PowerPoint Presentation

Jeśli podrzuciłbym 10 razy monetą, to

jaka kombinacja jest bardziej

prawdopodobna:

a) O,O,O,O,O,R,R,R,R,R

b)O,O,R,O,R,R,R,O,O,O?

O - Orzeł;

R - Reszka;

Zgodnie z rachunkiem

prawdopodobieństwa oba ciągi są

jednakowo prawdopodobne. Dlaczego?

Ponieważ wypadnięcie orła bądź reszki

przy rzucie monetą zawsze wynosi ½.

Każdy kolejny rzut posiada takie samo

prawdopodobieństwo, że wypadnie

zarówno orzeł jak i reszka.

Oba te ciągi są zatem jednakowo możliwe.

Heurystykami wydawania

sądów

uproszczone reguły

wnioskowania, którymi posługują się

ludzie, by wydawać sądy w sposób

szybki i efektywny

Kiedy używamy heurystyk?

•

Kiedy nie mamy czasu, aby angażować się w

dokładne analizy, np. musimy szybko podjąć decyzję,

czy lecieć samolotem, czy jechać samochodem.

•

Kiedy jesteśmy przeładowani informacjami, zajęci

zadaniami poznawczymi, nie mamy wolnych mocy

przerobowych, np. mamy mnóstwo spraw do

załatwienia przed podróżą.

•

Kiedy problem nie jest zbyt dla nas ważny, np.

środek lokomocji nie jest istotny.

•

Kiedy nie mamy wystarczającej wiedzy w danej

sprawie, np. nie mamy wiedzy na temat

bezpieczeństwa lotów czy jazdy samochodem na tej

trasie.

•

Kiedy coś w sytuacji aktywizuje heurystykę, np. ktoś

podaje dane procentowe dotyczące wypadków

lotniczych (zakotwiczenie)

Heurystyka dostępności: co

przychodzi na myśl

Heurystyka dostępności

nieformalna reguła umysłowa,

na mocy której ludzie wydają

sądy kierując się tym, jak

łatwo mogą coś przywołać do

świadomości

Częste jest przekonanie, że więcej osób

traci życie w płomieniach niż wskutek

utonięcia.

Ta ocena bierze się stąd, że wypadki

śmierci w wyniku pożaru mają większe

szansę znalezienia się w relacjach środków

przekazu i tym samym są bardziej dostępne

w pamięci ludzi.

W rzeczywistości ludzie znacznie częściej

toną niż giną w pożarach.

Ludzie niezmiennie

odpowiadają, że więcej jest

morderstw, jak sądzi każdy, kto

czyta gazety lub ogląda

wiadomości telewizyjne.

W rzeczywistości samobójstw

jest co roku blisko 40% więcej

niż morderstw.

Efekty stosowania heurystyki

dostępności

Mogą one w istotny sposób wpływać na

ludzkie zachowanie.

–

Chociaż dobrze wiadomo, jak ważne są okresowe

badania lekarskie, wielu ludzi nie odwiedza

lekarza tak często, jak by należało.

Na przykład liczba śmiertelnych ofiar raka piersi

byłaby mniejsza, gdyby więcej kobiet regularnie

poddawało się badaniom mammograficznym.

Jednym ze sposobów poprawy sytuacji byłoby

szersze rozpowszechnienie danych statystycznych

dotyczących prawdopodobieństwa zachorowania

na raka piersi.

Wpływ wysoce dostępnego przykładu

na zachowanie ludzi (eksperyment

Harveya Hornsteina)

Ludzi, którzy przyszli wziąć udział w tym eksperymencie

poproszono, by posiedzieli kilka minut w poczekalni, gdzie

włączone radio nadaje muzykę rozrywkową.

Po kilku chwilach muzyka cichnie a dziennikarz podający

informacje, opisuje albo brutalne morderstwo, albo akt wielkiej

wspaniałomyślności — ktoś ofiarował własną nerkę zupełnie

nieznajomej osobie z dysfunkcją tych narządów.

