Struktura 

organizacyjna i 

podstawowe zadania 

służb ochrony 

środowiska w Polsce 

Dz.U. 2008 nr 25 poz. 

150

USTAWA

z dnia 27 kwietnia 2001 

r.

Prawo ochrony 

środowiska

Dz.U. z 2009 nr 151 

poz. 1220 

USTAWA 

z dnia 16 kwietnia 2004 

r. 

O ochronie przyrody

Organami w zakresie ochrony 
przyrody są:
1) minister właściwy do spraw 
środowiska;
1a) Generalny Dyrektor Ochrony 
Środowiska;
2) wojewoda;
2a) regionalny dyrektor ochrony 
środowiska;
3) starosta;
4) wójt, burmistrz albo prezydent 
miasta.

Organami opiniodawczo-doradczymi 
są:
1) Państwowa Rada Ochrony 
Przyrody, działająca przy ministrze 
właściwym do spraw środowiska;
2) regionalna rada ochrony przyrody, 
działająca przy regionalnym 
dyrektorze ochrony środowiska;
3) rada naukowa parku narodowego, 

4) rada parku krajobrazowego lub 
rada zespołu parków 
krajobrazowych, 

Członków Państwowej Rady Ochrony Przyrody w 
liczbie 40 na kadencję trwającą 5 lat powołuje, 
w drodze zarządzenia, minister właściwy do 
spraw środowiska spośród działających na rzecz 
ochrony przyrody przedstawicieli nauki, 
praktyki i organizacji ekologicznych. Jej zadania:
1) ocena realizacji ustawy;
2) opiniowanie strategii, planów i programów 
dotyczących ochrony przyrody;
3) ocena realizacji krajowej strategii ochrony i 
zrównoważonego użytkowania różnorodności 
biologicznej;
4) opiniowanie projektów aktów prawnych 
dotyczących ochrony przyrody;
5) przedstawianie wniosków i opinii w sprawach 
ochrony przyrody;
6) popularyzowanie ochrony przyrody.

- Dyrekcja i służba parków narodowych

- Dyrekcja i służba parków krajobrazowych

 Organami Państwowej Inspekcji Ochrony 
Środowiska są: 

1) Główny Inspektor Ochrony Środowiska, 
2) wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska. 

 Główny Inspektor Ochrony Środowiska 
wykonuje zadania przy pomocy Głównego 
Inspektoratu Ochrony Środowiska. 

 Wojewódzki inspektor ochrony środowiska 
wykonuje zadania przy pomocy wojewódzkich 
inspektoratów ochrony środowiska. 

Do zadań Państwowej Inspekcji Ochrony 
Środowiska w szczególności należy: 
1) kontrola przestrzegania przepisów o ochronie 
środowiska i racjonalnym użytkowaniu zasobów 
przyrody, 
2) kontrola przestrzegania decyzji ustalających 
warunki użytkowania środowiska, 
3) udział w postępowaniu dotyczącym 
lokalizacji inwestycji, 
4) udział w przekazywaniu do eksploatacji 
obiektów, które mogą pogorszyć stan 
środowiska, oraz urządzeń chroniących 
środowisko przed zanieczyszczeniem, 
5) kontrola eksploatacji urządzeń chroniących 
środowisko przed zanieczyszczeniem, 
6) podejmowanie decyzji wstrzymujących 
działalność prowadzoną z naruszeniem 
wymagań związanych z ochroną środowiska lub 
naruszeniem warunków korzystania ze 
środowiska, 

7) współdziałanie w zakresie ochrony 
środowiska z innymi organami kontrolnymi, 
organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości 
oraz organami administracji państwowej i 
rządowej, samorządu terytorialnego i obrony 
cywilnej, a także organizacjami społecznymi i 
opiekunami społecznymi, 
8) organizowanie i koordynowanie 
państwowego monitoringu środowiska, 
prowadzenie badań jakości środowiska, 
obserwacji i oceny jego stanu oraz 
zachodzących w nim zmian, 
9) opracowywanie i wdrażanie metod 
analityczno-badawczych i kontrolno- 
pomiarowych, 
10) inicjowanie działań tworzących warunki 
zapobiegania nadzwyczajnym zagrożeniom 
środowiska oraz usuwanie ich skutków i 
przywracania środowiska do stanu właściwego. 

