BONY SKARBOWE
Weksle własne skarbu
państwa
Stanisław Szydło
BONY SKARBOWE
Weksle własne skarbu
państwa
Stanisław Szydło
Wprowadzenie
Bony skarbowe po raz pierwszy pojawiły się w Anglii w 1870 r.
Emisję bonów skarbowych podjęto w Polsce w maju 1991r
wprowadzając na rynek początkowo papiery 4 - i 8 –
tygodniowe.
W lipcu 1991 r. nastąpiła pierwsza emisja bonów 26-
tygodniowych.
Na przełomie lat 1991/92 ofertę uzupełniono o bony 13 - i 52
-tygodniowe (od grudnia 1991 r.)
W kolejnych latach oferta Ministerstwa Finansów podlegała
okresowym zmianom. Największą regularnością emisji
cechowały się jednak instrumenty o terminach zapadalności
wynoszących 13 i 52 tygodni.
Związane to było z faktem, iż średnie stopy rentowności tych
papierów na przetargach służyły wyznaczaniu kuponów 3 i 10
-letnich obligacji skarbowych o oprocentowaniu zmiennym
Bon skarbowy- definicja
• Bon skarbowy jest instrumentem dłużnym,
emitowanym
przez
Skarb
Państwa
za
pośrednictwem Ministerstwa Finansów.
• Bon skarbowy - weksel skarbowy, dłużny papier
wartościowy Skarbu Państwa na okaziciela o
wartości nominalnej 10 tys. PLN z terminami emisji
od 1 do 52 tygodni (standardowo 13 i 52) Ponadto
Minister Finansów ma możliwość emisji bonów na
okres od 1 do 90 dni. Oprocentowanie bonów ma
charakter stały, dyskontowy (dochodem jest różnica
pomiędzy ceną zakupu, a wartością nominalną
bonu).
Cechy podstawowe
• Podstawową cechą bonów skarbowych jest zerowy
stopień ryzyka, co sprawia, że są atrakcyjnym papierem
lokacyjnym.
Zerowe ryzyko opłacane jest niskim
oprocentowaniem.
• Niskie oprocentowanie świadczy o niewielkim koszcie
zaciąganego przez skarb państwa kredytu.
• Emisja
tego
instrumentu
odbywa
się
w
celu
finansowania bieżących wydatków budżetu państwa
(finansowanie krótkoterminowo deficytu budżetowego,
ujemnego
salda
handlu
zagranicznego)
i
dla
zapewnienia płynności na rynku pieniężnym.
• Tak więc, bony skarbowe, są wykorzystywane przez
banki centralne do regulacji obiegu pieniądza w
gospodarce.
Emisja
Agentem emisji jest NBP
• Wartość nominalną bonów skarbowych określa list
emisyjny.
Łączną
maksymalną
wartość
bonów
skarbowych wyemitowaną w danym roku określa ustawa
budżetowa
• Od lipca 1995 r. bony są emitowane jedynie w formie
zdematerializowanej w postaci zapisów magnetycznych w
Rejestrze Papierów Wartościowych (dawniej Centralny
Rejestr
Bonów
Skarbowych),
prowadzonym
przez
Narodowy Bank Polski.
