Rzęsistek pochwowy 

(Trichomonas 

vaginalis)

MONIKA DAŃCZAK

CHARAKTERYSTYKA

• Rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis) to 

pierwotniak pasożytujący w organizmie człowieka. 

Powoduje rzęsistkowicę (trichomonadiosis) - chorobę dróg 

moczowo - płciowych o ostrym bądź przewlekłym 

przebiegu.

•  Ten mikroskopijny jednokomórkowiec zdolny jest do 

wykonywania wszystkich czynności życiowych. Ma dobrze 

rozwinięty aparat ruchu - pięć poruszających się wici i 

błonę falującą. Rozmnaża się przez podział. Jego miejscem 

bytowania jest najczęściej u kobiet pochwa, kanał szyjki 

macicy i pęcherz moczowy, a u mężczyzn - cewka 

moczowa, gruczoł krokowy i pęcherzyki nasienne. 

Trofozoity powodują uszkodzenie komórek nabłonka 

pochwy, drobne ubytki i owrzodzenia. 

T. vaginalis

DROGI ZAKAŻENIA

• U osób dorosłych zakażenie rzęsistkiem następuje 

zwykle w czasie stosunku płciowego.

Stąd rzęsistkowicę zalicza się niekiedy do chorób 

przenoszonych drogą płciową. Rzęsistek pochwowy 

przeżywa w kroplach nie wyschniętej wydzieliny dróg 

rodnych chorej osoby i stanowi źródło zarażenia. 

Wyposażony w narządy ruchu, łatwo przedostaje się do 

pochwy, następnie do szyjki macicy.

• Najczęściej zakaża rzęsistkiem mężczyzna zwykle o 

tym nie wiedząc. U mężczyzn rzęsistek pochwowy 

bytuje często jako pasożyt (saprofit) na zewnętrznych 

narządach płciowych mężczyzn, nie wywołując objawów 

chorobowych. Chociaż, ten mikropasożyt może również 

przenikać do gruczołu krokowego i pęcherzyków 

nasiennych mężczyzn znajdując tam zarówno 

środowisko rozwoju, jak i dodatkowy nośnik ekspansji.  

MECHANIZM ZAKAŻENIA 

DROGĄ PŁCIOWĄ

• Do zarażenia partnerki dochodzi zwykle 

przez zainfekowaną rzęsistkiem 

wydzielinę gruczołu krokowego 

mężczyzny i zainfekowane nasienie. I 

chociaż system zabezpieczeń pochwy 

kobiecej jest prawie doskonały, to zdrowy 

organizm kobiecy narażony na 

długotrwały kontakt ze źródłem zakażeń 

może w końcu ulec zakażeniu rzęsistkiem 

pochwowym. 

INNE DROGI ZAKAŻENIA

•  Niekiedy dochodzi do zakażenia 

wskutek wspólnego używania z 
osobą chorą - mokrych ręczników, 
bielizny, przyborów toaletowych, a 
także przez zakażone urządzenia 
sanitarne, narzędzia lekarskie, itp. 

CYKL ROZWOJOWY

Przebieg rzęsistkowicy

• Rzęsistkowica może mieć ostry bądź 

przewlekły przebieg. W 1/8 przypadków 

inwazji u kobiet i 1/7 u mężczyzn 

rzęsistkowica ma przebieg ostry - przebiega 

w postaci plamistego zapalenia pochwy, 

zapalenia sromu i cewki moczowej u kobiet, 

oraz stanu zapalnego żołędzi, cewki 

moczowej i prostaty u mężczyzn. 

Zlekceważenie i nie leczenie infekcji 

pierwotniakowej powoduje zapalenie 

przewlekłe, a niekiedy przewlekłe utajone.

Objawy przewlekłej 

rzęsistkowicy

• W przewlekłej rzęsistkowicy objawy 

występują okresowo (na przykład 
bezpośrednio przed i po krwawieniu 
miesiączkowym). Rzęsistkowica 
osłabia naturalną odporność pochwy – 
toteż często towarzyszy jej zapalenie 
bakteryjne i grzybice oraz patologiczne 
zmiany nabłonka szyjki macicy.

 

OBJAWY

• Typowe objawy rzęsistkowicy u kobiet

• • upławy pochwowe,

• • świąd sromu,

• • bolesne oddawanie moczu

• • przykry zapach wydzieliny.