Przy wykonywaniu kontroli przestrzegania 
wymagań ochrony środowiska inspektor 
uprawniony jest do: 
1) wstępu wraz z pracownikami pomocniczymi, 
rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem przez 
całą dobę na teren nieruchomości, obiektu lub 
ich części, na którym prowadzona jest 
działalność gospodarcza, a w godzinach od 6 do 
22 na pozostały teren, 
2) pobierania próbek, przeprowadzania 
niezbędnych badań lub wykonywania innych 
czynności kontrolnych w celu ustalenia na 
terenie kontrolowanej nieruchomości, w 
obiekcie lub jego części, stanu środowiska oraz 
oceny tego stanu w świetle przepisów o 
ochronie środowiska, a także indywidualnie 
określonych w decyzjach administracyjnych 
warunków wykonywania działalności 
wpływającej na środowisko, 

3) oceny sposobów eksploatacji maszyn, 
urządzeń technicznych, w tym środków 
komunikacji i transportu, 
4) oceny skuteczności urządzeń chroniących 
środowisko, a także oceny stosowanych 
technologii i rozwiązań technicznych, 
5) żądania pisemnych lub ustnych informacji 
oraz wzywania i przesłuchiwania osób w 
zakresie niezbędnym dla ustalenia stanu 
faktycznego, 
6) żądania okazywania dokumentów i 
udostępnienia wszelkich danych mających 
związek z problematyką kontroli. 

Państwowy monitoring środowiska jest 
systemem pomiarów, ocen i prognoz stanu 
środowiska, realizowanym przez jednostki 
organizacyjne organów administracji 
państwowej i rządowej, organów gmin, jak 
również przez szkoły wyższe i podmioty 
gospodarcze. 

Celem państwowego monitoringu środowiska 
jest zwiększenie skuteczności działań na rzecz 
ochrony środowiska poprzez zbieranie, 
analizowanie i udostępnianie danych 
dotyczących stanu środowiska i zmian w nim 
zachodzących. 
Państwowy monitoring środowiska obejmuje 
sieci: 
1) krajowe, 
2) regionalne (wojewódzkie i 
międzywojewódzkie), 
3) lokalne. 

PMŚ obejmuje zadania wynikające z polityki 
ekologicznej państwa, zaś informacja 
środowiskowa pochodząca z PMŚ stanowi 
podstawę do oceny skuteczności aktualnej 
polityki ekologicznej kraju oraz przesłankę do 
konstrukcji jej założeń na kolejny okres. 

struktura podsystemów PMŚ: 
- monitoring jakości powietrza, 
- monitoring jakości wód,
- monitoring jakości gleby i ziemi,
- monitoring przyrody,
- monitoring hałasu, 
- monitoring pól elektromagnetycznych, 
- monitoring promieniowania jonizującego.

Zintegrowany monitoring środowiska 
przyrodniczego 
Celem ZMŚP jest dostarczanie danych o stanie 
reprezentatywnych geoekosystemów Polski (z 
uwzględnieniem ich geo- i bioróżnorodności), 
mechanizmach ich funkcjonowania, 
tendencjach zmian zachodzących w nich pod 
wpływem zmian klimatu i działalności 
człowieka, rodzaju i charakterze zagrożeń 
geoekosystemów. 

 ZMŚP będzie realizowany według 
zweryfikowanego programu pomiarowego 
koncentrującego się na monitoringu 
najistotniejszych parametrów określających 
stan i funkcjonowanie wytypowanych 
geoekosystemów. 

