PRAWO PRACY
PRAWO PRACY
Zatrudnianie pracowników
Zatrudnianie pracowników
młodocianych
młodocianych
PRAWO PRACY
PRAWO PRACY
Zatrudnianie pracowników
Zatrudnianie pracowników
młodocianych
młodocianych
Ze względu na właściwości psychofizyczne
Ze względu na właściwości psychofizyczne
młodocianych, niezbędne jest
młodocianych, niezbędne jest
objęcie ich
objęcie ich
wzmożoną ochroną w procesie pracy.
wzmożoną ochroną w procesie pracy.
Ochrona pracy ww. kategorii pracowników ma
Ochrona pracy ww. kategorii pracowników ma
tzw. szerszy charakter. Obok bowiem przepisów
tzw. szerszy charakter. Obok bowiem przepisów
bezpośrednio dotyczących ochrony życia i
bezpośrednio dotyczących ochrony życia i
zdrowia w procesie pracy, obejmuje również
zdrowia w procesie pracy, obejmuje również
normy, które mają pośredni wpływ na stan
normy, które mają pośredni wpływ na stan
zdrowia pracowników (np. przepisy określające
zdrowia pracowników (np. przepisy określające
wymiar czasu pracy i urlopu wypoczynkowego).
wymiar czasu pracy i urlopu wypoczynkowego).
Wolno zatrudniać tylko tych
Wolno zatrudniać tylko tych
młodocianych, którzy:
młodocianych, którzy:
1)
1)
ukończyli co najmniej gimnazjum,
ukończyli co najmniej gimnazjum,
2)
2)
przedstawią świadectwo lekarskie
przedstawią świadectwo lekarskie
stwierdzające, że praca danego
stwierdzające, że praca danego
rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Młodociany nie posiadający
Młodociany nie posiadający
kwalifikacji zawodowych może być
kwalifikacji zawodowych może być
zatrudniony tylko w celu
zatrudniony tylko w celu
przygotowania zawodowego (art. 191
przygotowania zawodowego (art. 191
§ 1 – 2 k. p.).
§ 1 – 2 k. p.).
Pracodawca jest obowiązany
Pracodawca jest obowiązany
prowadzić ewidencję pracowników
prowadzić ewidencję pracowników
młodocianych. (art. 193 k. p.).
młodocianych. (art. 193 k. p.).
Do zawierania i rozwiązywania z
Do zawierania i rozwiązywania z
młodocianymi umów o pracę w celu
młodocianymi umów o pracę w celu
przygotowania zawodowego mają
przygotowania zawodowego mają
zastosowanie przepisy kodeksu
zastosowanie przepisy kodeksu
dotyczące umów o pracę na czas
dotyczące umów o pracę na czas
nieokreślony.
nieokreślony.
Umowa taka powinna w szczególności
Umowa taka powinna w szczególności
określać:
określać:
1) rodzaj przygotowania zawodowego
1) rodzaj przygotowania zawodowego
(nauka zawodu lub przyuczenie do
(nauka zawodu lub przyuczenie do
wykonywania określonej pracy),
wykonywania określonej pracy),
2) czas trwania i miejsce odbywania
2) czas trwania i miejsce odbywania
przygotowania zawodowego,
przygotowania zawodowego,
3) sposób dokształcania teoretycznego,
3) sposób dokształcania teoretycznego,
4) wysokość wynagrodzenia (art. 194, 195
4) wysokość wynagrodzenia (art. 194, 195
§ 1 k. p.).
§ 1 k. p.).
Rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o
Rozwiązanie za wypowiedzeniem umowy o
pracę zawartej w celu przygotowania
pracę zawartej w celu przygotowania
zawodowego dopuszczalne jest tylko w
zawodowego dopuszczalne jest tylko w
razie:
razie:
1) niewypełniania przez młodocianego
1) niewypełniania przez młodocianego
obowiązków wynikających z umowy o
obowiązków wynikających z umowy o
pracę lub obowiązku dokształcania się,
pracę lub obowiązku dokształcania się,
pomimo stosowania wobec niego środków
pomimo stosowania wobec niego środków
wychowawczych,
wychowawczych,
2) ogłoszenia upadłości lub likwidacji
2) ogłoszenia upadłości lub likwidacji
pracodawcy,
pracodawcy,
3) reorganizacji zakładu pracy
3) reorganizacji zakładu pracy
uniemożliwiającej kontynuowanie
uniemożliwiającej kontynuowanie
przygotowania zawodowego,
przygotowania zawodowego,
4) stwierdzenia nieprzydatności
4) stwierdzenia nieprzydatności
młodocianego do pracy, w zakresie
młodocianego do pracy, w zakresie
której odbywa przygotowanie
której odbywa przygotowanie
zawodowe.
zawodowe.