Następnie pojawia się eksperymentator i wyjaśnia osobom

badanym, że będą brali udział w grze na pieniądze z innym

uczestnikiem badań.

W tej grze można wybrać:



kooperację — próbując zmaksymalizować kwotę pieniędzy,

którą wygrywa zarówno osoba badana, jak i partner — albo



rywalizację — próbując samemu wygrać większość

pieniędzy.

Osoby, które usłyszały o ofiarodawcy

nerki, były bardziej skłonne do

współdziałania z partnerem niż osoby,

które usłyszały o morderstwie.

Te różne doniesienia zwiększyły w

umysłach uczestników badań

dostępność przykładów zachowań —

odpowiednio: prospołecznych i

antyspołecznych.

Heurystyka

reprezentatywności: jak

podobne jest A do B

Metoda wnioskowania

polegająca na tym, że

klasyfikacji czegoś

dokonuje się na

podstawie stopnia

podobieństwa do

przypadku typowego

W klubie studenckim spotykacie

studenta imieniem Brian.

Brian jest opalonym blondynem, robi

wrażenie człowieka bardzo

przyjaznego, pogodnego i

rozluźnionego i lubi chodzić na plażę,

surfować.

Jak myślicie, z którego kontynentu

pochodzi?

Ponieważ wygląd Briana

odpowiada dość powszechnemu

wyobrażeniu Australijczyka, być

może wysunęliście

przypuszczenie, że pochodzi on z

Australii albo przynajmniej

poważnie rozpatrywaliście tę

możliwość.

Gdybyśmy nie wiedzieli nic o Brianie,

rozsądne byłoby przypuszczenie, że

pochodzi on z któregoś z krajów

europejskich, ponieważ na uniwersytetach

polskich więcej jest studentów

pochodzących z Europy niż przybyłych z

innego kontynentu.

Gdyby nasze przypuszczenie brzmiało

„europejczyk", posługiwalibyśmy się tak

zwaną informacją o

proporcji

podstawowej

albo inaczej — informacją o

względnych częstościach przedstawicieli

różnych kategorii.

Informacja o proporcji

podstawowej

informacja o

częstości występowania w

populacji przedstawicieli różnych

kategorii

Zastanówcie się nad następującym

opisem kobiety o imieniu Ewa:

Ewa ma 31 lat, jest niezamężna, otwarta i

bardzo inteligentna. Ukończyła studia

filozoficzne.

Jako studentka była bardzo zaangażowana

w kwestie dyskryminacji rasowej i

sprawiedliwości społecznej, a także

uczestniczyła w demonstracjach

antynuklearnych.

Teraz spróbujcie odgadnąć, który z

następujących opisów Ewy jest

bardziej prawdopodobny:

1. „Ewa jest kasjerką w banku"

czy

2. „Ewa jest kasjerką w banku i działa

w ruchu feministycznym".

Logicznie rzecz biorąc, dwa wzajemnie

niezależne zdarzenia nie mogą być

łącznie bardziej prawdopodobne niż

każde z nich osobno.

Ponieważ kategorią „kasjerka w banku"

obejmuje zarówno osoby, które działają w

ruchu feministycznym, jak i osoby, które

nie są z nim związane, nie może być

bardziej prawdopodobna niż kategoria

„kasjerki, które są aktywnymi

feministkami

Chociaż pytanie, którego składowe

nie mają ze sobą kompletnie

żadnego związku, większość osób

badanych oscylowała w okolicy

liczby 25 (np. 20, 15, 30).

W rzeczywistości ponad 60 państw

z Czarnego Lądu przynależy do

ONZ.

Heurystyka

zakotwiczenia/dostosowania

uproszczona metoda wnioskowania,

która polega na posłużeniu się jakąś

liczbą czy wartością jako punktem

wyjściowym i następnie na

sformułowaniu odpowiedzi na pytanie

przez zmodyfikowanie tej wartości

stanowiącej zakotwiczenie; ludzie często

nie modyfikują jej w stopniu

wystarczającym

Heurystyka zakotwiczenia wpływa

nie tylko na oszacowania wartości

liczbowych.