• • Niektóre pacjentki skarżą się na bolesność w 

podbrzuszu.

• • Rzęsistkowicy towarzyszy zapalenie sromu i pochwy 

Uwaga:

• U 10-50% chorych kobiet zarażenie przebiega 

bezobjawowo. 

OBJAWY

• Objawy rzęsistkowicy u mężczyzn

• • wydzielina z cewki moczowej

• • bolesne oddawanie moczu

• • uczucie podrażnienia (świąd) cewki moczowej

• • zapalenie cewki i pęcherza moczowego przejawiające się 

pieczeniem, bólami w kroczu,

• • częstomocz

• • Niekiedy z cewki moczowej wycieka obfita ropna 

wydzielina lub występują powikłania, takie jak zapalenie 

gruczołu krokowego.

• • Niekiedy dochodzi do zapalenia żołędzi i napletka.  

• Uwaga:

• • U 15-50% mężczyzn zarażonych rzęsistkiem 

pochwowym objawy chorobowe nie występują.

OBJAWY

• Objawy ostrej rzęsistkowicy

• - żółtawo zielonkawe upławy - bardzo 

obfite, pieniste, cuchnące, o barwie 

przeważnie żółtej lub zielonkawej,

• - świąd i pieczenie w pochwie niekiedy 

ból w okolicy krocza,

• - bolesne parcie na mocz

• - bóle w podbrzuszu

Pokonanie bariery 

ochronnej pochwy

• Doskonała bariera zapobiegająca zakażeniu 

pochwy przez drobnoustroje, jaką jest silny 

odczyn kwaśny, ulega osłabieniu w czasie 

miesiączek, stosowania środków 

antykoncepcyjnych, kuracji antybiotykowych, 

porodów, stosunków płciowych itp. Wargi 

sromowe u kobiet, które rodziły, nie chronią już 

szczelnie wejścia do pochwy. Brak kwaśnego 

środowiska pochwy ułatwia inwazję rzęsistkowi 

pochwowego i wielu innym zakażeniom, w tym 

grzybiczym. Najczęściej spotyka się zakażenia 

rzęsistkowo-grzybicze, wywołane przez Candida 

albicans

Pokonanie bariery 

ochronnej pochwy

•  Ponadto rzęsistkowicy mogą towarzyszyć 

bakterie tlenowe lub beztlenowe czy wirusy 

(Herpes simplex). Warto zauważyć, że u 

kobiet w stadium utajonym przewlekłym tej 

choroby również brak jest klinicznych 

objawów infekcji. Trichomonas vaginalis 

może znajdować się w pochwie przez wiele 

lat bez objawów chorobowych. Jednak taki 

stan utajenia może w każdej chwili ulec 

zaostrzeniu. Wiąże się to z możliwością 

zarażenia partnera seksualnego.  

LECZENIE RZĘSISTKOWICY

      Wstępne zalecenie lecznicze
• Po pierwsze należy leczyć równocześnie oboje 

partnerów seksualnych, zalecając im 

powstrzymanie się od współżycia do czasu 

zakończenia terapii. Innymi słowy leczeniu 

powinni być poddani wszyscy partnerzy 

seksualni osoby zakażonej, inaczej terapia 

jest bezskuteczna. Warto też przypomnieć, że 

leczeniem rzęsistkowicy zajmują się urolodzy, 

ginekolodzy lub wenerolodzy.

LECZENIE RZĘSISTKOWICY

• Zasady leczenia rzęsistkowicy

• Łatwość zakażeń cewki moczowej oraz 

gruczołów okołocewkowych u kobiet decyduje o 

konieczności ogólnoustrojowego stosowania 

chemioterapeutyków jako jedynej metody 

umożliwiającej trwałe wyleczenie. Większość 

szczepów rzęsistka pochwowego jest 

szczególnie wrażliwa na pochodne imidazolu: 

