Uwaga
Odpowiada za redukcję nadmiaru informacji.
Uwaga jest mechanizmem, dzięki któremu
spostrzegamy tylko część docierających do
nas bodźców, przywołujemy z pamięci tylko
część zakodowanych w niej informacji,
uruchamiamy tylko jeden z wielu procesów
myślenia i wykonujemy tylko jedną z
możliwych do wykonania reakcji.
(J. Strelau, D.Doliński)
Uwaga jest objęciem w posiadanie
umysłu, w czystej i żywej postaci,
jednego z-jak się wydaje-wielu
obiektów lub myśli, możliwych do
objęcia w tym samym czasie.
Oznacza wycofanie się z pewnych
rzeczy, w celu skutecznego
radzenia sobie z innymi.
(William James)
Fizjologiczne mechanizmy uwagi
odruch orientacyjny – organizm nastawia
się na napływ nowych bodźców
(aktywizacja receptorów)
indukcja ujemna – pobudzenie w pewnej
okolicy mózgowej powoduje hamowanie
w okolicach sąsiednich
habituacja - zmniejszenie wrażliwości na
bodźce monotonne, powtarzające się i
nie wymagające reakcji
mechanizm związany z funkcjonowaniem
układu siatkowatego-układ ten decyduje
o uwrażliwieniu ośrodków zawiadujących
różnymi zmysłami
Cechy uwagi:
Koncentracja - skupiamy się na danych
bodźcach
Dynamika – podłoże przerzutności uwagi
jest indywidualne
Zakres – liczba elementów jakie
jednostka jest w stanie objąć na raz
Wybiórczość – zdolność do
wyodrębnienia pewnych cech, bodźców,
sygnałów
Stabilność – stosunek natężenia uwagi
do dynamiki i czasu
Funkcje uwagi
Selekcjonowanie docierających
informacji
Wykorzystywanie do tworzenia wiedzy
i regulowanie zachowania tych
informacji, które są uważane za ważne
Fizyczne właściwości - intensywne,
nagłe, wyróżniające się
Nowość bodźca - kontrast z innymi
np. mała reklama na pustej stronie
cd…
zgodność z kontekstem
sytuacyjnym – pewne bodźce, które
odbieraliśmy uprzednio wpływają
na to na jakich bodźcach się
koncentrujemy
zgodność bodźca z kontekstem -
hierarchią wartości (np. ktoś mówi
o mnie)
Procesy przeduwagowe
Procesy przeduwagowe polegają na
przedświadomej obróbce bodźców,
prezentowanych w bardzo krótkim
czasie lub w sposób zdegradowany.
Inaczej mówiąc polegają na
odbiorze, selekcji i obróbce
bodźców, z których działania nie
zdajemy sobie sprawy.
Czynniki warunkujące
proces uwagi:
trudność zadania
brak wprawy i doświadczenia
zagrożenie i niepokój
nuda
stopień podobieństwa bodźców:im
bardziej są podobne następujące po
sobie bodźce, tym trudniej przyciągają
uwagę, dopiero wyraźnie różny od nich
bodziec przykuje uwagę
cdn…
cd…
uprzedzenia i roztargnienie: uprzedzenia
ukierunkują uwagę na bodźce zgodne z ich
treścią i skrajnie niezgodne z nią,
roztargnienie rozprasza uwagę, istotne z
punktu widzenia danego zadania bodźce
mogą umknąć uwadze
przyzwyczajenie do danego bodźca, przy
braku zmian bodźca przez pewien okres
czasu, następuje osłabienie fizjologicznych i
psychologicznych reakcji, receptory przestają
reagować na ten bodziec - zjawisko habituacji
Automatyzm
Wykonywanie czynności(zachowań)
bezwiednie, niezależnie od
świadomości, bez koncentrowania
uwagi;
Fizjologicznie: zdolność niektórych
narządów do działania samoczynnego,
automatycznego a pod wpływem
substancji chemicznych krwi.
(W.Kopaliński)
Automatyzm
Proces pozornie nie wymagający wysiłku, ani woli, wyzwalany bez
intencji podmiotu.
reakcje odruchowe: przełykanie śliny,
oddychanie
reakcje zrutynizowane i nawykowe:
chodzenie, pisanie
reakcje związane z nastawieniami:
złudzenie, wycieranie butów przy
chodzeniu, bo jest wycieraczka
reakcje skierowane przez podprogowe
bodźce zewnętrzne o charakterze
intruzyjnym i przymusowe czynności:
przymusowe myśli
reakcje wynikające z chwilowego lub
względnie trwałego odłączenia mózgu
cd…
Człowiek prawie zawsze wykonuje wiele
czynności w tym samym czasie, np.
sprzątając - słucha radia, lub
słuchając wykładu - sporządza notatki
itd.
Wykonywanie kilku czynności nie
pociąga za sobą negatywnych
skutków, ponieważ czynności są dość
proste, albo dobrze
zautomatyzowane.
Problem pojawia się wówczas gdy
przynajmniej jedna z wykonywanych
czynności staje się bardziej
wymagająca.
Czynności wykonywane w tym samym
czasie, nawet jeśli nie powodują
spadku sprawności wykonania, zwykle
spowalniają się wzajemnie.
Takie zjawisko nazwano
psychologicznym okresem refrakcji
(Pashler 1994), sugeruje on , że
kontrola czynności jednoczesnych
polega na przetwarzaniu szeregowym.
Czynności kontrolowane są
wykonywanie wolniej, mniej płynnie i
z większym wysiłkiem, jedna po
drugiej.
Kontrolując możemy wpływać na swoje
otoczenie, przyczyniając się do
pozytywnych bądź negatywnych
skutków jej oddziaływania.
Dzięki kontrolowaniu możemy
nadzorować, regulować,
monitorować, sterować przebiegiem
zdarzeń, czyli możemy wpływać na
kierunek i sposób przebiegu procesu
uwagi.
Możemy także hamować niepożądane
reakcje i bodźce zakłócające.
Hamowanie jest mechanizmem kontrolnym,
wspomagającym proces selekcji informacji.
Jego funkcja polega na utrudnieniu dostępu
do informacji nieistotnych względem
aktualnie przetwarzanych danych oraz na
powstrzymywaniu niepożądanej w danym
momencie aktywności neuronalnej,
mentalnej lub behawioralnej. Podstawowym
zadaniem hamowania jest blokowanie
pobudek, zarówno zewnętrznych jak
wewnętrznych, które mogłyby wyzwolić
reakcje konkurencyjne względem aktualnie
wykonywanych czynności.
(E.Nęcka)
1.
Strelau J., Doliński D., Psychologia,
1 t., Podręcznik akademicki,
Gdańsk 2008, Wyd. GWP
2.
J. Berryman, Psychologia moje
hobby, Gdańsk 2005, GWP
3.
E.Nęcka, J. Orzechowski, B.
Szymura, Psychologia poznawcza,
Wa-wa 2008, PWN
Dziękujemy