Kiedy formujemy sądy o

rzeczywistości, pozwalamy często, by

nasze osobiste doświadczenia i

obserwacje stanowiły zakotwiczenie

dla obrazu, który tworzymy, nawet

gdy wiemy, że te doświadczenia nie

są typowe

Podsumowując

, omówiliśmy funkcjonowanie

dwóch rodzajów uproszczeń myślowych:

schematów i heurystyk wydawania sądu.

Pomiędzy tymi dwoma typami poznawczego

przetwarzania istnieje ścisły związek.

Schematy są zorganizowanymi fragmentami

wiedzy o ludziach i o sytuacjach, podobnie jak

książki w bibliotece.

O tym, który spośród schematów jest

przywołany, decydują heurystyki wydawania

sądu

Wnioskowanie z prób

niereprezentatywnych

Dokonywanie

uogólnień na

podstawie prób

informacji, o których

wiadomo, że są

tendencyjne bądź

nietypowe

Badanie Hamill, Wilson,

Nisbett

Dano osobom badanym skróconą wersję artykułu z „New

Yorkera". Zawierał on wyrazisty opis Carmen Santany,

żyjącej wraz z dziećmi z zasiłku.

Santana była przyjacielska i ciepła, ale prowadziła życie —

według standardów większości łudzi — nieodpowiedzialne i

ponure. Często swój czek z zasiłkiem traciła na stanowych

loteriach i w nielegalnych totalizatorach. To, co zostawało,

wydawała na czynsz, żywność z drogiego miejscowego

sklepu i comiesięczne raty za drogie, choć tandetne,

pokryte plastikiem meble. Mieszkała w budynku rojącym

się od szczurów, ze zniszczonymi drzwiami i dziurawymi

skrzynkami na listy, popękanymi ścianami i sufitami,

niesprawnymi urządzeniami sanitarnymi. Najmłodsze z jej

ośmiorga dzieci (będących rezultatem kontaktów z trzema

różnymi mężczyznami) nosiły starą, podartą odzież, a do

szkoły uczęszczały — w najlepszym razie — w kratkę. Jedno

z nich jeszcze nie zaczęło chodzić do szkoły, ponieważ pani

Santana nie miała odpisu jego świadectwa urodzenia.

Starsze dzieci były zamieszane w nielegalne zakłady,

handel heroiną i prostytucję.

Zastanawiano się czy po lekturze artykułu o pani

Santanie ludzie będą nastawieni bardziej negatywnie

do osób żyjących z zasiłku — to znaczy, czy wyciągną

wnioski dotyczące populacji na podstawie próby

obejmującej jedną osobę, o której czytali.

Logicznie rzecz biorąc, powinno to zależeć od tego,

za jak typową dla wszystkich pobierających zasiłek

uznali oni panią Santanę.

Aby sprawdzić, czy badani zachowają się zgodnie z

tą logiką, niektórym powiedziedziano otwarcie, że

pani Santana jest bardzo nietypowa, gdyż pobiera

zasiłek znacznie dłużej niż przeciętny odbiorca.

Innym zaś, że jest pod tym względem typowa —

pobiera zasiłek mniej więcej tak samo długo.

Obserwowowano następnie, czy te dwie grupy

zmienią swoje postawy wobec zasiłku społecznego,

porównując ich poglądy z opiniami osób z grupy

kontrolnej, które nie czytały artykułu.



Kiedy badanym mówiono, że pani Santana jest

typowa, ich postawy względem osób pobierających

zasiłek stawały się bardziej negatywne.

Nie ma w tym nic specjalnie dziwnego: ludzie ci

wiedzieli, że pani Santana jest co najmniej pod jednym

względem podobna do przeciętnego odbiorcy zasiłku, a

zatem to, czego się o niej dowiedzieli, uogólniali na całą

grupę.