• Emitent bonów gwarantuje ich wykup po wartości
nominalnej w dniu zapadalności bonu. Na przetargach
bony są natomiast sprzedawane z dyskontem, czyli po
cenie niższej od wartości nominalnej. Wysokość ceny
zakupu bonu określa jednocześnie stopę zwrotu w
terminie do wykupu, którą uzyska inwestor
Rola bonów skarbowych
W latach 90. bony skarbowe były podstawowym
instrumentem
finansowania
potrzeb
pożyczkowych
budżetu. Z czasem ich rola zmalała na rzecz obligacji, co
znalazło odzwierciedlenie w stopniowym zmniejszaniu się
ilości bonów w obiegu. Tendencja do spadku znaczenia
bonów skarbowych w finansowaniu potrzeb pożyczkowych
budżetu państwa, została zahamowana w pierwszych
latach obecnej dekady. Podstawowymi przyczynami
zahamowania tej tendencji były: istotny wzrost potrzeb
pożyczkowych państwa oraz niewystarczająca dynamika
popytu na instrumenty o dłuższym okresie zapadalności, a
także ryzyko stopy procentowej, co zwiększyło popyt na
instrumenty o krótkim terminie zapadalności. W chwili
obecnej ponownie znaczenie bonów relatywnie maleje
Rynek bonów skarbowych jest wyczulony na wszelkiego
typu informacje, dość szybko reaguje na zmiany w
otoczeniu. Uważna jego obserwacja pomaga w analizie i
podejmowaniu rozważnych decyzji inwestycyjnych.- jest
ważnym wskaźnikiem oczekiwań inwestorów
Sprzedaż bonów skarbowych
• Bony skarbowe są emitowane w formie zdematerializowanej i
przechowywane w postaci zapisów magnetycznych w
Rejestrze Papierów Wartościowych, prowadzonym przez
Narodowy Bank Polski.
• Sprzedaż bonów skarbowych odbywa się z dyskontem (cena
zakupu jest niższa od wartości nominalnej) zaś w terminie
wykupu inwestor otrzymuje wartość nominalną bonu - jego
zysk stanowi różnica pomiędzy wartością nominalną a ceną
zakupu bonu.
• Dostęp do rynku pierwotnego bonów skarbowych jest
zarezerwowany
wyłącznie
dla
Dealerów
Skarbowych
Papierów
Wartościowych
–
pozostali
inwestorzy
zainteresowani nabyciem tych papierów muszą skorzystać z
pośrednictwa
DSPW.
Bony
mogą
być
przedmiotem
swobodnego obrotu pomiędzy rezydentami i nierezydentami,
będącymi osobami prawnymi lub fizycznymi oraz spółkami
nie posiadającymi osobowości prawnej przy zachowaniu
warunków wynikających z przepisów regulujących obrót
dewizowy, a także publiczny obrót papierami wartościowymi.
Rynek pierwotny
• Rynek pierwotny tworzą przetargi organizowane co dwa
tygodnie przez agenta emisji - NBP. Oferty na zakup bonów
składać mogą jedynie podmioty mające status dilera
skarbowych papierów wartościowych (DSPW). Są nimi banki,
z którymi minister finansów zawarł umowę przyznającą im
prawo składania ofert przetargowych. Uczestnicy przetargu
są zobowiązani do określenia liczby bonów, którą chcą nabyć
oraz ceny przetargowej. Przedstawiona przez uczestnika
przetargu
wartość
nominalna
oferty
z
daną
ceną
przetargową nie może być niższa od określonej w liście
motywacyjnym, podawanym do publicznej wiadomości przez
ministra finansów przed pierwszym w danym miesiącu
przetargiem. Podczas przetargu przyjmuje się jedynie oferty
zakupu po cenie wyższej od najniższej przyjętej ceny
przetargowej. Warunkiem nabycia bonu przez uczestnika
przetargu jest posiadanie przez niego konta depozytowego w
Rejestrze Papierów Wartościowych NBP oraz rachunku
bieżącego w centrali Narodowego Banku Polskiego
Rozporządzenie Ministra Finansów
z dnia 26 czerwca 2006 r.
w sprawie warunków emitowania bonów skarbowych
(Dz. U. Nr 113, poz. 771)
§ 10. 1. W przetargach mogą brać udział, z zastrzeżeniem ust.
2, wyłącznie banki, instytucje kredytowe lub instytucje
finansowe, a także ich odziały, w rozumieniu ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72,
poz. 665, z późn. zm.1)), z którymi Minister Finansów zawarł
umowę w sprawie pełnienia funkcji Dealera Skarbowych
Papierów Wartościowych, przyznającą im prawo do
składania ofert na przetargach bonów określonych w
rozporządzeniu, zwani dalej "uczestnikami przetargu".
