Finanse
Semestr jesień 2011
Zasady zaliczania zajęć
1.
Aktywność na zajęciach
/dopuszczalna jest jedna
nieusprawiedliwiona nieobecność w trakcie
semestru / max. 15%
2.
Sprawdzian I - test połówkowy
max. 25%
3.
Sprawdzian II - test końcowy /
z całości
materiału
/
max.60%
Finanse
podstawowe pojęcia
Przedmiotem nauki o finansach państwa są zjawiska oraz procesy
związane z powstawaniem i rozdysponowywaniem pieniężnych
środków publicznych, zapewniających funkcjonowanie państwa
Sektor publiczny realizuje zadania państwa na które ponoszone
są wydatki :
• materialne na zakup dóbr i usług dla realizacji funkcji
statutowych
majątek publicznych instytucji usługowych
majątek w użytkowaniu publicznym
majątek zaangażowany w działalność gospodarczą
majątek służący organom władzy i administracji państwowej
• transferowe nie związane z ruchem towarów i usług – emerytury,
zasiłki, subwencje, czyli redystrybucja dochodów przez państwo
Sektor prywatny
Finanse
definicje i podstawowe
pojęcia
• Własność prywatna –
to własność należąca do jednostki / człowieka /,jest to zbiór
uprawnień własnościowych, które są ekskluzywne[wyłączne],oraz dobrowolnie
transferowalne[ przekazywalne]
• Własność publiczna
–
to zbiór, w którym prawo własności przysługuje Skarbowi
Państwa i jednostkom samorządu terytorialnego
o Co jest przedmiotem własności publicznej
o Przyczyny powstania własności publicznej
o Funkcje własności publicznej
• Działalność gospodarcza człowieka
–
służy zaspakajaniu jego
indywidualnych potrzeb i uzyskaniu zysku
• Potrzeby zbiorowe
-
to potrzeby ludzkie, zarówno pojedyńczych osób jak i grup
społecznych, które nie mogą być zaspokojone w trybie indywidualnym, więc zapewniane są w
sposób zbiorowy / dla określonej grupy osób /
• Własność publiczna -
gromadzona jest przez państwo i służy zaspokajaniu potrzeb
zbiorowych / lokalnych i w skali całego państwa / grup obywateli i całego społeczeństwa
Finanse
Sektor prywatny a sektor publiczny
•
Kryterium własności
Kryterium własności
–
każdą działalność gospodarczą a także
społeczną można podzielić na :
prywatną
społeczną
jako zorganizowaną działalność możemy więc wyodrębnić dwa
sektory:
1.
Sektor prywatny
2.
Sektor publiczny
Sektor publiczny obejmuje działalność państwa w trzech dziedzinach:
1.
Bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne, administracja,
reprezentacja państwa wobec podmiotów zewnętrznych
2.
Problematyka społeczna i socjalna : edukacja, nauka, ochrona
zdrowia, kultura, rekreacja i sport,
3.
Gospodarka – stymulowanie i częściowo finansowanie rozwoju :
- infrastruktura transportu – drogi, Sieć kolejowa, porty, lotniska,
drogi wodne
- energetyka – zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego
- komunikacja – kontrola i stymulowanie rozwoju sieci czy
systemów łączności
Finanse
Mechanizm gromadzenia środków
Aby wyjaśnić ten mechanizm trzeba postawić kilka
Aby wyjaśnić ten mechanizm trzeba postawić kilka
pytań
pytań
• Dlaczego władze publiczne zgłaszają popyt na pieniądz
?
• Od czego zależy wielkość tego popytu ?
• Jakie są żródła zaspokojenia tego popytu / dochody definitywne i
zwrotne / ?
• Jakie są kryteria obciążania daninami publicznymi poszczególnych
podmiotów
/system podatkowy, jego zasady i kryteria / ?
• Jaka ma być organizacja systemu poboru pieniędzy dla celów
publicznych ? / aparat skarbowy, jego kształt i uprawnienia /
• Jaka ma być forma organizacyjna systemu wydatkowania środków
publicznych / budżetowa, fundusze celowe czy inne / ?
• Szczebel centralny i lokalny podział zadań i kompetencji ?
Finanse
Mechanizm rozdysponowywania środków
publicznych
Aby wyjaśnić ten mechanizm trzeba postawić kilka
Aby wyjaśnić ten mechanizm trzeba postawić kilka
pytań
pytań
• Jakie dziedziny życia społecznego i gospodarczego powinny być
finansowane ze środków publicznych i w jakich proporcjach ?
• Jakie przyjąć metody działania, aby te działania były jak
najbardziej efektywne ?
• Jakie metody przyjąć przy rozdysponowywaniu środków aby
było ono sprawiedliwe ?
• Jak nadzorować jednostki prowadzące gospodarkę środkami
publicznymi ?
• Jak kształtować relacje pomiędzy poszczególnymi szczeblami
władz, aby ich działalność była skoordynowana i wzajemnie się
uzupełniała w celu realizacji założonych zadań społecznych i
gospodarczych ?