Co jednak zaskakujące, w takim samym stopniu

skłonni do uogólniania byli uczestnicy badań, którzy

dowiadywali się, że pani Santana nie jest typowa. Mimo

że potrafili sobie przypomnieć tę informację, w

niewielkim stopniu zmieniała ona ich gotowość do

wyciągania wniosków ogólnych na podstawie tego, co

przeczytali. Stawali się tak samo negatywnie nastawieni

do osób pobierających zasiłek, jak osoby, które wierzyły,

że pani Santana jest typową przedstawicielką tych osób.

Nawet jeżeli wiemy, że informacja

ma charakter tendencyjny albo że

dotyczy zjawiska o charakterze

wyjątkowym, zupełne jej

zlekceważenie może okazać się

trudne.

Mamy tu jeszcze jeden przykład heurystyki

zakotwiczenia/dostosowania.

Ludzie wychodzą od punktu początkowego, czyli

inaczej od punktu zakotwiczenia („Pani Santana

naprawdę była życiową bałaganiarą"), i powinni

następnie skorygować swój sąd („Ona nie jest

typowa dla całej populacji, a zatem nie możemy

na tej podstawie wyciągać wniosków o wszystkich

pobierających zasiłek").

Jednakże, tak jak w wypadku innych efektów

zakotwiczenia, tak i tutaj ludzie nie korygują

swoich sądów wystarczająco i zanadto ulegają

wpływowi jednostkowego wyjściowego przykładu

Ludzie często dokonują nieuzasadnionego

uogólniania na podstawie tendencyjnej próby.

Szacowanie współzmienności:

przewidywanie jednej zmiennej na

podstawie innej

Szacowanie współzmienności:

ocenianie stopnia, w jakim

dwie zmienne są skorelowane,

to znaczy przewidywanie

jednej zmiennej (np. tego, jak

przyjacielska jest dana osoba)

na podstawie innej zmiennej

(np. płci tej osoby)

Stwierdzono, że ludzie mają całkiem

dobrą zdolność wykrywania

współzmienności przynajmniej

wtedy, kiedy nie dysponują z góry

jakimś schematem czy

oczekiwaniem, które jej dotyczy

Niekiedy jednak współzmienności,

których uczy nas nasza kultura, same

są błędne. Zastanówcie się nad

następującymi teoriami:



ludzie są w lepszym nastroju w dni

wolne od pracy niż w poniedziałki;



jedzenie czekolady zwiększa

prawdopodobieństwo pryszczy;



wychodzenie w wilgotną, chłodną

pogodę zwiększa ryzyko przeziębienia

W kilku badaniach stwierdzono, że kiedy

badani dokonują oszacowań współzmienności

i spodziewają się związku pomiędzy dwiema

zmiennymi, to będą go dostrzegali.

Przeprowadzono badania, w których studenci

college'u przez pięć tygodni codziennie

obserwowali swój własny nastrój (Wilson, Laser,

Stone). Śledzili oni również kilka czynników, z

którymi ich nastrój mógł być skorelowany (na

przykład ilość snu ostatniej nocy oraz pogodę).

Na podstawie tych danych stwierdzono, że

niektóre ze zmiennych (np. pogoda) rzeczywiście

korelowały z nastrojem.

Porównywano później te rzeczywiste korelacje z

ocenami osób badanych dotyczącymi tego, z

jakimi zmiennymi związany był ich nastrój.

Korelacja pozorna:

przekonanie, że

dwie zmienne są skorelowane,

podczas gdy w rzeczywistości tak

nie jest; wynika ono ze schematu,

zgodnie z którym istnieje pomiędzy

nimi związek

Czy w istocie nasze myślenie może

być aż tak niedoskonałe?

W końcu większość z nas daje sobie

codziennie radę bez większych

potknięć

Document Outline