2. W przetargach bonów skarbowych mogą brać ponadto
udział banki państwowe w rozumieniu ustawy z dnia 29
sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, nieposiadające statusu
Dealera Skarbowych Papierów Wartościowych. Szczegółowe
warunki i tryb nabywania bonów skarbowych przez te banki
zostaną określone w umowie z Ministrem Finansów
List emisyjny
List emisyjny jest podawany przez Ministra Finansów do
wiadomości publicznej w prasie o zasięgu ogólnokrajowym
lub za pomocą innych środków przekazu, w szczególności
bankowych systemów informacji.
Przed każdym przetargiem Minister Finansów podaje
informację zawierającą w szczególności:
1) datę przetargu,
2) kody bonów skarbowych,
3) przewidywaną wartość nominalną bonów skarbowych
o danym terminie wykupu oferowanych do sprzedaży na
przetargu,
4) okresy, na jakie bony są emitowane.
Bony skarbowe są wykorzystywane
przez:
Rząd
do:
- zaciągania krótkoterminowego kredytu od ich
nabywców w celu finansowania deficytu budżetowego,
- regulowania w czasie poziomu wpływów i wydatków
budżetowych,
- prowadzenie polityki pieniężnej państwa, której celem
jest utrzymanie na odpowiednim poziomie koniunktury i
inflacji w gospodarce.
NBP do:
- kształtowania poziomu płynności w systemie
bankowym przez operacje otwartego rynku i kredyty
refinansowe,
- regulowanie poziomu stóp procentowych na rynku w
oparciu o stopę REPO i lombardową,
- utrzymania na określonym poziomie kursu waluty
krajowej,
Bony skarbowe są wykorzystywane przez:
Banki komercyjne do:
- regulowania bieżącej płynności finansowej,
- korzystnego i pewnego lokowania środków pieniężnych,
- zaciągania kredytu lombardowego,
- zaciągania kredytów krótkoterminowych przez operacje REPO,
- osiągania zysku z prowizji przy obsłudze nabywców bonów
skarbowych na rynku wtórnym,
-
dokonywania
transakcji
arbitrażowych,
spekulacyjnych
i
hedgingowych,
Przedsiębiorstwa do:
- regulowania własnej płynności finansowej,
- zyskownego lokowania wolnych środków pieniężnych,
- pozyskiwania krótkoterminowego kredytu przez transakcje REPO,
- dokonywania transakcji hedgingowych,
I
ndywidualnych inwestorów do:
- zyskownego i bezpiecznego lokowania wolnych środków pieniężnych.
Korzyści/niedogodności: dla indywidualnych
inwestorów
Korzyści:
- wysoka dochodowość - z reguły wyższa niż w
przypadku
depozytów,
- stałe oprocentowanie,
- dopasowanie terminu wykupu do potrzeb klienta,
-
możliwość
wcześniejszego
odsprzedania
posiadanego bonu skarbowego przed terminem
wykupu
bez
znacznej
utraty
oprocentowania,
- praktycznie brak ryzyka niewypłacalności emitenta,
- bony skarbowe mogą posłużyć jako zabezpieczenie
kredytu
bankowego.
Niedogodności:
Podstawową niedogodnością związaną z inwestycją w
bon skarbowy jest konieczność zainwestowania
relatywnie niemałej sumy pieniędzy.
Ryzyko posiadania bonów
skarbowych
Bon skarbowy jest uważany za instrument wolny od
ryzyka,
w
szczególności
wolny
od
dwóch
podstawowych rodzajów ryzyka, którymi są:
1) ryzyko niedotrzymania warunków – z uwagi na to,
iż emitentem jest Skarb Państwa, ryzyko to w
zasadzie nie istnieje;
2) ryzyko ceny – ryzyko to nie występuje, w
przypadku, gdy bon skarbowy jest trzymany do
terminu wykupu (posiadacz otrzymuje znaną
wartość nominalną); ryzyko to pojawia się, jeśli
inwestor ma zamiar sprzedać bon przed terminem
wykupu (posiadacz otrzymuje wartość niższą od
cenie sprzedaży i płaci nieznaczne odsetki).
