Przestępstwa pretorskie

Dolus – trzy znaczenia



Zachowanie sprzeczne z dobrą wiarą

(podstawa do udzielenia

exceptio doli

)



Najwyższy stopień winy



Przy deliktach

– działanie w zamiarze

wyrządzenia szkody



Przy zobowiązaniach kontraktowych

– strona

umowy celowo działa niezgodnie z umową, co

rodzi odpowiedzialność z właściwego kontraktu



Oszustwo

– świadome wprowadzenie w błąd w

celu doprowadzenia kogoś do niekorzystnego

rozporządzenia prawem

(podstawa dla udzielenia

actio doli

)

Dolus – środki prawne



Exceptio doli

–

w wypadku czynności prawnej

zobowiązującej (zarzut w procesie niweczący

żądanie drugiej strony)



Actio doli

–

w wypadku czynności prawnej

rozporządzającej (skarga w procesie prowadząca

do odzyskania świadczenia od drugiej strony)

Actio doli



Skarga roczna, infamująca, na

simplum



Przysługuje tylko wtedy, gdy nie ma innej

skargi (

subsydiarna

!!!

)



Przesłanki



Szkoda majątkowa poszkodowanego

(na

skutek czynności rozporządzającej dokonanej

pod wpływem podstępu)



Zły zamiar sprawcy



Działania nacechowane złośliwością (również

dokonane bez chęci osiągnięcia korzyści)



Każde działanie ze świadomością pokrzywdzenia,

któremu towarzyszy chęć osiągnięcia korzyści

Actio doli - interpretacja



Stosowanie

actio doli

w drodze jej

interpretacji w jurysprudencji



Wszelkie nieuczciwe wyrządzenie

szkody nie objęte innymi skargami np.



Zabicie niewolnika będącego przedmiotem

zobowiązania osoby trzeciej



Niedochowanie obietnicy nie chronionej

prawem



Niewypełnienie świadczenia wzajemnego

przy kontraktach realnych nienazwanych

(

contractus reales innomminati

)

Actio doli - interpretacja



Paulus D. 4.3.18.5:

„Jeżeli ktoś zabił niewolnika, którego mi

przyrzekłeś stypulacyjnie, słusznie

uważa się, że należy mi przyznać

przeciw niemu

actio doli

, ponieważ ty

jesteś zwolniony ze zobowiązania w

stosunku do mnie dlatego też nie

zostanie ci przyznana

actio ex lege

Aquilia

”

Metus – środki prawne



Środki prawne



Restitutio in integrum

(przywrócenie

stanu poprzedniego

–

w wypadku czynności

prawnej zobowiązującej)



Exceptio quod metus causa

(zarzut

procesowy

–

w wypadku czynności prawnej

zobowiązującej)



Actio quod metus causa

(skarga

–

wypadku czynności prawnej rozporządzającej)

Metus – zastosowanie



Zastosowanie wszystkich trzech środków

uzależnione od:



Dokonania czynności pod wpływem groźby

poważnej (realnej i grożącej w istotne dobro)



Zaistnienia straty w majątku osoby

zagrożonej



Stosowane zarówno przeciwko osobie, która

dopuściła się groźby, jak i tej która odniosła

z niej korzyść

Metus – zastosowanie



Gaius

4.2.6:

„Powiadamy, że edykt ten dotyczy nie

takiej groźby, która może przestraszyć

człowieka bojaźliwego, lecz takiej, która

jest rzeczywista i wzbudza obawę w

człowieku odważnym.”



Ulpian D. 4.2.5:

„Labeon mówił, że za groźbę należy uznać

nie tylko to, co wzbudza jakąkolwiek

obawę lecz strach przed poważną szkodą.”

Metus – zastosowanie



Ulpian

D. 4.2.1

„Pretor ogłosił, że co zostało zdziałane pod

wpływem groźby, tego nie uznam. Dawniej

słowa edyktu były „co zostało zdziałane siłą lub

groźbą”. Wzmianka o sile dotyczyła narzucenia

komuś czegoś wbrew jego woli, groźba wyrażała

zaś stan umysłu wywołany istniejącym lub

przyszłym zagrożeniem.

Ale wzmianka o sile

była potem pomijana, bo uznano, że za

zdziałane groźbą uważa się także to, co zostało

zdziałane z użyciem siły.”

Fraus creditorum - cechy



Działanie w celu pokrzywdzenia

wierzycieli

(„na szkodę wierzycieli”)



Przesłanki



Zmniejszenie wypłacalności dłużnika



Czynność dokonana z

animus fraudandi

(zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli)

UWAGA !!!

Animus fraudandi

muszą

mieć obie strony czynności

Fraus creditorum - środki



Restitutio in integrum ob fraudem

–

czynność uznawano za niezaistniałą



Wierzyciele po

missio in bona

(w procedurze

egzekucyjnej) tylko przeciw osobie, która

działała

fraudandi causa



Actio rescissoria



Skarga służąca wierzycielom dla odzyskania

od osób trzecich składników majątkowych

niewypłacalnego dłużnika



Interdictum fraudatorium



Nakaz zwrotu wierzycielom rzeczy należących

do dłużnika od bezpośredniego lub dalszego

nabywcy

Actio Pauliana



Wykształcona w prawie

justyniańskim



Skierowana wobec osób, które

odniosły korzyści z czynności

dłużnika dokonanych w celu

pokrzywdzenia wierzycieli



Przy czynności odpłatnej osoba taka musi być

świadoma pokrzywdzenia wierzycieli



Przy czynności nieodpłatnej osoba taka zawsze

odpowiadała

Servi corruptio



Odpowiedzialność za szkody wyrządzone u

niewolnika poprzez namówienie go działań

sprzecznych z prawem lub moralnością



Przesłanki:



Zły zamiar gorszyciela



Rzeczywiste zgorszenie niewolnika



Odpowiedzialność na podwójną wysokość

zgorszonego niewolnika

Servi corruptio



Ulpian D. 11.3.1.5:

„

Ten czyni niewolnika gorszym, kto nakłania go do

tego by dopuścił się zniewagi, popełnił kradzież lub

uciekł, aby podburzał innych, aby sfałszował

rationes

dotyczące

peculium

, aby został czyimś

kochankiem, aby oddawał się włóczęgostwu lub

czarom, albo w nadmiarze uczęszczał do teatru lub

żeby stał się kłótliwy albo jeśli ktoś niewolnika

prowadzącego rachunki nakłania lub przekupuje do

ich zniszczenia lub sfałszowania albo do tego, żeby

popełnił cudzołóstwo”

Next time

KOLOKWIUM



Podręcznik



Rozdział IX § 37 pkt. VI.1 (sprzedaż)

Podręcznik

a PR-PPP:



Rozdział 6.13.1.2-3

Źródła:



G.3.135-141;

I 3.22-23

Plus:



Kazusy z prezentacji 30_A

Next time – warto zajrzeć



F. Longchamps de Bérier

, Skargi

edylów kurulnych a dyrektywa

1999/44/EC Parlamentu Europejskiego

i Rady w sprawie określonych

aspektów sprzedaży i gwarancji na

dobra konsumpcyjne,

Studia Iuridica nr

44 (2005 r.), s. 427-437



A. Kacprzak,

Sprzedaż rzeczy

kradzionej,

Zeszyty Prawnicze UKSW nr

2.1 (2002 r.), s. 93-104.

Document Outline