metronidazol, tinidazol, ornidazol. Zwykle 

stosuje się tzw. terapię uderzeniową - lek jest 

podawany 1-3 - krotnie w ciągu doby. Konieczne 

jest przeprowadzenie badań kontrolnych po 3 

tygodniach po zakończeniu kuracji

LECZENIE RZĘSISTKOWICY

• Efektywność leczenia rzęsistkowicy

• Efektywność leczenia pochodnych imidazolu, 

(metronidazolem i jego pochodnymi) wynosi około 

95%. W przypadku niepowodzenia pierwszego 

cyklu leczenia pomaga jego powtórne 

zastosowanie. Niekiedy, ale bardzo rzadko zdarza 

się, że niektóre szczepy rzęsistków są oporne na 

metronidazol lub niektóre drobnoustroje pochwy 

mogą wpływać niekorzystnie na działanie 

metronidazolu i zmniejszać jego skuteczność, W 

tym ostatnim przypadku, po wykonaniu posiewu z 

pochwy stosuje się antybiotyki w celu ograniczenia 

kolonizacji paciorkowcami beta-hemolizującymi. 

Chyba, że kobieta jest w ciąży lub karmi piersią, co 

jest przeciwwskazaniem.

LECZENIE RZĘSISTKOWICY

• Ciąża i okres karmienia piersią
• Istnieją przeciwwskazania do stosowania 

metronidazolu i innych pochodnych 

imidazolu w I trymestrze ciąży, bowiem 

bezpieczeństwo jego przyjmowania przez 

kobiety ciężarne nie zostało udowodnione.

• Czy można się wyleczyć bez leków?
• Jest taka szansa, ale jest niewielka. 

Częstość samoistnych wyleczeń szacuje 

się na 20-25%.

Leczenie wspomagające – przywracanie 

naturalnej kwasowości pochwy

• Wspomagają leczenie rzęsistkowicy preparaty 

przywracające naturalną kwasowość środowiska pochwy. 

Są to np. preparaty kwaszące, zwłaszcza na bazie 

polikrezulenu - tj. połączeniu kwasu 

hydroksymetylobenzenosulfonowego z formaldehydem - 

wytwarzają wysoce kwaśne środowisko, w którym giną 

drożdżaki, bakterie chorobotwórcze, rzęsistek pochwowy i 

wiele innych mikroorganizmów chorobotwórczych. 

( Albothyl, Vagothyl ). Działanie lecznicze opiera się na 

kilku mechanizmach, z których najważniejszym jest 

wysoka kwasowość i działanie koagulujące leku. Trzeba 

wiedzieć, że pod jego wpływem środowisko pochwy staje 

się wysoce kwaśne - osiągając aż pH 2,5! Przy tak 

wysokiej kwasowości nie jest możliwy wzrost bardzo wielu 

mikroorganizmów chorobotwórczych. 

Leczenie wspomagające – 

przywracanie naturalnej 

kwasowości pochwy

• Większość bakterii chorobotwórczych zaczyna bowiem 

się rozmnażać przy pH ponad 4,0; rzęsistki przy pH 5-6; 

zaś drożdżaki i pałeczki Escherichia Coli dopiero przy pH 

5,8 - 7,8. Środowisko wysoce kwaśne przyczynia się 

również do leczenia nadżerek szyjki macicy i nabłonka 

pochwy. Mechanizmem leczniczym jest selektywna 

denaturacja białka w tkankach chorobowo zmienionych 

oraz hamowanie krwawienia wskutek wywoływania 

skurczu naczyń krwionośnych. Dzięki przywróceniu 

naturalnego kwaśnego środowiska w pochwie szybko 

postępują procesy naprawcze i regeneracji tkanek, 

powraca naturalna mikroflora, regenerują się pałeczki 

Doderleina wytwarzające kwas mlekowy, a tym samym 

aseptyczne kwaśne środowisko zabójcze dla 

wspomnianych drobnoustrojów chorobotwórczych. I co 

niezwykle ważne, nie występuje oporność na lek, jak też 

nie stwierdza się objawów nietolerancji

Diagnostyka

• Rozpoznanie rzęsistka dokonuje się 

poprzez wykrycie pierwotniaka badaniem 
mikroskopowym z wymazu wydzieliny 
pochwy, z cewki moczowej, z osadu 
moczu. 

• Badanie wymazów z pochwy lub 

wydzieliny z prącia; barwienie Giemsy, 
safraniną lub błękitem Evansa. 
Niebarwione preparaty ogląda się w 
ciemnym polu widzenia.