Dosyć kosztowne są opłaty za prowadzenie rachunku
i
comiesięczne
powiadomienia
o
stanie
„papierów”. Z tych ostatnich można zrezygnować.
Bon skarbowy – alternatywa
lokaty
Bon skarbowy to dobra alternatywa dla
lokaty
- Bony skarbowe są obarczone tylko niewielkim
ryzykiem, bo dłużnikiem jest Skarb Państwa.
- Mogą one służyć jako zabezpieczenie kredytów
czy gwarancji udzielanych przez banki komercyjne.
- W przeciwieństwie do lokaty mogą być również
swobodnie
przenoszone
między
rachunkami
powierniczymi należącymi do klienta w różnych
bankach.
- Bony skarbowe można sprzedać praktycznie w
każdym momencie, likwidując inwestycję w całości
lub tylko w części. Nie ryzykujemy przy tym utraty
zysków, jak to często ma miejsce w przypadku
zerwania lokaty bankowej.
Stopa rentowności bonu
skarbowego
• Podstawową charakterystyką, która określa dochód z
inwestycji w bon skarbowy, jest stopa rentowności bonu
skarbowego. Określona jest ona według wzoru:
r = [(FV – P)/P] x (360/t)
gdzie:
r – stopa rentowności bonu skarbowego, wyrażona w skali
rocznej,
FV – wartość nominalna bonu skarbowego,
P – cena bonu skarbowego,
t – liczba dni do wykupu bonu skarbowego.
Ze wzoru wynika, że stopa rentowności bonu skarbowego
określona jest jako relacja dochodu uzyskanego z tytułu
inwestycji w bon skarbowy (różnica między wartością
nominalną a ceną zakupu) do ceny zakupu tego bonu, przy
czym wartość ta przeliczana jest na skalę jednego roku.
Jest tutaj zastosowana koncepcja prostej stopy dochodu.
W przypadku zgodności horyzontu inwestycji z terminem
wykupu bonu skarbowego pozwala to na dokładne
określenie stopy dochodu w momencie zakupu bonu
skarbowego.
Przykład
• W dniu 14 grudnia 2005 r. bank „X” podawał następujące
ceny w odniesieniu do 133-dniowego bonu skarbowego,
tzn. bonu z terminem wykupu 27 kwietnia 2006 r. (wartość
nominalna
bonu
wynosi
10000
złotych):
- cena kupna (cena, po której bank chce kupić ten bon
skarbowy): 9836,50 zł;
- cena sprzedaży (cena, po której bank chce sprzedać bon
skarbowy): 9847,20 zł
Jeśli inwestor kupi ten bon skarbowy (po cenie sprzedaży) i
przetrzyma
do
terminu
wykupu,
wówczas
stopa
rentowności wynosi [zgodnie z powyższym wzorem]:
r = [ (10000 – 9847,20) / 9847,20 ] x ( 360 / 133 ) = 4,20
Wzór ten może być również zastosowany w przypadku, gdy
inwestor zamierza sprzedać bon skarbowy przed terminem
wykupu na rynku. Wtedy jednak występująca we wzorze
wartość nominalna musi być zastąpiona ceną sprzedaży
bonu skarbowego. Oznacza to, iż stopa dochodu inwestycji
dokładnie znana jest dopiero w momencie zakończenia
inwestycji. W momencie rozpoczęcia inwestycji stopę
rentowności można określić jedynie w sposób przybliżony.