Pracownik młodociany jest
Pracownik młodociany jest
obowiązany dokształcać się do
obowiązany dokształcać się do
ukończenia 18 lat, chyba że uzyskał
ukończenia 18 lat, chyba że uzyskał
on kwalifikacje zawodowe przez
on kwalifikacje zawodowe przez
naukę w szkole.
naukę w szkole.
W szczególności pracownik młodociany
W szczególności pracownik młodociany
jest obowiązany:
jest obowiązany:
1) do dokształcania się w zakresie
1) do dokształcania się w zakresie
szkoły podstawowej i gimnazjum,
szkoły podstawowej i gimnazjum,
jeżeli szkoły takiej nie ukończył,
jeżeli szkoły takiej nie ukończył,
2) do dokształcania się w zakresie
2) do dokształcania się w zakresie
szkoły ponadgimnazjalnej lub w
szkoły ponadgimnazjalnej lub w
formach pozaszkolnych.
formach pozaszkolnych.
Pracodawca jest obowiązany zwolnić
Pracodawca jest obowiązany zwolnić
młodocianego od pracy na czas
młodocianego od pracy na czas
potrzebny do wzięcia udziału w
potrzebny do wzięcia udziału w
zajęciach szkoleniowych w związku z
zajęciach szkoleniowych w związku z
dokształcaniem się.
dokształcaniem się.
Młodociany może być zatrudniony na
Młodociany może być zatrudniony na
podstawie umowy o pracę przy
podstawie umowy o pracę przy
wykonywaniu lekkich prac.
wykonywaniu lekkich prac.
Praca lekka nie może powodować
Praca lekka nie może powodować
zagrożenia dla życia, zdrowia i
zagrożenia dla życia, zdrowia i
rozwoju psychofizycznego
rozwoju psychofizycznego
młodocianego, a także nie może
młodocianego, a także nie może
utrudniać młodocianemu wypełniania
utrudniać młodocianemu wypełniania
obowiązku szkolnego.
obowiązku szkolnego.
Wykaz lekkich prac określa pracodawca po
Wykaz lekkich prac określa pracodawca po
uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania
uzyskaniu zgody lekarza wykonującego zadania
służby medycyny pracy.
służby medycyny pracy.
Wykaz wymaga zatwierdzenia przez właściwego
Wykaz wymaga zatwierdzenia przez właściwego
inspektora pracy.
inspektora pracy.
Wykaz lekkich prac nie może zawierać prac
Wykaz lekkich prac nie może zawierać prac
wzbronionych młodocianym, określonych w
wzbronionych młodocianym, określonych w
przepisach szczególnych.
przepisach szczególnych.
Wykaz lekkich prac ustala pracodawca w
Wykaz lekkich prac ustala pracodawca w
regulaminie pracy. Pracodawca, który nie ma
regulaminie pracy. Pracodawca, który nie ma
obowiązku wydania regulaminu, ustala wykaz
obowiązku wydania regulaminu, ustala wykaz
lekkich prac w osobnym akcie (art. 200
lekkich prac w osobnym akcie (art. 200
1
1
§ 1- 3 k.
§ 1- 3 k.
p.).
p.).
Pracodawca jest obowiązany
Pracodawca jest obowiązany
zapoznać młodocianego z wykazem
zapoznać młodocianego z wykazem
lekkich prac przed rozpoczęciem
lekkich prac przed rozpoczęciem
przez niego pracy. (art. 200
przez niego pracy. (art. 200
1
1
§ 4 k.
§ 4 k.
p.).
p.).
Pracodawca ustala wymiar i rozkład
Pracodawca ustala wymiar i rozkład
czasu pracy młodocianego
czasu pracy młodocianego
zatrudnionego przy lekkiej pracy,
zatrudnionego przy lekkiej pracy,
uwzględniając tygodniową liczbę
uwzględniając tygodniową liczbę
godzin nauki wynikającą z programu
godzin nauki wynikającą z programu
nauczania, a także z rozkładu zajęć
nauczania, a także z rozkładu zajęć
szkolnych młodocianego.
szkolnych młodocianego.
Tygodniowy wymiar czasu pracy
Tygodniowy wymiar czasu pracy
młodocianego w okresie odbywania
młodocianego w okresie odbywania
zajęć szkolnych nie może
zajęć szkolnych nie może
przekraczać 12 godzin.
przekraczać 12 godzin.
W dniu uczestniczenia w zajęciach
W dniu uczestniczenia w zajęciach
szkolnych wymiar czasu pracy
szkolnych wymiar czasu pracy
młodocianego nie może przekraczać
młodocianego nie może przekraczać
2 godzin.
2 godzin.
