmian w
otoczeniu, trzeba umieć wykorzystać te tendencje i właściwie
oddziaływać na tych, którzy są za i przeciw. Obie postawy są
organizacji potrzebne,: pierwsza umożliwia zmiany, druga zaś
zapewnia firmie stabilność.
7.Systemy organizacyjne charakteryzują się
ekwifinalnością. Mają zdolność do osiągania podobnych
wyników w różny sposób, za pomocą różnych procesów i
struktur.
W tym temacie pozostały
jeszcze do omówienia „modele
organizacji”
H. Leavitta,
M. Bielskiego,
T.J. Perersa i R.H. Watermana,
G. Morgana
- - być może na ćwiczeniach
Ludzie
Technologia
Struktura
Zadania
Otoczenie
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Model organizacji według H.
Leavitt’a
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Stworzyli oni tzw. koncepcję „7-S”pracując dla McKinsey’a. Model
składa się z następujących elementów:
strategia
(Strategy) – zadanie zostały tutaj poprzedzone misją
i celami strategicznymi a same zyskały status strategiczny
(kluczowy dla rozwoju),
struktura
(Structure),
procedury
(Systems) – ustalone sposoby działania w
określonych sytuacjach,
podzielane wartości
(Shared values) – podstawowy
składnik kultury organizacyjnej decydujący o decyzjach
zarządczych i ludzkich zachowaniach,
personel
(Staf),
styl
(Style) – rodzaj relacji łączący przełożonego z podwładnymi
i współpracowników między sobą,
umiejętności
(Skills) – kompetencje organizacji – specjalne
obszary, w których organizacja jest wyjątkowa.
Model
Leavitta rozbudowany został przez
T. Petersa i R.
Watermana
.
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
strategia
procedury
personel
styl
wartości
umiejętności
struktura
Źródło: T. Peters, R. Waterman, In Search of Excellence, Harper and Row, New York 1982
Model „7-S”
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Podsyste
m
zarządza
nia
Podsystem
celów i
wartości
Podsystem
psychospołe
czny
Podsyste
m
techniczn
y
Podsystem
struktury
Wejści
e
Wyjści
e
Otoczenie
Otoczenie
Model organizacji M.
Bielskiego
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
Źródło: Krzyżanowski L., O podstawach kierowania organizacjami inaczej, PWN, Warszawa 1999, s. 35
Model organizacji według G.
Morgana
Nakłady
Wyniki
Podsystemy organizacji
Nadsystem
otoczenia
Podsystem
strategii
Podsystem
ludzi i
kultury
Podsystem
struktury
Podsystem
technologii
Podsystem
zarządzania
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania
„życie byłoby nieskończenie szczęśliwsze,
gdybyśmy mogli je
rozpocząć w wieku lat osiemdziesięciu i
stopniowo
zbliżać się do osiemnastu.”
Mark Twain
P y t a n i a ?
Dziękuję za
uwagę
Dr hab. Ireneusz P. Rutkowski, prof. nadzw. UEP Katedra Teorii
Organizacji i Zarządzania