Finanse
Stopień oddziaływania na sferę społeczno-
ekonomiczną
Kilka pytań
Jaki stopień interwencji państwa w dochody podmiotów
jest możliwy do zaakceptowania przez społeczeństwo ?
Czy możliwe jest takie zaspokojenie popytu państwa na
pieniądz, które nie ograniczy nadmiernie
przedsiębiorczości, zdolności do inwestowania i
oszczędzania ?
W jaki sposób połączyć cele czysto fiskalne /
dochody
/ z
celami pozafiskalnymi /
rozwój gospodarczy, bezrobocie
/ ?
Jaki stopień nierównowagi w finansach państwa jest do
zaakceptowania ?
Jakie powinny być żródła pożyczek publicznych ?
Finanse
Potrzeby ludzkie
• Potrzeby ludzkie -
są
nieograniczone, natomiast
możliwość ich zaspokojenia jest ograniczona [
ograniczone są zasoby
ziemii, kapitału, powietrza, wody ]
• Potrzeby indywidualne –
zaspakajane są
indywidualnie z własnych środków, lub w pewnych przypadkach
zbiorowo z funduszy publicznych
[ podstawowa ochrona zdrowia, oświata,
kultura - zakres tych potrzeb jest zależny od wielu czynników ]
• Potrzeby zbiorowe -
ze względu na ich charakter muszą
być zaspakajane w sposób zbiorowy [
bezpieczeństwo – wojsko, policja,
straż pożarna ; komunikacja, administracja ]
i finansowane z funduszy
publicznych w całości lub części.
Finanse publiczne -
funkcje
• Funkcja alokacyjna
–
finanse publiczne są
narzędziem alokacji części zasobów w gospodarce
rynkowej, czyli jej celem jest dostarczenie obywatelom i
całemu społeczeństwu towarów i usług – dóbr
publicznych /tam gdzie nie mogą być wykonane za
pomocą mechanizmu rynkowego /
• Funkcja redystrybucyjna –
czyli redystrybycja
dochodów realizowana w formie pieniężnej, dokonywana
w postaci jednokierunkowych transferów, pomiędzy
różnymi podmiotami / które wytwarzają dochody / a
państwem
•
Funkcja stabilizacyjna
Funkcja stabilizacyjna –
celem władz
publicznych powinno być takie posługiwanie się
instrumentami alokacji zasobów i redystrybycji
dochodów aby łagodzić wahania koniunktury i
stymulować rozwój gospodarki rynkowej
Finanse publiczne
definicje i podstawowe pojęcia
• Budżet państwa
jest to plan finansowy,
obejmujący wszystkie
dochody i wydatki państwa
w danym roku
kalendarzowym
• Deficyt budżetu państwa
to nadwyżka wydatków
budżetu państwa nad jego
dochodami, kolejne
deficyty powodują wzrost
długu publicznego
• Deficyt obrotów
bieżących
to nadwyżka importu nad
eksportem
• Dług publiczny
są to zobowiązania sektora
publicznego względem
podmiotów gospodarczych i
osób prywatnych oraz
zagranicy
• Deficyt ekonomiczny
sektora finansów
publicznych
jest to suma deficytów –
budżetu państwa,
samorządów jednostek
ochrony zdrowia, funduszy
celowych
Finanse publiczne
definicje i podstawowe pojęcia
• Przychody i rozchody
„ pod kreską ”
Środki, które wpływają do
budżetu z tytułu prywatyzacji
i sprzedaży skarbowych
papierów wartościowych,
przeznaczone na
finansowanie deficytu,
wykup papierów
wartościowych, spłatę
kredytów i finansowanie
innych zobowiązań skarbu
państwa
• Dochody i wydatki
„ nad kreską ”
Dochody i wydatki
związane z
funkcjonowaniem
budżetu państwa jako
kasy państwa
Finanse publiczne
definicje i podstawowe pojęcia
• Subwencja –
środki
przekazane z budżetu państwa
na finansowanie jednostek
samorządu terytorialnego bez
wskazania celu na jaki mają być
przeznaczone
• Dotacja –
dofinansowanie z
kasy państwa wydatków
podmiotów innych niż
państwowe jednostki budżetowe
• Inflacja
grudzień do grudnia
procentowy wzrost poziomu cen
dóbr i usług w grudniu w
stosunku do poziomu cen w
grudniu roku poprzedniego
• Inflacja
średnioroczna
–
procentowy wzrost
średniego poziomu cen i
usług w stosunku do
średniego poziomu cen w
roku poprzednim
• Rezerwa ogólna –
Środki przewidziane w
budżecie, które mogą
zostać wykorzystane na
pokrycie nieprzewidzianych
wydatków
Finanse publiczne
definicje i podstawowe pojęcia
• Wydatki elastyczne
Wydatki, których
wysokość może być
regulowana przez rząd
• Wydatki
zdeterminowane
/sztywne /
Wydatki, które budżet
państwa musi ponieść ze
względu na
obowiązujące prawo,
rząd natomiast nie może
dowolnie regulować ich
wysokości