Wymiar czasu pracy młodocianego w
Wymiar czasu pracy młodocianego w
okresie ferii szkolnych nie może
okresie ferii szkolnych nie może
przekraczać 7 godzin na dobę i 35
przekraczać 7 godzin na dobę i 35
godzin w tygodniu.
godzin w tygodniu.
Dobowy wymiar czasu pracy
Dobowy wymiar czasu pracy
młodocianego w wieku do 16 lat nie
młodocianego w wieku do 16 lat nie
może przekraczać 2 godzin.
może przekraczać 2 godzin.
Wymiar czasu pracy młodocianego
Wymiar czasu pracy młodocianego
określony wyżej obowiązuje także w
określony wyżej obowiązuje także w
przypadku, gdy młodociany jest
przypadku, gdy młodociany jest
zatrudniony u więcej niż jednego
zatrudniony u więcej niż jednego
pracodawcy.
pracodawcy.
Przed nawiązaniem stosunku pracy
Przed nawiązaniem stosunku pracy
pracodawca ma obowiązek uzyskania
pracodawca ma obowiązek uzyskania
od młodocianego oświadczenia o
od młodocianego oświadczenia o
zatrudnieniu albo o niepozostawaniu
zatrudnieniu albo o niepozostawaniu
w zatrudnieniu u innego pracodawcy.
w zatrudnieniu u innego pracodawcy.
(art. 200
(art. 200
2
2
k. p.).
k. p.).
Młodociany podlega wstępnym
Młodociany podlega wstępnym
badaniom lekarskim przed
badaniom lekarskim przed
przyjęciem do pracy oraz badaniom
przyjęciem do pracy oraz badaniom
okresowym i kontrolnym w czasie
okresowym i kontrolnym w czasie
zatrudnienia.
zatrudnienia.
Jeżeli lekarz wyda orzeczenie, że
Jeżeli lekarz wyda orzeczenie, że
dana praca zagraża zdrowiu
dana praca zagraża zdrowiu
młodocianego, pracodawca jest
młodocianego, pracodawca jest
obowiązany zmienić rodzaj pracy, a
obowiązany zmienić rodzaj pracy, a
gdy nie ma takiej możliwości,
gdy nie ma takiej możliwości,
niezwłocznie rozwiązać umowę o
niezwłocznie rozwiązać umowę o
pracę i wypłacić odszkodowanie w
pracę i wypłacić odszkodowanie w
wysokości wynagrodzenia za okres
wysokości wynagrodzenia za okres
wypowiedzenia.
wypowiedzenia.
Pracodawca jest obowiązany
Pracodawca jest obowiązany
przekazać informacje o ryzyku
przekazać informacje o ryzyku
zawodowym, które wiążą się z pracą
zawodowym, które wiążą się z pracą
wykonywaną przez młodocianego,
wykonywaną przez młodocianego,
oraz o zasadach ochrony przed
oraz o zasadach ochrony przed
zagrożeniami również
zagrożeniami również
przedstawicielowi ustawowemu
przedstawicielowi ustawowemu
młodocianego. (art. 201 k. p.).
młodocianego. (art. 201 k. p.).
Czas pracy pracownika
Czas pracy pracownika
młodocianego:
młodocianego:
1. Czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie
1. Czas pracy młodocianego w wieku do 16 lat nie
może przekraczać 6 godzin na dobę.
może przekraczać 6 godzin na dobę.
2. Czas pracy młodocianego w wieku powyżej 16 lat
2. Czas pracy młodocianego w wieku powyżej 16 lat
nie może przekraczać 8 godzin na dobę.
nie może przekraczać 8 godzin na dobę.
3. Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas
3. Do czasu pracy młodocianego wlicza się czas
nauki, w wymiarze wynikającym z obowiązkowego
nauki, w wymiarze wynikającym z obowiązkowego
programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy
programu zajęć szkolnych, bez względu na to, czy
odbywa się ona w godzinach pracy. Jeżeli dobowy
odbywa się ona w godzinach pracy. Jeżeli dobowy
wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż
wymiar czasu pracy młodocianego jest dłuższy niż
4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany
4,5 godziny, pracodawca jest obowiązany
wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie
wprowadzić przerwę w pracy trwającą nieprzerwanie
30 minut, wliczaną do czasu pracy. (art. 202 k. p.).
30 minut, wliczaną do czasu pracy. (art. 202 k. p.).
4. Młodocianego nie wolno zatrudniać w
4. Młodocianego nie wolno zatrudniać w
godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.
godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.
5. Pora nocna dla młodocianego przypada
5. Pora nocna dla młodocianego przypada
pomiędzy godzinami 22.00 a 6.00.
pomiędzy godzinami 22.00 a 6.00.
6. Przerwa w pracy młodocianego obejmująca
6. Przerwa w pracy młodocianego obejmująca
porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie
porę nocną powinna trwać nieprzerwanie nie
mniej niż 14 godzin.
mniej niż 14 godzin.