Obejmuje on: pomiary meteorologiczne, 
pomiary zanieczyszczeń powietrza, pomiary i 
analizy chemizmu opadów atmosferycznych, 
pomiary i analizy chemizmu opadu 
podkoronowego i spływu po pniach, pomiary i 
analizy gleb i roztworów glebowych, pomiary i 
analizy opadu biologicznego, pomiary i analizy 
ilości i jakości wód powierzchniowych, pomiary i 
analizy składu chemicznego i poziomu wód 
podziemnych, obserwacje i pomiary porostów 
(w tym koncentracje metali ciężkich i siarki w 
plechach), obserwacje i pomiary flory i 
roślinności,, uszkodzenia drzewostanów, 
rejestracja zmian pokrycia terenu i użytkowania 
ziemi. 

Regulacje prawne,  instrumenty 
ekonomiczne w ochronie środowiska 

 Pozwolenia zintegrowane zostały 
wprowadzone do prawa unijnego Dyrektywą 
Unii Europejskiej w 1996 r. Do prawa polskiego 
zostały dostosowane ustawą z dnia 27 kwietnia 
2001 r. - Prawo ochrony środowiska 

 Pozwolenie zintegrowane, które w zasadzie jest 
pewną formą licencji na prowadzenie 
działalności przemysłowej uzyskiwaną dla 
instalacji przemysłowych i innych ma 
zastępować cząstkowe pozwolenia 
środowiskowe obowiązujące dotychczas, 
obejmując swym zakresem wszystkie 
oddziaływania na środowisko określane w 
pozwoleniach cząstkowych oraz ich wzajemne 
powiązania. 

Wniosek o wydanie pozwolenia zintegrowanego 
powinien podkreślać całościowe podejście 
zakładu do ochrony środowiska realizowane 
m.in. poprzez zastosowanie BAT.

 Klasyfikacja instrumentów ekonomicznych 
w ochronie środowiska:
 - opłaty ekologiczne;
 - opłata depozytowa i produktowa
 - system handlu uprawnieniami do emisji 
zanieczyszczeń 

Opłaty ekologiczne:

 za jakościową degradację środowiska:
 

-za wprowadzanie gazów (pyłów) do 

powietrza
 

-za substancje zubożające warstwę 

ozonową
 

-za wprowadzanie ścieków do wód (ziemi)

 

-za składowanie odpadów

 za ilościową degradację środowiska:
 

-za usuwanie drzew lub krzewów

 

-za wyłączenie gruntów z produkcji 

rolniczej lub 

leśnej

 za korzystanie ze środowiska
 

-za pobór wód

 

-eksploatacyjna i koncesyjna w górnictwie
 -za korzystanie ze śródlądowych dróg 

wodnych oraz

  urządzeń wodnych stanowiących 

własność Skarbu 

  Państwa

 

-za oddanie w użytkowanie gruntów pod 

wodami

  stanowiących własność Skarbu Państwa 

oraz  

 

  obwodów rybackich.

 Opłata produktowa
 Opłata depozytowa
 Opłata za brak sieci zbierania pojazdów 

 Opłaty podwyższone:
-

emisja gazów lub pyłów do powietrza bez pozwolenia – 

500 %
 -pobór wód bez pozwolenia – 500 %
 -wprowadzanie ścieków bez pozwolenia – 500 %
 -wrzucenie odpadów do wód lub morza – opłata x 100
 -składowanie odpadów w innych miejscach szczególnie 
chronionych
  (brzeg zbiornika wodnego, strefa ochronna ujęcia 
wody, park
   narodowy, rezerwat przyrody, uzdrowisko – 15 % 
opłaty za
   umieszczenie na składowisku za każdą dobę
 -składowanie odpadów w miejscu nie przeznaczonym 
na ten cel
  10 % opłaty za umieszczenie na składowisku za każdą 
dobę
 -składowanie bez zatwierdzenia instrukcji eksploatacji 
składowiska
  lub magazynowanie bez decyzji  5 % opłaty za 
umieszczenie na
  składowisku za każdą dobę 

Handel emisjami zanieczyszczeń 

- górny limit emisji zanieczyszczeń dla 
regionu

- odpłatne certyfikaty