• Rynek wtórny
Tworzony przez oferty kupna i sprzedaży składane
przez podmioty chcące nabyć bądź sprzedać bony
skarbowe między przetargami. Stopy
oprocentowania bonów na rynku wtórnym kształtują
się pod wpływem gry rynkowej. Dilerzy skarbowych
papierów wartościowych na rynku wtórnym kwotują
bony w postaci oferowanej ceny kupna/sprzedaży za
10 000 jednostek nominalnych w dniu wykupu. Cenę
kupna/sprzedaży określa wzór
:
Przykład
Zgłoszona oferta kupna bonu z terminem zapadalności 25
dni wynosi 10%, a oferta sprzedaży 9,5%. Oznacza to
iż bank może kupić bon za taką cenę, która
przyniosłaby mu 10% rocznej rentowności lub sprzedać
po cenie, która przyniosłaby mu 9,5% rocznej
rentowności. Ceny te wynoszą
:
1. W przypadku kupna:
2. W przypadku sprzedaży:
Bony skarbowe jako instrumenty
dyskontowe
Bony skarbowe są sprzedawane z dyskontem. Ich cena zawsze
jest niższa od wartości nominalnej i jest określana przez ich
potencjalnych nabywców. Dyskontem bonu skarbowego
nazywamy różnicę między wartością nominalną bonu (10
000 PLN), a bieżącą wartością rynkową, czyli ceną bieżącą.
• gdzie:
• D - kwota dyskonta
• N - wartość nominalna
• P - wartość rynkowa
• d - roczna stopa dyskonta wyrażona w procentach
• n - liczba dni od momentu zakupu bonu do dnia wykupu.
,
• Roczną stopę dyskonta liczymy ze wzoru:
gdzie:
d - roczna stopa dyskonta wyrażona w procentach
n - liczba dni od momentu zakupu bonu do maturity (dnia
wykupu)
Kwota dyskonta przedstawia koszt jaki ponosi emitent.
Dla nabywcy istotną jest stopa zwrotu uzyskiwana z
zainwestowanego kapitału. Roczną stopę zwrotu zwaną
również stopą rentowności bonu liczymy według wzoru:
• gdzie:
• r - roczna stopa rentowności
• D - kwota dyskonta
• P - wartość rynkowa
,
lub
R = (N - Wz) / Wz * 360 / n * 100
gdzie:
• R - rentowność,
• Wz - wartość zakupu (cena),
• N - wartość nominalna bonu skarbowego,
• n - liczba dni od daty zakupu sprzedaży
bonu skarbowego do daty jego wykupu
przez emitenta,
Bony skarbowe - przetarg z dnia 2008.10.13
Rodzaj bonu
13 tyg.
52 tyg.
Data wykupu
2009.01.14
2009.10.14
Kod bonu ISIN
PL0000004
461
PL0000004
560
Podaż [mln PLN]
800
800
Popyt [mln PLN]
1979.45
1872.42
Wartość przyjętych ofert [mln PLN]
802.61
811.55
Najniższa przyjęta cena przetargowa
[PLN]
9845.94
9398.52
Średnia ważona cena przetargowa
przyjętych ofert [PLN]
9846.35
9401.56
Najwyższa zgłoszona cena przetargowa
[PLN]
9850.6
9428.03
Rentowność minimalna [%]
6.000
6.000
Rentowność średnia [%]
6.173
6.295
Rentowność maksymalna [%]
6.190
6.329
Data zapłaty za bony
2008.10.15
2008.10.15
Stopa redukcji
-0
-0
ŹRÓDŁO:
Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady emisji SPW
jest ustawa o finansach publicznych z dn. 30 czerwca 2005
roku (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.). Na jej podstawie do
emisji
SPW
opiewających
na
świadczenia
pieniężne
upoważniony został wyłącznie Minister Finansów - inne rodzaje
SPW mogą być emitowane przez Ministra Skarbu w
porozumieniu z Ministrem Finansów.
1. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 2006 r.
w sprawie warunków emitowania bonów skarbowych (Dz.U. Nr
113, poz. 771, z dnia 30 czerwca 2006 r.):
[http://isip.sejm.gov.pl/prawo/index.html].
2. Hull John C., Options futures & Rother Derivatives,
University of Toronto, Prentice-Hall International, Inc., 1989.
3. Jajuga K., Inwestycje, PWN, Warszawa 2006.
4. Jajuga K., Depozyty i instrumenty rynku pieniężnego,
Fundacja Edukacji Rynku Kapitałowego, Komisja nadzoru
Finansowego, Warszawa 2006.
5. Ministerstwo Finansów:
[http://www.mofnet.gov.pl/index.php?
wysw=5&sgl=2&dzial=65].