7. Młodocianemu przysługuje w każdym
7. Młodocianemu przysługuje w każdym
tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin
tygodniu prawo do co najmniej 48 godzin
nieprzerwanego odpoczynku, który powinien
nieprzerwanego odpoczynku, który powinien
obejmować niedzielę. (art. 203 k. p.).
obejmować niedzielę. (art. 203 k. p.).
Młodociany uzyskuje z upływem 6
Młodociany uzyskuje z upływem 6
miesięcy od rozpoczęcia pierwszej
miesięcy od rozpoczęcia pierwszej
pracy prawo do urlopu w wymiarze
pracy prawo do urlopu w wymiarze
12 dni roboczych.
12 dni roboczych.
Z upływem roku pracy młodociany
Z upływem roku pracy młodociany
uzyskuje prawo do urlopu w
uzyskuje prawo do urlopu w
wymiarze 26 dni roboczych.
wymiarze 26 dni roboczych.
Liczba dni urlopu podlega sumowaniu
Liczba dni urlopu podlega sumowaniu
– po roku pracownik młodociany ma
– po roku pracownik młodociany ma
prawo do 38 dni roboczych urlopu
prawo do 38 dni roboczych urlopu
wypoczynkowego.
wypoczynkowego.
Jednakże w roku kalendarzowym, w
Jednakże w roku kalendarzowym, w
którym kończy 18 lat, ma prawo do
którym kończy 18 lat, ma prawo do
urlopu w wymiarze 20 dni
urlopu w wymiarze 20 dni
roboczych,, jeżeli prawo do urlopu
roboczych,, jeżeli prawo do urlopu
uzyskał przed ukończeniem 18 lat.
uzyskał przed ukończeniem 18 lat.
Młodocianemu uczęszczającemu do
Młodocianemu uczęszczającemu do
szkoły należy udzielić urlopu w
szkoły należy udzielić urlopu w
okresie ferii szkolnych.
okresie ferii szkolnych.
Młodocianemu, który nie nabył prawa
Młodocianemu, który nie nabył prawa
do urlopu, o którym mowa w
do urlopu, o którym mowa w
pracodawca może na jego wniosek,
pracodawca może na jego wniosek,
udzielić zaliczkowo urlopu w okresie
udzielić zaliczkowo urlopu w okresie
ferii szkolnych.
ferii szkolnych.
Pracodawca jest obowiązany, na
Pracodawca jest obowiązany, na
wniosek młodocianego, ucznia szkoły
wniosek młodocianego, ucznia szkoły
dla pracujących, udzielić mu w czasie
dla pracujących, udzielić mu w czasie
ferii szkolnych urlopu bezpłatnego
ferii szkolnych urlopu bezpłatnego
wymiarze nie przekraczającym
wymiarze nie przekraczającym
łącznie z urlopem wypoczynkowym 2
łącznie z urlopem wypoczynkowym 2
miesięcy.
miesięcy.
Okres urlopu bezpłatnego wlicza się
Okres urlopu bezpłatnego wlicza się
do okresu pracy, od którego zależą
do okresu pracy, od którego zależą
uprawnienia pracownicze. (art. 205 §
uprawnienia pracownicze. (art. 205 §
1 – 4 k. p.).
1 – 4 k. p.).
Akty wykonawcze:
Akty wykonawcze:
1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1996
1. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 września 1996
r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub
r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub
szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz. U. z 1996 r., Nr 114,
szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz. U. z 1996 r., Nr 114,
poz. 545).
poz. 545).
2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 w
2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 w
sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich
sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich
wynagradzania (Dz. U. z 1996 r. Nr 60, poz. 278).
wynagradzania (Dz. U. z 1996 r. Nr 60, poz. 278).
3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 15
3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 15
grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo
grudnia 2002 r. w sprawie przypadków, w których wyjątkowo
jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie
jest dopuszczalne zatrudnianie młodocianych, którzy nie
ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które
ukończyli gimnazjum, osób niemających 16 lat, które
ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które
ukończyły gimnazjum, oraz osób niemających 16 lat, które
nie ukończyły gimnazjum. (Dz. U. z 2002 r. Nr 214, poz.
nie ukończyły gimnazjum. (Dz. U. z 2002 r. Nr 214, poz.
1808)
1808)
4. Rozporządzenie Rady Ministrów z 1 grudnia 1990 r. w
4. Rozporządzenie Rady Ministrów z 1 grudnia 1990 r. w
sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym. (Dz. U. z
sprawie wykazu prac wzbronionych młodocianym. (Dz. U. z
1990 r. Nr 85, poz. 500).
1990 r. Nr 85, poz. 500).